O'SIMLIKLARNI HIMOYALASH MASHINALARI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Razzoqov Jo'ramurod To'ymurodovich Romitan tuman 1-son politexnikumining Ishlab chiqarish ta'lim ustasi O‘SIMLIKLARNI HIMOYALASH MASHINALARI Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘simliklarni turli zararkunandalar, kasalliklar va begona o‘tlar ta’siridan himoya qilishda qo‘llaniladigan mashinalar va ularning ishlash prinsiplari haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, kimyoviy, biologik va mexanik himoya vositalarini qo‘llash texnologiyalari, purkagichlar va changlagichlarning turlari, ularning zamonaviy avtomatlashtirilgan modellari haqida ma’lumotlar keltirilgan. Maqola qishloq xo‘jaligida himoya mashinalarining ahamiyati va ularni samarali qo‘llash yo‘llariga bag‘ishlangan. Kalit so‘zlar: O‘simliklarni himoya qilish, purkagich, changlagich, traktor, zararkunanda, pestitsid, agrotexnika, mexanizatsiya, avtomatlashtirish, agrotexnologiya. Аннотатция: В статье рассматриваются машины для защиты растений от различных вредителей, болезней и сорняков, принципы их действия. Приводятся сведения о технологиях применения химических, биологических и механических средств защиты, типах опрыскивателей и опыливателей, а также их современных автоматизированных моделях. Статья посвящена значению машин защиты в сельском хозяйстве и способам их эффективного использования. Abstract: This article discusses the machines used to protect plants from various pests, diseases and weeds and their operating principles. It also provides information on the technologies for using chemical, biological and mechanical protection agents, types of sprayers and dusters, and their modern automated models. The article is devoted to the importance of protection machines in agriculture and ways to use them effectively. Kirish O‘simliklarni himoya qilish qishloq xo‘jaligining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Har yili ekinlarga zarar yetkazuvchi kasalliklar, zararkunandalar va begona o‘tlar tufayli hosilning katta qismi yo‘qotiladi. Shu sababli, o‘simliklarni himoyalash mashinalari hosildorlikni oshirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va inson mehnatini yengillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘simliklarni himoya qilish mashinalari yordamida ekinlarga kimyoviy vositalar (pestitsidlar, gerbitsidlar, fungitsidlar va insektitsidlar) aniq va bir maromda purkaladi. Bu esa zararli moddalarning ortiqcha sarf bo‘lishini kamaytirib, ekologik xavfsizlikni ta’minlaydi. Asosiy qism 1. O‘simliklarni himoya qilish mashinalarining turlari JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL O‘simliklarni himoya qilish mashinalari asosan quyidagi turlarga bo‘linadi: Purkagichlar (opryskivatel) – suyuq kimyoviy vositalarni purkash uchun mo‘ljallangan mashinalar; Changlagichlar (opylitel) – quruq moddalarni (chang ko‘rinishida) tarqatish uchun ishlatiladi; Aerozol mashinalar – o‘ta mayda tomchilarni havo orqali purkaydigan uskunalar; Biologik vositalar bilan ishlov beruvchi agregatlar – foydali mikroorganizmlar yoki biologik moddalardan foydalanadi. Purkagichlar konstruksiyasiga ko‘ra qo‘lda, motoblokda, traktor bazasida yoki o‘rnatilgan shakllarda bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p tarqalganlari — traktor tirkamalari yoki o‘rnatilgan purkagichlar. 2. Purkagichlarning tuzilishi va ishlash prinsipi Purkagichlarning asosiy qismlari quyidagilardan iborat: idish (eritma saqlanadigan bak); nasos (eritmani bosim ostida chiqaradi); filtrlash tizimi; quvurlar va shlanglar; purkash moslamalari (forsunkalar); regulyator va boshqaruv tizimi. Ishlash prinsipi quyidagicha: nasos yordamida eritma bakdan olinadi va quvurlar orqali purkash teshiklariga yuboriladi. U yerdan kimyoviy modda mayda tomchilar holida o‘simliklarga teng taqsimlanadi. 3. O‘simliklarni himoya qilish texnologiyalari Bugungi kunda o‘simliklarni himoya qilishda uch asosiy texnologiya qo‘llaniladi: 1. Kimyoviy himoya – pestitsidlar, gerbitsidlar, insektitsidlar va fungitsidlar yordamida zararkunandalarga qarshi kurash; 2. Biologik himoya – foydali hasharotlar yoki mikroorganizmlar yordamida zararkunandalarni tabiiy yo‘l bilan kamaytirish; 3. Mexanik himoya – begona o‘tlarni yo‘qotish, tuproqni ishlov berish, fizik usullar bilan kurash. Har bir texnologiyaning o‘z afzalliklari va cheklovlari mavjud. Amaliyotda ko‘pincha ularning kombinatsiyasi qo‘llaniladi. 4. Zamonaviy himoya mashinalari va ularning innovatsion imkoniyatlari So‘nggi yillarda o‘simliklarni himoyalash mashinalarida raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirish keng joriy etilmoqda. Bunga quyidagilar kiradi: GPS va sensor tizimlari yordamida purkashning aniqligini oshirish; Dronlar (uchuvchisiz apparatlar) yordamida purkash; Kompyuterli monitoring tizimlari bilan ishlash; JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Eritma miqdorini avtomatik boshqaruvchi tizimlar. Masalan, John Deere, Amazone, Lemken kabi kompaniyalar ishlab chiqargan zamonaviy purkagichlarda avtomatik forsunkalar va navigatorlar mavjud bo‘lib, ular o‘simlikning balandligi va zararlanish darajasiga qarab kimyoviy vosita miqdorini o‘zgartira oladi. 5. O‘simliklarni himoya qilish mashinalarining samaradorligini oshirish Mashinalarning samaradorligini oshirish uchun: Forsunkalarni to‘g‘ri tanlash; Nasos bosimini belgilangan me’yorda ushlab turish; Eritmani bir xil konsentratsiyada tayyorlash; Texnik xizmat ko‘rsatish va nazoratni muntazam olib borish zarur. To‘g‘ri sozlangan mashina kimyoviy moddalarning 90–95% qismini to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘simliklarga yo‘naltiradi, bu esa resurs tejamkorligini ta’minlaydi. Xulosa O‘simliklarni himoya qilish mashinalari qishloq xo‘jaligining mexanizatsiya tizimida muhim o‘rin tutadi. Ular yordamida hosilni zararkunandalardan himoya qilish, kimyoviy vositalarni aniq va iqtisodiy sarflash imkoniyati yaratiladi. Zamonaviy avtomatlashtirilgan texnologiyalarni joriy etish esa inson mehnatini yengillashtiradi va ekologik xavfsizlikni oshiradi. Kelajakda o‘simliklarni himoya qilish mashinalari raqamli boshqaruv tizimlari, dron texnologiyalari va aqlli monitoring asosida yanada samarali ishlaydi. Bu esa barqaror va samarali agrotexnik ishlab chiqarish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Q.X. Ismoilov, “Qishloq xo‘jaligi mashinalari”, Toshkent: O‘qituvchi, 2021. 2. N.N. Nabiev, “Agrotexnika asoslari”, Toshkent, 2020. 3. R. Ahmedov, “O‘simliklarni himoya qilish texnologiyalari”, Samarqand, 2019. 4. Internet manbalari: www.agromash.uz,www.agriculture.com 5. To’raqulovich, M. O. (2024). OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TA’LIMNING INNOVASION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH. PEDAGOG, 7(5), 627-635. 6. To’raqulovich, M. O. (2024). OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA AXBOROT KOMMUNIKASIYA TEXNOLOGIYALARI DARSLARINI TASHKIL ETISHDA ZAMONAVIY USULLARDAN FOYDALANISH. PEDAGOG, 7(6), 63-74. 7. Muradov, O. (2024). IN TEACHING INFORMATICS AND INFORMATION TECHNOLOGIES REQUIREMENTS. In Международная конференция академических наук (Vol. 3, No. 1, pp. 97-102). 8. Turakulovich, M. O. (2024). DEVELOPMENT AND INSTALLATION OF AN AUTOMATIC TEMPERATURE CONTROL SYSTEM IN ROOMS. Methods of applying innovative and digital technologies in the educational system, 1(2), 72-77. 9. To’raqulovich, M. O. (2024). IMPROVING THE TEACHING PROCESS OF IT AND INFORMATION TECHNOLOGIES BASED ON AN INNOVATIVE APPROACH. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(3), 851-859. 10. To’raqulovich, M. O. (2024). OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TA’LIMNING INNOVASION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH. PEDAGOG, 7(5), 627-635. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 11. To’raqulovich, M. O. (2024). OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA AXBOROT KOMMUNIKASIYA TEXNOLOGIYALARI DARSLARINI TASHKIL ETISHDA ZAMONAVIY USULLARDAN FOYDALANISH. PEDAGOG, 7(6), 63-74. 12. Muradov, O. (2024). IN TEACHING INFORMATICS AND INFORMATION TECHNOLOGIES REQUIREMENTS. In Международная конференция академических наук (Vol. 3, No. 1, pp. 97-102). 13. Turakulovich, M. O. (2024). DEVELOPMENT AND INSTALLATION OF AN AUTOMATIC TEMPERATURE CONTROL SYSTEM IN ROOMS. Methods of applying innovative and digital technologies in the educational system, 1(2), 72-77. 14. To’raqulovich, M. O. (2025). INTERNET TARMOG'IDAN XAVFSIZ FOYDALANISH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 31-36. 15. To’raqulovich, M. O. (2025). TA'LIMDA GOOGLE PLATFORMALARIDAN FOYDALANISH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 63-69. 16. To’raqulovich, M. O. (2025). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TA’LIMDAGI AHAMIYATI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 84-90. 17. To’raqulovich, M. O. (2025). INFORMATIKA FANINI O ‘QITISH METODIKASI FANINI INNOVATSION YONDASHUV ASOSIDA O ‘QITISH METODIKASI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 77-83. 18. To’raqulovich, M. O. (2025). OBYEKTGA YO ‘NALDIRILGAN DASTURLASH TILLARI VA ULARNING TAVSIFLARI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 43-49. 19. To’raqulovich, M. O. (2025). DASTURLASH TILLARI VA ULARNING TAVSIFLARI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 50-55. 20. To’raqulovich, M. O. (2025). LMS PLATFORMALARI VA ULARNING TA’LIMDAGI AHAMIYATI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 56-62. 21. To’raqulovich, M. O. (2025). WEB TEXNOLOGIYALARINING TA'LIMDA ROLI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 37-42. 22. To’raqulovich, M. O. (2025). SUN'IY INTELEKT IMKONIYATLARIDAN TA'LIMDA FOYDALANISH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 25-30. 23. To’raqulovich, M. O. (2025). INFORMATIKA FANINI O ‘QITISHDА INTERAKTIV VOSITALARDAN FOYDALANISH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(4), 70-76. 24. To’Raqulovich, M. O. (2025). ISHLAB CHIQARISH KORXONASI BINOLARIDA HAVO HARORATI VA NAMLIGINI O’ZGARTIRISH TEXNOLOGIYALARI MAVJUD TURLARI VA ULARNING TASNIFI. ИКРО журнал, 15(01), 285-287.