BO'LAJAK TEXNOLOGIYA O'QITUVCHILARINI TA'LIMNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIGA TAYYORLASHNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1485 BO‘LAJAK TEXNOLOGIYA O‘QITUVCHILARINI TA’LIMNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIGA TAYYORLASHNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI Sayidova Muxtaram Xamidullayevna¹, Taniyeva Madina Ural qizi², Hikmatullayeva Farangiz Asatullo qizi3, Madrahimova Sevara Fayzulla qizi4 ¹ CHDPU katta o’qituvchisi, 2,3,4 CHDPU talabalari https://doi.org/10.5281/zenodo.17451953 Annotatsiya. Ushbu maqolada bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarini ta’limni raqamlashtirish sharoitiga tayyorlashning pedagogik imkoniyatlari ilmiy jihatdan yoritilgan. Ta’lim tizimining raqamlashtirilishi natijasida o‘qituvchining kasbiy tayyorgarlik mazmuni va metodik yondashuvlari tubdan o‘zgarib bormoqda. Bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarida raqamli kompetensiyalarni shakllantirish, ularning ijodkorlik, tanqidiy fikrlash, muammoli vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatlarini rivojlantirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, ta’limni raqamlashtirish jarayonida o‘qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, virtual va aralash ta’lim imkoniyatlaridan samarali foydalanish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Kalit so‘zlar: raqamli ta’lim, bo‘lajak texnologiya o‘qituvchisi, pedagogik imkoniyat, raqamli kompetensiya, innovatsion texnologiya. XXI asrda ta’lim jarayonining raqamlashtirilishi global miqyosda inson kapitalini rivojlantirishning muhim omillaridan biriga aylandi. O‘zbekiston Respublikasida ham “Raqamli O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasi asosida ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlariga raqamli texnologiyalarni joriy etish, o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda [1]. Bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarini tayyorlash jarayoni o‘z mohiyatiga ko‘ra innovatsion, amaliy va tahliliy faoliyatni o‘z ichiga oladi. Shu bois ularning raqamli muhitda ishlashga tayyorligi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) samarali foydalanish ko‘nikmalari zamonaviy kasbiy tayyorgarlikning ajralmas qismi hisoblanadi [2]. Raqamlashtirish sharoitida pedagogik jarayonning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. Avvalo, ta’limning raqamli muhiti o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi interaktiv aloqani kuchaytiradi, ta’lim resurslaridan cheklanmagan foydalanish imkonini beradi hamda o‘quv jarayonining individual va moslashuvchan bo‘lishiga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, texnologiya yo‘nalishidagi bo‘lajak o‘qituvchilarni tayyorlashda quyidagi pedagogik imkoniyatlar muhim ahamiyatga ega: 1. Raqamli ta’lim resurslari bilan ishlash imkoniyati. Bo‘lajak o‘qituvchilar elektron darsliklar, raqamli laboratoriyalar va simulyatsion dasturlar orqali nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirish imkoniga ega bo‘ladilar. 2. Masofaviy va aralash ta’lim shakllarini joriy etish. Bu o‘qituvchining o‘quv jarayonini tashkil etishdagi moslashuvchanligini oshiradi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1486 3. Pedagogik innovatsiyalarni amaliyotda sinovdan o‘tkazish. Raqamli texnologiyalar o‘qituvchiga o‘z metodikasini takomillashtirish, talabalarning faol o‘quv faoliyatini qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi. 4. Axborot xavfsizligi madaniyatini shakllantirish. Bo‘lajak o‘qituvchi raqamli muhitda ma’lumot bilan ishlashning axloqiy-me’yoriy asoslarini egallashi lozim. Pedagogik nuqtai nazardan qaralganda, raqamli ta’limning asosiy afzalligi – bu shaxsiylashtirilgan o‘quv muhitining yaratilishidir. Talabalar individual tezlikda o‘qish, mustaqil topshiriqlarni bajarish va o‘z natijalarini tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar [3]. Bu jarayon o‘qituvchining maslahatchi va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi rolini kuchaytiradi. Shuningdek, raqamli ta’lim jarayonida bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli madaniyati va axborot savodxonligini rivojlantirish ham muhim pedagogik vazifa hisoblanadi. Ular nafaqat texnik vositalardan foydalanishni, balki ularni ta’lim maqsadlariga mos ravishda integratsiya qilishni o‘rganishlari zarur. Natijada, bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarini raqamli ta’lim sharoitida tayyorlashning pedagogik imkoniyatlari quyidagilarda namoyon bo‘ladi: • o‘quv jarayonini raqamli muhitga moslashtirish; • o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi kommunikativ hamkorlikni kuchaytirish; • ijodiy yondashuvni rag‘batlantirish; • AKT vositalari asosida tahliliy va konstruktiv fikrlashni shakllantirish; • innovatsion pedagogik texnologiyalarni integratsiya qilish. Raqamli ta’lim шароитида педагог кадрларни тайёрлаш жараёнида raqamli kompetensiya марказий ўрин тутади. Европадаги “DigCompEdu” моделига кўра, педагогнинг рақамли компетенцияси 6 йўналишдан иборат бўлиб, уларни технология таълим йўналишида қуйидагича талқин қилиш мумкин: 1. Professional kompetensiya – AKT воситалари орқали дарс жараёнини ташкил қилиш, педагогик жараённи бошқариш ва назорат қилиш. 2. Raqamli resurslar bilan ishlash – elektron darslikлар, 3D моделлар, CAD дастурлари, виртуал лабораториялардан фойдаланиш. 3. O‘quvchilarning raqamli savodxonligini oshirish – уларни texnologik vositalardan maqsadli foydalanишга o‘rgatish. 4. Kommunikativ kompetensiya – masofaviy ta’lim платформalarida samarali muloqot yuritish. 5. Ijodiy faoliyat – raqamli vositalar yordamida loyihalar yaratish, modellashtirish ва innovatsion ечимлар ишлаб чиқиш. 6. Axborot xavfsizligi madaniyati – ma’lumotlarni himoyalash, plagiat va intellektual mulk me’yorlarini bilish. Bo‘lajak texnologiya o‘qitувчиларини tayyorlashда қуйидаги инновацион педагогик технологияларни жорий этиш самарали ҳисобланади: • STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) yondashuvi — kasbiy fanlarni integratsiyalash орқали амалий фикрлашни ривожлантиради. • Flipped Learning (Aksincha sinf) — талабалар мустақил равишда онлайн материалларни ўрганади, аудиторияда эса амалий машғулотлар бажаради. • Project-Based Learning — талабаларни аниқ технологик муаммоларни ҳал этишга йўналтиради. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1487 • Gamifikatsiya — ўқув жараёнини рақамли ўйин элементлари билан бойитиш орқали мотивацияни оширади. • Virtual va augmented reality (VR/AR) — 3D муҳитда моделлаштириш, виртуал тажрибалар ўтказиш имконини беради. Бу технологиялар нафақат талабаларнинг билимларини чуқурлаштиради, балки уларни рақамли муҳитда мустақил ишлашга тайёрлайди [4]. Bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarини рақамли муҳитга тайёрлашда педагогик имкониятлар қуйидаги йўналишларда намоён бўлади: Yo‘nalish Pedagogik imkoniyat Natija Didaktik Raqamli resurslar asosida ta’lim mazmunini boyitish O‘quvchilarning mustaqil o‘rganish faoliyati ortadi Psixologik Talabalarda ijodkorlik va motivatsiyani kuchaytirish Innovatsion фикрлаш ва муаммоли ечим топиш қобилияти шаклланади Texnologik AKT vositalarini amaliy qo‘llash O‘qituvchi texnologik muhitda erkin ishlay oladi Metodik Raqamli darslarni loyihalash metodikasini ishlab chiqish Dars samaradorligi ва интерактивлик ошади Ijtimoiykommunikativ Virtual hamkorlik ва jamoaviy loyiha faoliyatlari Teamwork ва raqamli etika rivojlanadi Bugungi kunda Chirchiq davlat pedagogika universiteti ва бошқа ОТМларда тажриба сифатида қуйидаги ишланмалар амалга оширилмоқда: • “Texnologik ta’limni raqamlashtirish laboratoriyasi” фаолияти йўлга қўйилган; • AutoCAD, Tinkercad, SketchUp, SolidWorks дастурларидан фойдаланган ҳолда талабаларнинг модellashtirish кўникмалари ривожлантирилмоқда; • Google Classroom, Moodle, Edmodo платформаларида дарсларни ташкил қилиш усуллари тажрибадан ўтказилмоқда; • Талабалар учун “Raqamli pedagogika” фани бўйича амaliy семинарлар ташкил этилган. Бу тажрибалар келгусида таълим жараёнида рақамли платформалар ва сун’ий интеллект элементларини жорий этиш имконини кенгайтиради. Xulosa qilib aytganda, raqamli ta’lim muhiti bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Shuning uchun ta’lim tizimida raqamlashtirish jarayonlarini didaktik va metodik jihatdan takomillashtirish, pedagogik jarayonlarni raqamli asosda boshqarish muhim ilmiy va amaliy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Bo‘lajak texnologiya o‘qituvchilarini ta’limni raqamlashtirish sharoitiga tayyorlash — zamonaviy ta’lim strategiyasining markazida turadi. Raqamli muhit o‘qituvchi faoliyatini yangicha yondashuvlar asosida shakllantiradi, ta’lim jarayonini shaffof, samarali ва интерактив қилади. Шунинг учун педагогик олий таълим муассасаларида рақамли компетенцияларни шакллантириш бўйича фанлар мазмуни ва методикаси тизимли равишда янгиланиши лозим. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1488 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ–6079-sonli qarori, 2020-yil 5-oktabr. 2. Mirziyoyev Sh.M. “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” — Toshkent: O‘zbekiston, 2022. 3. Karimov B. “Pedagogik texnologiyalar va raqamli ta’lim metodlari”. – Toshkent: TDPU, 2021. 4. G‘ulomova X., Rahimova N. “Ta’limda raqamli kompetensiyani shakllantirish omillari”. // “Pedagogika va innovatsiyalar” jurnali, 2023, №2. 5. UNESCO. ICT Competency Framework for Teachers. – Paris, 2022.