UCH O'LCHOVLI MODELLASHTIRISHDA SAHNA KO'RINISHINI YARATISH: NAZARIYA VA AMALIYOT UYG'UNLIGI

SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 3 (2025) 48 UCH O‘LCHOVLI MODELLASHTIRISHDA SAHNA KO‘RINISHINI YARATISH: NAZARIYA VA AMALIYOT UYG‘UNLIGI Sulaymanova Dildora Baxtiyorovna Olmaliq davlat texnika instituti. dotsenti e-mail: [email protected] Ushbu tezisda uch o‘lchovli modellashtirish (3D modellash) orqali sahna ko‘rinishlarini yaratish jarayoni, bu boradagi nazariy bilimlar va amaliy ko‘nikmalar uyg‘unligi tahlil qilinadi. Kompyuter grafikasi, vizualizatsiya va sahna dizayni sohalarida 3D texnologiyalarining qo‘llanilishi yoritilib, realistik va funksional sahna modellarini yaratish tamoyillari ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar:3D modellash, sahna dizayni, vizualizatsiya, Blender, kompyuter grafikasi, nazariya va amaliyot. Bugungi kunda sahna dizayni, animatsiya, kino, teatr, o‘yinlar va virtual haqiqat platformalarida 3D modellashtirish asosiy vosita sifatida keng qo‘llanilmoqda. Ushbu texnologiya nafaqat dizaynerlarning tasavvurini amalga oshirishga, balki ko‘rgazmali natijalar orqali ijodiy g‘oyalarni tezda sinovdan o‘tkazishga ham imkon beradi. Asosiy qism: 1. Nazariy asoslar:  Uch o‘lchovli modellashtirish tushunchasi, uning turlari (poligonal model, nur asosidagi model, NURBS, va h.k.)  Sahna kompozitsiyasi asoslari, yorug‘lik, materiallar, teksturalar va kamera sozlamalari.  Raqamli makonda vizual perceptsiya va realizmga erishish nazariyasi. 2. Amaliy usullar: SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 3 (2025) 49  Blender, 3ds Max, Maya, Cinema 4D kabi dasturlar yordamida sahna yaratish bosqichlari.  Modeling, texturing, lighting, rendering va post-production jarayonlari.  Amaliy loyiha misolida sahna ko‘rinishi yaratish bo‘yicha bosqichmabosqich tahlil. 3. Nazariya va amaliyot uyg‘unligi:  Talabalarni nazariy bilimlarni amaliy loyihalarda tatbiq etishga o‘rgatish metodikasi.  Modellashtirishda texnik ko‘nikmalar bilan birga estetik tafakkurni rivojlantirish ahamiyati.  Kasbiy tayyorgarlikda loyiha asosida o‘qitishning roli. Uch o‘lchovli sahna modellashtirish nafaqat texnik jarayon, balki san’at va texnologiya uyg‘unligidir. Nazariy bilimlar va amaliy mashg‘ulotlarning muvofiqligi talabalarni kreativ fikrlashga, real muammolarni vizual yechimini ishlab chiqishga undaydi. Bu esa, zamonaviy mehnat bozorida raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Абдурасулов А. А., Тоғаймуратов И. М. Kompyuter grafikasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 214 b. 2. Жонсон С. Blender 3D: Rasmiy qo‘llanma. – Moskva: DMK Press, 2021. – 320 b. 3. Моллингс К., Шредер М. 3D Modeling and Animation: Principles and Practice. – New York: Wiley, 2019. 4. Алимов А. А., Исроилов Д. М. Multimedia texnologiyalari. – Toshkent: TDYU nashriyoti, 2022. – 180 b. 5. Autodesk Inc. 3ds Max User Guide. – https://help.autodesk.com/view/3DSMAX/ SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 3 (2025) 50 6. Blender Foundation. Blender Manual – https://docs.blender.org/manual/en/latest/ 7. Шаронов В. В. Компьютерная графика и визуализация. – СанктПетербург: Питер, 2020. – 256 с. 8. Торопов В. В. Дизайн виртуальных сцен: теория и практика. – Москва: Инфра-М, 2021. – 198 с. 9. Alan Thorn. Practical 3D Modeling for Games. – Apress, 2016. 10. Khronos Group. Introduction to OpenGL and 3D Graphics. – https://www.khronos.org/opengl/