Pierwsze stwierdzenie Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838) (Coleoptera: Chrysomelidae) w Polsce

1 Pierwsze stwierdzenie Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838) (Coleoptera: Chrysomelidae) w Polsce https://doi.org/10.5281/zenodo.17453509 Czesław Greń Dział Przyrody, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, pl. Jana III Sobieskiego 2, 41-902 Bytom, Polska, e-mail: czeslaw[email protected], ORCID: 0000-0001-8500-0525 ABSTRACT. First record of Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838) (Coleoptera: Chrysomelidae) in Poland. Four individuals of Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838) (Coleoptera: Chrysomelidae) were collected in the Łężczok nature reserve in Upper Silesia. This is the first record of this species in Poland. KEY WORDS: Chaetocnema conducta, Coleoptera, Chrysomelidae, new record, Upper Silesia, Poland. WSTĘP Do rodzaju Chaetocnema Stephens, 1831 należącego do rodziny stonkowatych Chrysomelidae, zalicza się 437 gatunków, rozmieszczonych na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarkydy (Konstantinov et al. 2011). W Palearktyce występuje 75 gatunków (Konstantinov et al. 2011), spośród których w Polsce stwierdzono występowanie 16 (Borowiec et al. 2011, Mazur & Plewa 2022). Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838) jest gatunkiem o szerokim zasięgu ciągnącym się od Kazachstanu na wschodzie po Maroko na zachodzie, w Europie sięgający na północ do południowej Francji, Austrii, środkowych Niemiec, Czech, Słowacji i Krymu (Konstantinov et al. 2011). Gatunek ten można łatwo odróżnić od innych gatunków z rodzaju Chaetocnema, występujących w Polsce, po jego żółtym ubarwieniu pokryw z czarnym obrzeżeniem wzdłuż szwu i przedniej krawędzi z rozszerzeniem na guz barkowy, które mocno kontrastuje z metalicznym mosiężnym kolorem głowy i przedplecza (wszystkie pozostałe gatunki z tego rodzaju występujące w Polsce mają wierzch ciała w jednolitym metalicznym kolorze). Roślinami żywicielskimi są różne gatunki roślin z rodzin: Cyperaceae, Juncaceae, i Poaceae (Warchałowski 1998, Konstantinov et al. 2011). Preferuje wilgotne łąki, zwłaszcza małe łąki turzycowe i torfowiska niskie (Rheinheimer & Hassler 2018). MATERIAŁ I METODY Okazy dowodowe znajdują się w zbiorze autora. Badania w rezerwacie prowadzono na podstawie decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach WPN.6205.24.2020.MM. Acta entomologica silesiana Vol. 33: (online 047): 1–3 ISSN 1230-7777, ISSN 2353-1703 (online) Bytom, October 27, 2025 2 WYNIKI W trakcie systematycznych badań koleopterofauny rezerwatu przyrody Łężczok złowiono kilka okazów Chaetocnema conducta: Śląsk Górny: rezerwat przyrody Łężczok [CA05], 20.04.2025 r., 4 exx., wyczerpakowane z roślinności zielnej w olsie w północno-wschodniej części rezerwatu (Ryc. 1), leg. Czesław Greń. Ryc. 1. Miejsce odłowu Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838), rezerwat Łężczok (fot. Renata Greń). Fig. 1. Collecting site of Chaetocnema conducta (Motschulsky, 1838), Łężczok reserve (photo Renata Greń). PODSUMOWANIE Chaetocnema conducta będąca gatunkiem związanym z obszarami o ciepłym klimacie w ostatnich latach znacznie się rozprzestrzeniła na północ. Jeszcze w drugiej połowie XX wieku uważano, że północna granica zasięgu Ch. conducta w Europie Środkowej przebiega przez Dolną Austrię, Słowację i Węgry (Mohr 1966, Warchałowski 1998). Niemniej już wtedy istniały dowody na to, że gatunek ten rozprzestrzeniał się w niektórych częściach swojego zasięgu. Na terytorium obecnej Słowenii w pierwszej połowie XX wieku występowanie Ch. conducta było ograniczone do południowo-zachodniego krańca kraju, w kolejnych latach jednak rozprzestrzenił się już na większość obszaru tego kraju (Brelih et al. 2003). Ekspansja Ch. conducta w kierunku północnym Europy Środkowej rozpoczęła się na początku XXI wieku. W Czechach na przykład po raz pierwszy została stwierdzona w 2000 roku (Čížek & Fornůsek 2000), a obecnie jest już znana z wielu stanowisk (Čížek & Kopecký 2008, Těťál 2013, Špryňar & Strejček 2015, Januš et al. 2018). W Słowacji natomiast Acta ent. siles. 33 (online 047) Bytom, October 27, 2025 3 znana była w pierwszej połowie XX w. tylko z trzech stanowisk (Roubal 1941), a w ostatnich latach znacznie się rozprzestrzeniła na tym obszarze (Ouda et al. 2013). W południowych Niemczech po raz pierwszy stwierdzona w Kraju Saary w roku 1971, a w 2005 podana już ze środkowych Niemiec z Hesji (Rheinheimer & Hassler 2018). Špryňar i Strejček (2015) stwierdzili, że Ch. conducta aktywuje się zwykle w słoneczną pogodę przy temperaturze powietrza powyżej 16°C, co znalazło potwierdzenie także podczas prowadzonych przez autora odłowów. W dniu, w którym Ch. conducta została odłowiona w rezerwacie Łężczok, temperatura powietrza przekraczała 20°C, było słonecznie i bezwietrznie. PIŚMIENNICTWO Borowiec L., Ścibior R., Kubisz D. 2011. Critical check-list of the Polish Chrysomeloidea, excluding Cerambycidae (Coleoptera: Phytophaga). Genus 22(4): 579–608. Brelih S., Döberl M., Drovenik B., Pirnat A. 2003. Gradivo za favno hroščev (Coleoptera) Slovenije. 1. prispevek: Polyphaga: Chrysomeloidea (= Phytophaga): Chrysomelidae: Alticinae. Materialien zur Käferfauna (Coleoptera) Slovenien. 1. Beitrag: Polyphaga: Chrysomeloidea (= Phytophaga): Chrysomelidae: Alticinae. Scopolia, Ljubljana, 50: 1–279. Čížek P., Fornůsek R. 2000. Příspěvek k poznání dřepčíků (Coleoptera: Chrysomelidae: Alticinae) Čech, Moravy, Slovenska a Maďarska I (Beitrag zur Kenntnis der Flohkäfer (Coleoptera: Chrysomelidae: Alticinae) von Böhmen, Mähren, der Slowakei und Ungarn I). Klapalekiana 36: 29–32. Čížek P., Kopecký T. 2008. Faunistic records from the Czech Reoublic – 258. Coleoptera Chrysomelidae. Klapalekiana 44: 124. Januš J., Moravec P., Karel Rébl K., Zýka M. 2018. Brouci (Coleoptera) chráněné krajinné oblasti a biosférické rezervace Křivoklátsko – výsledky faunistického průzkumu a inventarizace v letech 20162017. Elateridarium 12: 115–202. Konstantinov A.S., Baselga A., Grebennikov V.V., Prena J., Lingafelter S.W. 2011. Revision of the Palearctic Chaetocnema species (Coleoptera: Chrysomelidae: Galerucinae: Alticini). Pensoft, Sofia: 334 pp. Mazur M.A., Plewa R. 2022. Cyfrowy Katalog Różnorodności Biologicznej Polski – Animalia: Arthropoda: Hexapoda: Insecta: Coleoptera: Polyphaga: Chrysomeloidea. Wersja 1.3. Polska Sieć Informacji o Różnorodności Biologicznej. Zestaw danych Checklist https://doi.org/10.15468/3sm6yp, dostęp za pośrednictwem GBIF.org 30.09.2025. Mohr K.-H. 1966. 88. Familie: Chrysomelidae, pp. 95–280, In: Freude H., Harde K. W., Lohse G.A. (Eds.), Die Käfer Mitteleuropas. Bd. 9. Goecke & Evers, Krefeld, 299 pp. Ouda M., Čížek P., Boža P. 2013. Dřepčíci (Coleoptera: Chrysomelidae: Galerucinae: Alticini) CHKO Cerová vrchovina – výsledky faunistického průzkumu v letech 2009-2012. Západočeské entomologické listy (2013) 4: 16–43. [http://www.zpcse.cz/entolisty/dokumenty/2013/04-03-Ouda%20et%20al.pdf] Rheinheimer J., Hassler M. 2018. Die Blattkäfer Baden-Württembergs. Kleinsteuber Books, Karlsruhe, 928 pp. Roubal J. 1941. Katalog Coleopter (brouků) Slovenska a východních Karpat na základě bionomickém a zoogeografickém 3. Orbis, Praha, 363 pp. Špryňar P., Strejček J. 2015. Dřepčík Chaetocnema conducta (Coleoptera: Chrysomelidae) se šíří v Čechách (Flea beetle Chaetocnema conducta (Coleoptera: Chrysomelidae) spreads in Bohemia (Czech Republic). Bohemia centralis 33: 205–226. Těťál I. 2013. Brouci (Coleoptera) přírodní rezervace Nový rybník u Plzně. Západočeské entomologické listy 4: 1–9. Warchałowski A. 1998. Chrysomelidae Stonkowate (Insecta: Coleoptera), część VI (podrodzina Halticinae: rodzaje Hermaeophaga-Dibolia). Fauna Polski, tom 20, Warszawa, 292 pp. Accepted: 3 October 2025; published: 27 October 2025 Licensed under a Creative Commons Attribution License http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Acta ent. siles. 33 (online 047) Bytom, October 27, 2025