JADIDCHILIK G'OYALARI VA ZAMONAVIY O'ZBEKISTON TA'LIM SIYOSATI: TARIXIY TAHLIL VA STRATEGIK UZVIYLIK

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1122 JADIDCHILIK G‘OYALARI VA ZAMONAVIY O‘ZBEKISTON TA’LIM SIYOSATI: TARIXIY TAHLIL VA STRATEGIK UZVIYLIK Ashurov Sardor Ibroxim o’g’li Mirzo Ulug'Bek nomidagi O'zbekiston Milliy Universiteti xodimi Annotatsiya: Mazkur maqolada Jadidchilik harakati g‘oyalari va ularning zamonaviy O‘zbekiston ta’lim siyosatidagi aks sadosi tarixiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Jadidlar ilgari surgan ma’rifiy va islohotparvar qarashlar bugungi kunda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari bilan qanday uzviy bog‘liq ekani ochib beriladi. Strategik jihatdan davom ettirilayotgan ta’lim siyosatining jadidlar merosi bilan aloqadorligi konseptual asosda tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: Jadidchilik, ta’lim siyosati, O‘zbekiston, strategik rivojlanish, islohotlar, tarixiy uzviylik, ma’rifatchilik. Kirish XX asr boshlarida Markaziy Osiyoda yuzaga kelgan jadidchilik harakati — bu o‘z zamonasining ilg‘or ziyolilari tomonidan ilgari surilgan ma’rifat, dunyoviy bilim, ayollar ta’limi, va zamonaviy maktablar ochish g‘oyalari majmuidir. Jadidlar o‘z faoliyati orqali Turkiston jamiyatida ta’lim, madaniyat va ijtimoiy sohalarda inqilobiy o‘zgarishlar sari ilk qadamlarni tashlagan edi. Bugungi kunga kelib, O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari ham aynan shu qadriyatlar va g‘oyalarga tayanadi. Jumladan, yangi avlod o‘quv dasturlarining ishlab chiqilishi, raqamli ta’limga o‘tish, xalqaro standartlarga mos oliy ta’lim tizimi yaratish — bularning barchasi jadidlarning maqsadlarini yangi tarixiy bosqichda davom ettirishdir Asosiy qism 1. Jadidchilik harakatining tarixiy-ma’rifiy mohiyati Jadidchilik harakati XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Rossiya imperiyasi tarkibidagi Turkiston o‘lkasida shakllandi. Ushbu harakatning asosiy vakillari — Mahmudxo‘ja Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Ismoil Gasprinskiy kabi ma’rifatparvarlar bo‘lib, ular: Eski usul maktablar o‘rniga yangi usuldagi maktablar tashkil etdilar; Diniy ta’lim bilan bir qatorda dunyoiy fanlarni ham o‘rgatish g‘oyasini ilgari surdilar; Ayollar ta’limi, matbuot va sahna san’ati orqali ijtimoiy ongni uyg‘otishga harakat qildilar; Ta’lim-tarbiya orqali millatni uyg‘otish, mustaqil tafakkurga ega shaxsni shakllantirishni o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘ydilar. Shunday qilib, jadidlar ta’limni ijtimoiy va milliy taraqqiyotning eng muhim asosi sifatida ko‘rganlar. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1123 2. Zamonaviy O‘zbekiston ta’lim siyosatining strategik yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng ta’lim sohasida tub islohotlar boshlandi. Ayniqsa, so‘nggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan qabul qilingan ta’limga oid strategik hujjatlar — jadidlar merosining yangi bosqichda davom etayotganining yaqqol dalilidir. Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: “Yangi O‘zbekiston – yangi ta’lim” tamoyili asosida ta’lim sifatini oshirish; 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining rivojlanish strategiyasida ta’lim asosiy ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangani; Oliy ta’lim muassasalari sonining ko‘payishi, nodavlat va xorijiy universitetlar faoliyatining kengaytirilishi; Inkluziv ta’lim,raqamli texnologiyalar asosida o‘qitish, STEAM yo‘nalishlari, tanqidiy fikrlash va innovatsion yondashuvlarning joriy etilishi. Bu islohotlar mohiyat e’tibori bilan jadidlar orzu qilgan zamonaviy, jahon andozalariga mos milliy ta’lim tizimini shakllantirishga xizmat qilmoqda. 3. Jadidlar g‘oyalari bilan zamonaviy ta’lim siyosatining uzviyligi Jadidlar faoliyatidagi asosiy tamoyillar quyidagicha edi: Jadidchilik tamoyillari Zamonaviy ta’lim siyosatidagi aks sado Ma’rifat orqali taraqqiyot Ta’lim sifatini oshirish – ustuvor yo‘nalish Ayollarni o‘qitish zarurati Gender tengligi va ayollar ta’limini qo‘llab-quvvatlash Yangi usul maktablar STEAM, AKT asosidagi maktablar Dunyoviy fanlarni joriy etish Kompetensiyaga asoslangan o‘quv dasturlari Milliy uyg‘onish uchun ta’lim “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi orqali ijtimoiy taraqqiyot Demak, jadidlarning ilgari surgan fikrlari bugungi O‘zbekiston ta’lim siyosatida konseptual asos sifatida yashab kelmoqda. Bu esa strategik uzviylikning mavjudligini anglatadi. Xulosa Tarixiy tahlillar shuni ko‘rsatadiki, jadidchilik harakati – bu nafaqat o‘z davrining islohotchilari faoliyati, balki bugungi taraqqiyotning asosiy manbalaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan ta’lim siyosati, o‘z mohiyatiga ko‘ra, jadidlar boshlab bergan yo‘lning zamonaviy davomidir. Bu uzviylik faqat tarixiy davomiylik emas, balki strategik rejalashtirilgan rivojlanishning ifodasidir. Bugungi yosh avlod – jadidlar orzu qilgan erkin fikrlovchi, zamonaviy bilimli, ijtimoiy mas’uliyatli shaxslar bo‘lib yetishmoqda. Shu bois, jadidlar merosini chuqur o‘rganish va undan saboq olish — kelajak ta’lim strategiyalarini ishlab chiqishda muhim omil bo‘lib qoladi. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1124 Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Avloniy A. “Turkiy guliston yoxud axloq” – Toshkent: Ma’naviyat, 1999. 2. Behbudiy M. “Padarkush”, “Rus maktabi yoki islomiya” – Turkiston gazetasi, 1913– 1915 yillar. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi. 4. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi rasmiy ma’lumotlari – www.edu.uz 5. Abduqodirov A. “Jadidchilik harakati: tarix, g‘oya, meros” – Toshkent: Fan, 2020. 6. UNESCO Education Report: “Transforming education for sustainable future”, 2023. 7. Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” – Toshkent: Ma’naviyat, 2008.