OʻTKIR POLIMORF PSIXOTIK BUZILISHLARNING IMMUN-GENETIK GETEROGENLIGI

SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 3 (2025) 4 OʻTKIR POLIMORF PSIXOTIK BUZILISHLARNING IMMUNGENETIK GETEROGENLIGI Ashurov Zarif Sharifovich Sultanov Shoxruh Xabibullayevich Gopurova Gulchehra Faruxtdinovna Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti [email protected], Gulchekhra Gopurova (0000-0001-7968-5732) - ORCID Annotatsiya. Maqolada oʻtkir polimorf psixotik buzilishlar (OʻPPB)da kuzatiladigan immun va genetik oʻzgarishlar tahlil qilinadi. Neyromediator va immun jarayonlarni tartibga solishda ishtirok etuvchi genlarning polimorfizmi (BDNF, DISC1, 5HTR2A, DRD2) hamda immunomodulyator terapiya natijalari alohida yoritilgan. Immunokorrektsiya va antipsixotik davolashni birgalikda qoʻllash immun gomeostazini tiklashga, davoga sezuvchanlikni oshirishga va dori rezistentligi xavfini kamaytirishga yordam beradi. Kalit soʻzlar: oʻtkir polimorf psixotik buzilishlar, immunitet, sitokinlar, genetik polimorfizm, immunomodulyatorlar, BDNF, DISC1, 5HTR2A, DRD2. Kirish. Oʻtkir polimorf psixotik buzilishlar (OʻPPB) patogenezining zamonaviy tadqiqotlari immun, neyromediator va genetik tizimlarning murakkab oʻzaro taʼsirini koʻrsatadi. Immun javobdagi buzilishlar T-xelperlar miqdorining kamayishi, CD4/CD8 disbalansi, B-hujayralar faolligining oshishi va proinflammator sitokinlar (IL-6, TNF-α, IL-1β) darajasining ortishi bilan namoyon boʻladi. Bu oʻzgarishlar markaziy asab tizimi faoliyatiga taʼsir etuvchi tizimli yalligʻlanish reaksiyasini aks ettiradi. Genetik tadqiqotlar OʻPPB rivojlanishiga moyillik bilan bogʻliq bir qator polimorf gen lokuslarining mavjudligini aniqladi. BDNF (miya neyrotrofik omili) SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 3 (2025) 5 neyroplastiklikni tartibga soladi; DISC1 (Disrupted-in-Schizophrenia 1) neyron tarmoqlarining shakllanishi bilan bogʻliq; shuningdek, 5HTR2A va DRD2 genlari serotoninning va dofaminning retseptorlarini kodlaydi hamda neyrotransmissiya va emotsional regulyatsiya xususiyatlarini belgilaydi. Mazkur genlarning polimorfizmi immun tizimning reaktivligini, stress bilan bogʻliq sitokinlar darajasini va psixotravmatik omillarga sezuvchanlikni oʻzgartirishi mumkin. Bu holat psixotik buzilishlarning neyroimmunogenetik modeli konsepsiyasini tasdiqlaydi. Unga koʻra, psixoz — neyroendokrin, immun va genetik mexanizmlarning buzilgan oʻzaro taʼsiri natijasidir. Immun terapiya. OʻPPB kompleks davosining istiqbolli yoʻnalishi sifatida koʻriladi. Immunokorrektsiyalovchi preparatlarni qoʻllash Tva B-limfotsitlar darajasini normallashtiradi, proinflammator sitokinlarni kamaytiradi va antipsixotik davolash samaradorligini oshiradi. Klinik kuzatuvlar shuni koʻrsatadiki, immunomodulyatorlarni davoga kiritish negativ simptomatikani kamaytiradi, remissiyani tezlashtiradi va dori rezistentligi rivojlanishining oldini oladi. Xulosa. Oʻtkir polimorf psixotik buzilishlar patogenezining multifaktor tabiati immun disfunktsiyalar hamda genetik moyillik bilan bogʻliq. BDNF, DISC1, 5HTR2A, DRD2 genlarining polimorfizmi va ular bilan bogʻliq sitokin profili oʻzgarishlari neyroinflammator va neyrodegenerativ jarayonlarning rivojlanishiga zamin yaratadi, bu esa kasallik ogʻirligi va prognozini belgilaydi. Immunokorrektsiya va psixofarmakologik vositalarni birlashtirgan kompleks yondashuv nafaqat davolash samaradorligini oshiradi, balki relapslarning oldini oladi, ruhiy holatni barqarorlashtiradi va bemorlarning hayot sifatini yaxshilaydi. Kelgusida immunogenetik markerlarni oʻrganish psixozlarni davolash va profilaktika qilishning shaxsiylashtirilgan dasturlarini ishlab chiqish uchun asos boʻlishi mumkin. Bu esa davolashni optimallashtirish va tiklanish muddatlarini qisqartirish imkonini beradi.