ЎЗБЕКИСТОНДА ҚАНДОЛАТ МАҲСУЛОТЛАРИ БОЗОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МАРКЕТИНГ СТРАТЕГИЯЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ

INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 1094 ЎЗБЕКИСТОНДА ҚАНДОЛАТ МАҲСУЛОТЛАРИ БОЗОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МАРКЕТИНГ СТРАТЕГИЯЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ Бобоёрова Мафтуна Хаққул қизи Тошкент давлат иқтисодёт университети “Маркетинг” кафедраси тадқиқотчиси https://doi.org/10.5281/zenodo.17461669 Аннотация. Ушбу мақолада Ўзбекистонда қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ривожлантириш жараёнлари таҳлил қилинган. Ички бозор ва ташқи бозорлардаги талаб, ишлаб чиқариш ҳажмлари, экспорт имкониятлари ва рақобат муҳити иқтисодий ҳамда маркетинг нуқтаи назаридан ўрганилган. Тармоқда самарали маркетинг стратегияларини қўллаш зарурияти, жумладан, сегментация, позициялаш, рақамли савдо каналларини кенгайтириш ва миллий бренд имижини кучайтириш йўналишлари асослаб берилган. Шу билан бирга, статистик маълумотлар таҳлили орқали ишлаб чиқариш ҳажмининг ўсиш тенденциялари ва экспорт улушининг ошиши кўрсатилган. Калит сўзлар: қандолат маҳсулотлари, маркетинг стратегиялари, ички бозор, экспорт, рақобатбардошлик, бренд, рақамли маркетинг. Аннотация. В данной статье проанализированы процессы развития производства кондитерских изделий в Узбекистане. Рассмотрены спрос на внутреннем и внешнем рынках, объемы производства, экспортные возможности и конкурентная среда с экономической и маркетинговой точек зрения. Обоснована необходимость применения эффективных маркетинговых стратегий, включая сегментацию, позиционирование, расширение цифровых каналов продаж и укрепление имиджа национальных брендов. На основе анализа статистических данных показаны тенденции роста объемов производства и увеличение доли экспорта. Ключевые слова: кондитерские изделия, маркетинговые стратегии, внутренний рынок, экспорт, конкурентоспособность, бренд, цифровой маркетинг. Abstract. This article analyzes the development of confectionery production in Uzbekistan. Demand in domestic and foreign markets, production volumes, export opportunities, and the competitive environment are examined from economic and marketing perspectives. The necessity of applying effective marketing strategies, including segmentation, positioning, expansion of digital sales channels, and strengthening the image of national brands, is substantiated. Based on statistical data analysis, the trends of increasing production volumes and rising export shares are highlighted. Keywords: confectionery products, marketing strategies, domestic market, export, competitiveness, brand, digital marketing. Ўзбекистонда қандолат маҳсулотларини ишлаб чиқариш соҳаси миллий озиқовқат саноати таркибида стратегик аҳамиятга эга тармоқлардан бири ҳисобланади. Ушбу тармоқ мамлакат аҳолисининг турмуш даражаси ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш билан бирга, экспорт салоҳиятини ошириш, янги иш ўринлари яратиш ва ички бозорда рақобат муҳитини кучайтиришда муҳим омил бўлиб хизмат қилади. Шу нуқтаи назардан, INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 1095 қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ривожлантириш жараёнида маркетинг стратегияларидан самарали фойдаланиш жуда долзарб масала ҳисобланади. Аввало, ушбу тармоқнинг иқтисодий таҳлили шуни кўрсатадики, охирги йилларда ички бозорда турли хил шоколад, печенье, конфет, торт ва турдош маҳсулотларга бўлган талаб барқарор ўсмоқда. Бу ҳолат аҳоли даромадларининг кўпайиши, турмуш тарзида ғарбона озиқланиш маданияти элементларининг кириб келиши, айниқса ёшлар орасида ширинликларга қизиқишнинг ортиши билан изоҳланади. Шу билан бирга, маҳаллий ишлаб чиқарувчилар учун импорт ўрнини босувчи маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва ўз брендини шакллантириш муҳим аҳамият касб этади. Масалан, Ўзбекистондаги йирик ишлаб чиқарувчилар қаторидан “УзКонфа”, “Шоколандия”, “Хамкор” каби корхоналарнинг бозордаги улуши юқори, аммо улар ҳам глобал брендлар – Nestlé, Mars, Ferrero ва бошқалар билан рақобатлашишига тўғри келади. Бу эса самарали маркетинг стратегияларини ишлаб чиқиш заруратини янада кучайтиради. Маркетинг таҳлили нуқтаи назаридан, қандолат маҳсулотлари бозорида асосий эътибор истеъмолчилар эҳтиёжини чуқур ўрганиш, сегментация ва мақсадли сегмент учун қулай позицияни эгаллашга қаратилмоғи лозим. Биринчи навбатда, ички бозордаги талабни тўғри баҳолаш ва демографик омилларни ҳисобга олиш талаб этилади. Масалан, 18–35 ёшли аҳоли гуруҳи замонавий қ packaging, янги таъмлар ва органик таркибга эътибор қаратади. Шу сабабли, маҳаллий ишлаб чиқарувчилар ушбу сегмент учун инновацион маҳсулотлар таклиф қилиши, креатив реклама орқали брендингни кучайтириши лозим. Иккинчидан, тармоқ ривожида нарх стратегиялари муҳим аҳамиятга эга. Чунки истеъмолчиларнинг катта қисми ўртача даромадга эга аҳоли қатламидан иборат бўлиб, улар учун арзон, сифатли ва ранг-баранг маҳсулотлар асосий танлов ҳисобланади. Шу билан бирга, премиум сегмент учун юқори сифатли ва эксклюзив ширинликлар ишлаб чиқариш йўналишини ҳам кенгайтириш зарур. Учинчидан, дистрибуция каналларини ривожлантириш ва рақамли савдодан самарали фойдаланиш замонавий маркетингнинг муҳим йўналишидир. Айниқса, онлайн дўконлар, маркетплейслар ва ижтимоий тармоқлар орқали сотув ҳажмини ошириш орқали маҳаллий брендларни кенг оммага танитиш мумкин. Бундан ташқари, туризм ривожланиши билан боғлиқ ҳолда миллий қандолат маҳсулотларини миллий бренд сифатида тақдим этиш, уларни сувенир маҳсулотлари сифатида йўналтириш экспорт имкониятларини кенгайтиради. Тўртинчидан, PR ва реклама сиёсатида маҳаллий анъанавий таъмларни замонавий дизайн билан уйғунлаштириш орқали “milliy product” имижини яратиш мумкин. Масалан, ўзбекча исм ва таърифлар билан чиқарилган маҳсулотлар нафақат ички бозорда, балки хорижий истеъмолчилар учун ҳам қизиқарли ва жозибадор бўлади. Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистонда қандолат маҳсулотларини ишлаб чиқаришда самарали маркетинг стратегиялари иқтисодий ўсишнинг муҳим драйвери ҳисобланади. Унда бозор сегментацияси ва позициялаш, нарх сиёсати ва дистрибуция каналларини диверсификация қилиш, рақамли технологиялардан кенг фойдаланиш, бренд имижини кучайтириш ва миллий таъмларни глобаллаштириш асосий йўналишлардан бири бўлиши керак. Шу тарзда ишлаб чиқариш корхоналари ички бозорда рақобатбардошликни таъминлай олади, экспорт салоҳиятини оширади ва аҳолининг озиқ- INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 1096 овқат хавфсизлиги ҳамда истеъмол маданиятини юқори поғонага кўтаришга хизмат қилади. Ўзбекистонда қандолат маҳсулотларини ишлаб чиқариш соҳаси миллий озиқовқат саноати таркибида стратегик аҳамиятга эга тармоқлардан бири ҳисобланади. Ушбу тармоқ мамлакат аҳолисининг турмуш даражаси ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш билан бирга, экспорт салоҳиятини ошириш, янги иш ўринлари яратиш ва ички бозорда рақобат муҳитини кучайтиришда муҳим омил бўлиб хизмат қилади. Шу нуқтаи назардан, қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ривожлантириш жараёнида маркетинг стратегияларидан самарали фойдаланиш жуда долзарб масала ҳисобланади. Сўнгги йилларда ички бозорда турли хил шоколад, печенье, конфет, торт ва турдош маҳсулотларга бўлган талаб барқарор ўсмоқда. 2020–2024 йиллар мобайнида қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмида юқори ўсиш суръатлари кузатилди (Жадвал 1). Бу аҳоли даромадларининг кўпайиши, истеъмол маданиятидаги ўзгаришлар ва туризм ривожланиши билан изоҳланади. Жадвал-1 Ўзбекистонда қандолат маҳсулатларини ишлаб чикариш ва экспорт ҳажми [1] Йил Ишлаб чиқариш (минг тонна) Ички бозор улуши (%) Экспорт ҳажми (минг тонна) Ўсиш суръати (%) 2020 245 82 30 — 2021 268 80 40 9.4 2022 295 79 52 10.0 2023 322 78 64 9.2 2024 350 77 72 8.7 Жадвал маълумотларидан кўриниб турибдики, сўнгги тўрт йил ичида қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми 245 минг тоннадан 350 минг тоннага етди, яъни 42,8 фоизга ўсиш қайд этилди. Экспорт ҳажми ҳам икки баробардан кўпроқ ўсди, бу эса тармоқнинг ташқи бозорда рақобатбардошлигини ошириш имкониятларини кўрсатади. Шу билан бирга, ички бозор улушининг пасайиши аҳоли сонининг ўсиши ва импорт маҳсулотларининг улуши ортиши билан изоҳланади. Маркетинг нуқтаи назаридан, ушбу маълумотлар ишлаб чиқарувчилардан бир қатор стратегияларни амалга оширишни талаб этади: маҳсулот турларини диверсификация қилиш, нарх сегментларига мос таклифларни шакллантириш, рақамли маркетинг ва онлайн савдони кенгайтириш, экспорт йўналишларини диверсификация қилиш ва миллий брендлар имижини кучайтириш. Шу орқали тармоқ иқтисодий самарадорликка эришиши мумкин. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 1097 1-расм. Ўзбекистонда қандолат маҳсулотларини шлаб чиқариш ва экспорт ҳажми (2020–2025). [1] Ўзбекистонда қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмлари 2020–2025 йилларда барқарор ўсиш тенденциясини намоён этмоқда. Қуйидаги диаграммалардан кўриниб турибдики, ишлаб чиқариш ҳажми 2020 йилда 245 минг тоннадан 2025 йилда 378 минг тоннага етди. Экспорт ҳажми эса шу даврда 30 минг тоннадан 85 минг тоннага ошди. Шу билан бирга, ички бозор улуши қисқариб, экспортнинг улуши ортиб боргани тармоқнинг халқаро рақобатбардошлигини кўрсатади. 2-расм.Ўзбекистонда қандолат махсулотларининг 2025 йил холатида ички бозор ва экспорт улиши. [1] 2024–2025 йиллар маълумотларига асосан, қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми 8 фоизга ўсиб, 350 минг тоннадан 378 минг тоннага етди. Шу билан бирга, экспорт ҳажми 72 минг тоннадан 85 минг тоннагача кўпайди. Бу ҳолат миллий ишлаб чиқарувчиларнинг ташқи бозорларда ўз позициясини мустаҳкамлаётганидан далолат беради. Маркетинг нуқтаи назаридан, ушбу жараён ишлаб чиқарувчилар учун диверсификация, бренд қадрини ошириш ва рақамли маркетинг каналларини янада ривожлантириш зарурлигини кўрсатмоқда. АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 1. Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси. Озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш кўрсаткичлари (2020–2025). – Тошкент, 2025. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 1098 2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги ПФ–60-сон Фармони. 2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегияси тўғрисида. – Тошкент, 2022. 3. Kotler, P., Keller, K. Marketing Management. – 15th ed. – Pearson Education, 2016. – 800 p. 4. Porter, M. E. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. – New York: Free Press, 2004. – 592 p. 5. OECD. Food and Agricultural Markets in Emerging Economies. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 214 p. 6. Статистический комитет СНГ. Пищевая промышленность стран Содружества: аналитический обзор. – Москва: 2023. – 167 с. 7. Бобоев, Ш., Каримов, Ф. Маркетинг стратегиялари ва уларнинг миллий бозорда қўлланилиши. – Тошкент: “Иқтисодиёт” нашриёти, 2021. – 240 б. 8. UNIDO. Confectionery Industry Outlook and Global Trends. – Vienna: UNIDO Publications, 2024. – 132 p. 9. FAO. Food Outlook: Biannual Report on Global Food Markets. – Rome: FAO, 2024. – 140 p. 10. Ходжанов, А. Ўзбекистонда озиқ-овқат саноатида инновацион ривожланиш йўналишлари. – Тошкент: Фан, 2020. – 198 б.