TISH VA OG'IZ BO'SHLIG'I GIGIENASINING PARODONTAL KASALLIKLARNI DAVOLASHDAGI O'RNI VA TA'SIRI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Normatov Muzaffarbek Abdug'ulomovich, Ortopedik stomatologiya va ortodontiya kafedrasi assistenti. Andijon davlat tibbiyot instituti UDK: 616.314-002-085:613.97-07 TISH VA OG‘IZ BO‘SHLIG‘I GIGIENASINING PARODONTAL KASALLIKLARNI DAVOLASHDAGI O‘RNI VA TA’SIRI ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada parodontal kasalliklarning kelib chiqishi, rivojlanishi va ularni davolashda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasining ahamiyati keng qamrovli tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi professional va individual gigienik chora-tadbirlarning parodont to‘qimalarining klinik holatiga ta'sirini baholashdan iborat. Tadqiqotda surunkali generalizatsiyalashgan parodontitning yengil va o‘rta darajasi bilan tashxis qo‘yilgan 60 nafar bemor ishtirok etdi. Bemorlarning klinik holati gigiena indeksi (OHI-S), gingival indeks (GI), parodontal cho‘ntak chuqurligi (PChCh) va tishlarning yopishqoqlik darajasini (TYD) o'lchash orqali baholandi. Barcha bemorlarga professional og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi (ultratovushli skeyling, ildizlarni silliqlash) o‘tkazildi va individual gigiena qoidalari o‘rgatildi. Natijalar 3 va 6 oydan so‘ng qayta baholandi. Tadqiqot yakunida gigienik tadbirlardan so‘ng barcha klinik ko‘rsatkichlarda statistik ahamiyatga ega ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Gigiena indeksi sezilarli darajada pasaydi, milkdagi yallig‘lanish belgilari kamaydi, parodontal cho‘ntaklar sayozlashdi va klinik yopishqoqlik darajasi barqarorlashdi. Muhokama qismida olingan natijalar boshqa ilmiy tadqiqotlar bilan qiyoslanib, og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi nafaqat parodontitni davolashning, balki uning oldini olishning ham fundamental asosi ekanligi isbotlandi. Xulosada ta'kidlanishicha, parodontologik davolashning muvaffaqiyati bevosita bemorning individual gigienaga rioya qilish darajasi va muntazam professional tozalash seanslariga bog‘liq. Kalit so‘zlar: parodontit, gingivit, og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi, tish cho‘tkasi, tish toshi, professional gigiena, mikrobli blyashka, parodontal cho‘ntak, skeyling. THE ROLE AND IMPACT OF DENTAL AND ORAL HYGIENE IN THE TREATMENT OF PERIODONTAL DISEASES Normatov Muzaffarbek Abdug'ulomovich, Assistant of the Department of Orthopedic Dentistry and Orthodontics. Andijan State Medical Institute ANNOTATION: This article provides a comprehensive analysis of the importance of oral hygiene in the origin, development and treatment of periodontal diseases. The main objective of the study is to assess the impact of professional and individual hygienic measures on the clinical condition of periodontal tissues. The study involved 60 patients diagnosed with mild and moderate chronic generalized periodontitis. The clinical condition of the patients was assessed by JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL measuring the hygiene index (OHI-S), gingival index (GI), periodontal pocket depth (PChCh) and the degree of adhesion of teeth (TYD). All patients underwent professional oral hygiene (ultrasound scaling, root planing) and were taught individual hygiene rules. The results were reevaluated after 3 and 6 months. At the end of the study, statistically significant positive changes were observed in all clinical indicators after hygienic measures. The hygiene index decreased significantly, signs of inflammation in the gums decreased, periodontal pockets became shallower, and the level of clinical adhesion stabilized. In the discussion section, the results were compared with other scientific studies and proved that oral hygiene is the fundamental basis not only for the treatment of periodontitis, but also for its prevention. The conclusion states that the success of periodontal treatment directly depends on the patient's level of compliance with individual hygiene and regular professional cleaning sessions. Keywords: periodontitis, gingivitis, oral hygiene, toothbrush, dental calculus, professional hygiene, microbial plaque, periodontal pocket, scaling. KIRISH Parodontal kasalliklar, jumladan gingivit va parodontit, butun dunyoda stomatologik muammolar orasida eng keng tarqalgan patologiyalardan biri bo‘lib, aholining turli yosh guruhlari orasida yuqori ko‘rsatkichlarni namoyon etadi. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko‘ra, dunyo katta yoshli aholisining 15-20 foizida parodontitning og‘ir shakllari uchraydi va bu ko‘rsatkich yosh o‘tgan sayin ortib boradi. O‘zbekistonda ham ushbu masala dolzarb bo‘lib, parodont to‘qimalarining yallig‘lanish kasalliklari tishlarning barvaqt yo‘qotilishining asosiy sabablaridan biri sifatida qayd etiladi. Parodontit nafaqat og‘iz bo‘shlig‘i salomatligiga, balki bemorning umumiy sog‘lig‘iga ham jiddiy ta'sir ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda olib borilgan ko‘plab tadqiqotlar parodontit va yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, revmatoid artrit, respirator kasalliklar hamda homiladorlikdagi asoratlar o‘rtasida tizimli bog‘liqlik mavjudligini tasdiqlamoqda. Parodontal cho‘ntaklardagi surunkali yallig‘lanish o‘chog‘i butun organizm uchun doimiy infeksiya manbai bo‘lib xizmat qiladi, bu esa umumiy salomatlik holatini yomonlashtirishi mumkin. Parodontal kasalliklarning asosiy etiologik omili tish yuzasida to‘planadigan mikrobli blyashka (bioqoplama) hisoblanadi. Blyashka tarkibidagi patogen mikroorganizmlar va ularning hayot faoliyati mahsulotlari (toksinlar, fermentlar) milkda yallig‘lanish reaksiyasini (gingivit) keltirib chiqaradi. Agar ushbu jarayon o‘z vaqtida bartaraf etilmasa, yallig‘lanish chuqurroq yotuvchi to‘qimalarga – tishni jag‘ suyagida ushlab turuvchi periodontal boylam va alveolyar suyakka tarqaladi. Natijada parodontal birikmaning destruksiyasi, patologik cho‘ntaklarning hosil bo‘lishi va pirovardida tishlarning qimirlab qolib, tushib ketishi kuzatiladi. Aynan shu sababli, mikrobli blyashkani samarali bartaraf etish parodontal kasalliklarni davolash va profilaktikasining markaziy vazifasi hisoblanadi. Ushbu vazifani amalga oshirishda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Gigiena kompleks yondashuvni talab qilib, u ikki asosiy komponentdan iborat: individual va professional gigiena. Individual gigiena bemor tomonidan har kuni amalga oshiriladigan tadbirlarni (tishlarni to‘g‘ri tozalash, tishlararo bo‘shliqlarni tozalash vositalaridan foydalanish) o‘z ichiga olsa, professional gigiena shifokor-stomatolog yoki gigienist tomonidan maxsus asbob va vositalar yordamida amalga oshiriladi. Afsuski, amaliyotda ko‘plab bemorlar og‘iz bo‘shlig‘i gigienasining ahamiyatini yetarlicha baholamaydilar yoki uni noto‘g‘ri bajaradilar. Bu esa o‘z navbatida parodontologik davolashning samarasini keskin pasaytiradi va kasallikning qaytalanishiga (retsidiv) olib keladi. Shu bois, bemorlarni to‘g‘ri gigienik ko‘nikmalarga o‘rgatish, ularni motivatsiya qilish hamda professional gigienaning parodontal salomatlik uchun naqadar muhimligini ilmiy asoslab berish zamonaviy stomatologiyaning eng dolzarb JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL vazifalaridan biridir. Ushbu tadqiqot professional va individual gigienik chora-tadbirlar kompleksining parodont to‘qimalarining klinik holatiga ta'sirini chuqur o‘rganishga va uning davolash muvaffaqiyatidagi o‘rnini aniqlashga qaratilgan. ADABIYOTLAR SHARHI Parodontal kasalliklarning etiologiyasi va patogenezi bo‘yicha ilmiy qarashlar bir necha o‘n yillar davomida shakllanib kelgan. Loe H. va uning hamkasblari tomonidan o‘tkazilgan klassik tadqiqot (1965) eksperimental gingivit modelini yaratib, tish blyashkasi va milk yallig‘lanishi o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri sabab-oqibat bog‘liqligi mavjudligini isbotlab berdi. Ushbu tadqiqotda ishtirokchilar og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini vaqtincha to‘xtatganlarida, barchasida 2-3 hafta ichida gingivit belgilari paydo bo‘lgan va gigiena tiklanganidan so‘ng yallig‘lanish butunlay bartaraf etilgan. Bu fundamental tadqiqot og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini parodontologiyaning markaziga qo‘ydi. Socransky S.S. va Haffajee A.D. (2002) o‘z ishlarida parodontopatogen mikroorganizmlarni "qizil kompleks" (Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia, Treponema denticola) kabi guruhlarga ajratib, ularning parodontal destruksiyadagi yetakchi rolini ko‘rsatib berdilar. Ushbu mikroorganizmlar yetarli darajada gigiena bo‘lmagan sharoitda faol ko‘payib, blyashkaning patogen salohiyatini oshiradi. Shu nuqtai nazardan, gigienik tadbirlarning asosiy maqsadi nafaqat blyashka massasini kamaytirish, balki mikrobial muvozanatni sog‘lom holatga keltirishdan iboratdir. Professional og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi, ya'ni skeyling va ildizni silliqlash (scaling and root planing, SRP) parodontal davolashning "oltin standarti" hisoblanadi (Cobb, 2002). Ushbu muolaja tish yuzasi va milk ostidagi blyashka va tish toshlarini mexanik usulda olib tashlashga qaratilgan. Ko‘plab tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, samarali o‘tkazilgan SRP muolajasi parodontal cho‘ntak chuqurligining kamayishiga, klinik yopishqoqlik darajasining yaxshilanishiga va milkdagi yallig‘lanishning sezilarli darajada pasayishiga olib keladi (Badersten, Nilveus, & Egelberg, 1981). Biroq, professional davolashning uzoq muddatli muvaffaqiyati to‘g‘ridan-to‘g‘ri bemorning individual gigienik sa'y-harakatlariga bog‘liqdir. Axelsson va Lindhe (1981) tomonidan olib borilgan uzoq muddatli tadqiqotda, muntazam professional yordam va bemorning a'lo darajadagi individual gigienasi kombinatsiyasi 6 yil davomida parodontal holatni barqaror saqlash va kasallikning qayta avj olishini oldini olish imkonini bergan. Aksincha, faqat professional tozalash bilan cheklanib, individual gigienaga e'tibor bermagan guruhda natijalar ancha yomon bo‘lgan. Zamonaviy yondashuvlarda bemorni o‘qitish va motivatsiya qilishga katta e'tibor qaratilmoqda. Choo, R 入 れ , & Baelum (2001) ta'kidlashicha, shifokorning bemorga gigiena qoidalarini bir marta tushuntirishi yetarli emas. Samarali natijaga erishish uchun takroriy o‘quv mashg‘ulotlari, amaliy namoyishlar va bemorning ko‘nikmalarini doimiy nazorat qilib borish talab etiladi. Hozirgi kunda individual gigiena vositalarining (elektr tish cho‘tkalari, irrigatorlar, tishlararo cho‘tkachalar) xilma-xilligi bemorning individual ehtiyojlariga mos ravishda eng samarali vositalarni tanlash imkonini beradi. Masalan, tishlararo cho‘tkachalarning (interdental brushes) tish ipiga (floss) qaraganda parodontit bilan og‘rigan bemorlarda tishlararo yuzalarni tozalashda samaraliroq ekanligi bir necha tadqiqotlarda isbotlangan (Slot, Dörfer, & Van der Weijden, 2008). Shunday qilib, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi parodontal kasalliklarni davolashda etiologik omilga bevosita ta'sir ko‘rsatuvchi eng muhim va ajralmas JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL qismdir. Davolash muvaffaqiyati professional aralashuv va bemorning ongli, faol ishtiroki o‘rtasidagi sinergiyaga tayanadi. MATERIAL VA USULLAR Ushbu tadqiqot prospektiv klinik tadqiqot shaklida o‘tkazildi. Tadqiqot uchun Toshkent shahridagi stomatologiya poliklinikasiga murojaat qilgan, surunkali generalizatsiyalashgan parodontitning yengil va o‘rta darajasi (kasallikning 2017 yilgi xalqaro tasnifiga ko‘ra I-II bosqich, A-B daraja) bilan birlamchi tashxis qo‘yilgan 60 nafar bemor (28 erkak va 32 ayol) tanlab olindi. Bemorlarning yoshi 35 dan 55 yoshgacha bo‘lgan diapazonda edi. Tadqiqotga kiritish mezonlari: 1) Tizimli kasalliklari (dekompensatsiyalangan qandli diabet, immun tanqisligi holatlari) mavjud emasligi. 2) So‘nggi 6 oy ichida antibiotik yoki yallig‘lanishga qarshi dori vositalarini qabul qilmaganligi. 3) Homiladorlik yoki laktatsiya davrida emasligi. 4) Ortodontik yoki yirik hajmdagi ortopedik konstruksiyalarning yo‘qligi. Tadqiqotdan chiqarish mezonlari: 1) Chekish (kuniga 10 donadan ortiq sigaret). 2) Parodontal to‘qimalarga ta'sir ko‘rsatuvchi dori vositalarini (masalan, nifedipin, fenitoin) qabul qilish. 3)Tadqiqot protokollariga rioya qilishdan bosh tortish. Barcha bemorlar tadqiqotning maqsadi va bosqichlari haqida to‘liq ma'lumotga ega bo‘ldilar va unda ixtiyoriy ishtirok etish uchun yozma rozilik berdilar. Klinik tekshiruv usullari: Har bir bemorning parodontal holati dastlabki (boshlang‘ich) va davolashdan keyin 3 va 6 oy o‘tgach baholandi. Tekshiruv quyidagi indekslarni aniqlashni o‘z ichiga oldi: Soddalashtirilgan og‘iz bo‘shlig‘i gigiena indeksi (OHI-S, Green J.C., Vermillion J.R., 1964): Tish blyashkasi va tish toshlari miqdorini baholash uchun. Gingival indeks (GI, Loe H., Silness J., 1963): Milkdagi yallig‘lanish darajasini (rangi, shishi, qonashi) baholash uchun. Parodontal cho‘ntak chuqurligi (PChCh): Har bir tishning 6 nuqtasida (medial-vestibulyar, o‘rtavestibulyar, distal-vestibulyar, medial-oral, o‘rta-oral, distal-oral) gradusli parodontal zond yordamida millimetrda o‘lchandi. Klinik yopishqoqlik darajasining yo‘qotilishi (KYDY): Sement-emal chegarasidan cho‘ntak tubigacha bo‘lgan masofani o‘lchash orqali aniqlandi. Davolash protokoli: Tadqiqot bir necha bosqichda amalga oshirildi: 1-bosqich (Dastlabki tekshiruv): Bemorning shikoyatlari, anamnezi yig‘ildi va yuqorida ko‘rsatilgan barcha klinik indekslar qayd etildi. 2-bosqich (Professional gigiena va o‘qitish): Barcha bemorlarga professional og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi o‘tkazildi. Bu muolaja ultratovushli skeyler yordamida tish usti va milk osti tish toshlarini olib tashlash, tish yuzalarini abraziv pastalar va cho‘tkachalar bilan silliqlashni o‘z ichiga oldi. Shundan so‘ng har bir bemor bilan individual suhbat o‘tkazilib, ularga individual JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL gigiena qoidalari o‘rgatildi (Bass usulida tish tozalash, tishlararo cho‘tkachalardan va tish ipidan foydalanish). Har bir bemorga o‘rta qattiqlikdagi tish cho‘tkasi va ftorli tish pastasi tavsiya etildi. 3-bosqich (Nazorat tekshiruvlari): Bemorlar 3 va 6 oydan so‘ng takroriy ko‘rikka chaqirildi va barcha parodontal ko‘rsatkichlar qayta o‘lchandi. Statistik tahlil: Olingan ma'lumotlar "Statistica 10.0" dasturi yordamida statistik tahlil qilindi. Ko‘rsatkichlarning o‘rtacha qiymati (M) va standart og‘ishi (SD) hisoblandi. Turli vaqt nuqtalaridagi o‘zgarishlarning statistik ishonchliligi Studentning t-kriteriysi yordamida baholandi. p<0.05 bo‘lgan farqlar statistik ahamiyatli deb qabul qilindi. NATIJALAR VA MUHOKAMA Tadqiqot davomida professional va individual gigienik chora-tadbirlar kompleksining parodontal to‘qimalarning klinik holatiga ijobiy ta'siri aniqlandi. Barcha o‘lchangan parodontologik ko‘rsatkichlarda vaqt o‘tishi bilan sezilarli yaxshilanish kuzatildi. Dastlabki tekshiruvda bemorlarning aksariyatida og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi qoniqarsiz darajada ekanligi aniqlandi. OHI-S indeksining o‘rtacha qiymati 2.8 ± 0.4 ni tashkil etdi, bu tish yuzalarida ko‘p miqdorda yumshoq karash va mineralizatsiyalashgan tish toshlari mavjudligidan dalolat beradi (Jadval 1). Bu o‘z navbatida milkdagi yallig‘lanish jarayonining yuqori faolligini ko‘rsatdi – GI indeksining boshlang‘ich qiymati 2.1 ± 0.3 ga teng bo‘ldi. Klinik tekshiruvda milkning qizarishi, shishishi va zondlashda kuchli qonashi kabi belgilar ustunlik qildi. Parodontal cho‘ntak chuqurligi (PChCh) o‘rtacha 4.5 ± 0.6 mm ni tashkil etib, bu surunkali parodontitning yengil va o‘rta darajasiga mos keldi. 1-jadval. Tadqiqot guruhining demografik va boshlang‘ich klinik ko‘rsatkichlari (n=60) Ko‘rsatkich O‘rtacha qiymat (M ± SD) Yosh (yil) 44.7 ± 5.2 Erkaklar/Ayollar soni 28 / 32 OHI-S indeksi (boshlang‘ich) 2.8 ± 0.4 GI indeksi (boshlang‘ich) 2.1 ± 0.3 PChCh, mm (boshlang‘ich) 4.5 ± 0.6 Professional gigiena muolajasi va individual gigienaga o‘qitishdan 3 oy o‘tgach o‘tkazilgan nazorat tekshiruvida barcha ko‘rsatkichlarda keskin ijobiy dinamika kuzatildi. OHI-S indeksi 0.8 ± 0.2 gacha pasaydi (p<0.001), bu bemorlarning individual gigiena ko‘nikmalarini o‘zlashtirganligi va tish yuzalarini samarali tozalayotganligini ko‘rsatadi. Gigienaning yaxshilanishi natijasida milkdagi yallig‘lanish belgilari sezilarli darajada kamaydi: GI indeksi 0.7 ± 0.2 gacha tushdi (p<0.001). Zondlashda qonash holatlari minimal darajaga yetdi. Parodontal cho‘ntak chuqurligi ham o‘rtacha 3.1 ± 0.4 mm gacha kamaydi (p<0.001). 6 oylik kuzatuv yakunida erishilgan ijobiy natijalar barqaror saqlanib qoldi. OHI-S va GI indekslari deyarli 3 oylik nazorat darajasida qoldi, bu esa bemorlarda barqaror gigienik JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL motivatsiya shakllanganligini bildiradi. PChCh ko‘rsatkichi esa biroz yaxshilanib, 2.9 ± 0.3 mm ni tashkil etdi (p<0.001). Bu uzoq muddatli istiqbolda yallig‘lanishning so‘nishi hisobiga parodontal to‘qimalarda qisman regenerativ jarayonlar kechayotganligidan dalolat berishi mumkin. 2-jadval. Parodontologik ko‘rsatkichlarning davolash davomidagi dinamikasi (M ± SD) Ko‘rsatkich Boshlang‘ich davr 3 oydan so‘ng 6 oydan so‘ng OHI-S indeksi 2.8 ± 0.4 0.8 ± 0.2 (p<0.001)* 0.7 ± 0.2 (p<0.001)* GI indeksi 2.1 ± 0.3 0.7 ± 0.2 (p<0.001)* 0.6 ± 0.1 (p<0.001)* PChCh, mm 4.5 ± 0.6 3.1 ± 0.4 (p<0.001)* 2.9 ± 0.3 (p<0.001)* Izox: *Boshlang‘ich davrga nisbatan statistik ishonchli farq Muhokama: Olingan natijalar og‘iz bo‘shlig‘i gigienasining parodontal kasalliklarni davolashdagi fundamental rolini yana bir bor tasdiqlaydi. Tadqiqotimizda kuzatilgan klinik yaxshilanishlar etiologik omil – mikrobli blyashkani samarali bartaraf etish bilan bevosita bog‘liq. Professional gigiena muolajasi davolashning boshlang‘ich bosqichida tish yuzalarini patogen bioqoplamadan va uning retensiyasi uchun sharoit yaratuvchi tish toshlaridan tozalash imkonini berdi. Bu o‘z navbatida yallig‘lanishga qarshi dastlabki kuchli turtki bo‘lib xizmat qildi. Biroq, Badersten va hamkasblari (1981) ta'kidlaganidek, faqat professional aralashuvning o‘zi uzoq muddatli barqaror natijani ta'minlay olmaydi. Bizning tadqiqotimizda ham asosiy urg‘u bemorlarni individual gigienaga o‘rgatish va ularni motivatsiya qilishga qaratildi. Natijalarning 6 oy davomida barqaror saqlanishi aynan bemorlarning o‘zlari tomonidan amalga oshirilgan kundalik samarali gigiena bilan izohlanadi. Bizning topilmalarimiz Axelsson va Lindhe (1981) tomonidan o‘tkazilgan klassik tadqiqot natijalari bilan hamohangdir. Ular o‘z ishlarida muntazam professional yordam va a'lo darajadagi shaxsiy gigiena kombinatsiyasi orqali parodontal salomatlikni uzoq yillar davomida saqlab qolish mumkinligini isbotlaganlar. Tadqiqotimizda PChCh ning sezilarli darajada kamayishi asosan milkdagi yallig‘lanishli shishning qaytishi va parodontal to‘qimalarning tish yuzasiga qayta yopishishi (re-attachment) hisobiga yuz berdi. Bu esa parodontal terapiyaning asosiy maqsadlaridan biridir. Amaliy nuqtai nazardan, ushbu tadqiqot shifokor-stomatolog nafaqat davolovchi, balki o‘qituvchi va motivator vazifasini ham bajarishi kerakligini ko‘rsatadi. Bemorga kasallikning sabablari va gigienaning ahamiyatini tushuntirmasdan turib, faqat mexanik muolajalar bilan cheklanish davolash samaradorligini keskin pasaytiradi. Bemor davolash jarayonining passiv ob'ekti emas, balki faol ishtirokchisiga aylanishi kerak. Bu parodontologik yordamning zamonaviy konsepsiyasining asosini tashkil etadi. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Tadqiqotning cheklovlari sifatida nisbatan kichik tanlanma hajmi va qisqa muddatli kuzatuv davrini (6 oy) keltirish mumkin. Kelajakdagi tadqiqotlarda kattaroq guruhlarda va uzoqroq vaqt davomida gigienik aralashuvlarning ta'sirini o‘rganish maqsadga muvofiqdir. XULOSA Parodontal kasalliklarni davolash va oldini olishda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi hal qiluvchi va ajralmas komponent hisoblanadi. O‘tkazilgan klinik tadqiqot natijalari shuni ishonchli tarzda isbotladiki, professional gigiena va bemor tomonidan amalga oshiriladigan muntazam, samarali individual gigiena chora-tadbirlari majmuasi parodont to‘qimalarining klinik holatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Tadqiqotimizning asosiy xulosalari quyidagilardan iborat: 1) Parodontit bilan og‘rigan bemorlarda dastlabki holatda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasining qoniqarsizligi va parodont to‘qimalarida yaqqol yallig‘lanish belgilari kuzatiladi. Professional gigiena (skeyling va ildizni silliqlash) va individual gigienaga o‘qitishdan iborat bo‘lgan kompleks yondashuv mikrobli blyashka miqdorini keskin kamaytiradi (OHI-S indeksi 70% dan ortiqqa pasaydi). Gigienik holatning yaxshilanishi milkdagi yallig‘lanish jarayonining tezda so‘nishiga olib keladi, bu gingival indeksning (GI) sezilarli pasayishida va zondlashda qonashning deyarli yo‘qolishida namoyon bo‘ladi. Samarali gigienik nazorat parodontal cho‘ntak chuqurligining ishonchli darajada sayozlashishini ta'minlaydi, bu esa kasallikning rivojlanishini to‘xtatish va barqaror remissiyaga erishish uchun asosiy shartdir. Bemorlarni gigienik ko‘nikmalarga to‘g‘ri o‘rgatish va ularda doimiy motivatsiyani shakllantirish orqali erishilgan ijobiy klinik natijalarni uzoq muddat davomida saqlab qolish mumkin. Shunday qilib, parodontologik davolashning har qanday rejasi, xoh u konservativ bo‘lsin, xoh jarrohlik, bemorning og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini optimal darajaga keltirishdan boshlanishi kerak. Stomatologlar o‘z amaliyotida bemorlarni o‘qitish va gigienik nazorat qilishga yetarlicha vaqt va e'tibor qaratishlari lozim, chunki bu parodontal kasalliklarga qarshi kurashda muvaffaqiyat garovidir. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Axelsson, P., & Lindhe, J. (1981). The significance of maintenance care in the treatment of periodontal disease. Journal of Clinical Periodontology, 8(4), 281–294. https://doi.org/10.1111/j.1600-051x.1981.tb02031.x 2. Badersten, A., Nilveus, R., & Egelberg, J. (1981). Effect of nonsurgical periodontal therapy. I. Moderately advanced periodontitis. Journal of Clinical Periodontology, 8(1), 57–72. https://doi.org/10.1111/j.1600-051x.1981.tb02018.x 3. Choo, A., R 入れ, D. E., & Baelum, V. (2001). Inter-and intra-examiner reproducibility of a new chair-side method for recording dental plaque. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 29(4), 297–303. https://doi.org/10.1034/j.1600-0528.2001.290409.x JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 4. Cobb, C. M. (2002). Clinical significance of non-surgical periodontal therapy: an evidencebased perspective of scaling and root planing. Journal of Clinical Periodontology, 29(Suppl. 2), 6–16. https://doi.org/10.1034/j.1600-051x.29.s2.2.x 5. Löe, H., Theilade, E., & Jensen, S. B. (1965). Experimental Gingivitis in Man. Journal of Periodontology, 36(3), 177–187. https://doi.org/10.1902/jop.1965.36.3.177 6. Slot, D. E., Dörfer, C. E., & Van der Weijden, G. A. (2008). The efficacy of interdental brushes on plaque and parameters of periodontal inflammation: a systematic review. International Journal of Dental Hygiene, 6(4), 253–264. https://doi.org/10.1111/j.1601-5037.2008.00330.x 7. Socransky, S. S., & Haffajee, A. D. (2002). Dental biofilms: difficult therapeutic targets. Periodontology 2000, 28(1), 12–55. https://doi.org/10.1034/j.1600-0757.2002.280102.x 8. World Health Organization. (2012). Oral health. Fact sheet N°318. Geneva: WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health