YOSHLAR TADBIRKORLIGI VA YETAKCHILIK SALOHIYATINI RIVOJLANTIRISHDA BIZNES BOSHQARUVINING O'RNI

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 67 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17469833 YOSHLAR TADBIRKORLIGI VA YETAKCHILIK SALOHIYATINI RIVOJLANTIRISHDA BIZNES BOSHQARUVINING O‘RNI Ziyayeva Aziza Ulug‘bek qizi Raqamli Iqtisodiyot va Agrotexnologiyalar Universitetining Buyuk Britaniyaning "Coventry University" bilan hamkorlikdagi xalqaro dasturi 3-bosqich talabasi ANNOTATSIYA Ushbu maqolada yoshlar tadbirkorligini rivojlantirishda biznes boshqaruvi tizimining o‘rni, yetakchilik salohiyatining shakllanish jarayonlari va davlat siyosatida bu yo‘nalishga berilayotgan e’tibor tahlil qilinadi. Maqolada O‘zbekistonda yoshlar uchun yaratilgan imkoniyatlar, ta’lim va amaliyot integratsiyasi, xalqaro dasturlarning ta’siri hamda biznes boshqaruvi orqali iqtisodiy o‘sishga erishishning amaliy natijalari raqamli ma’lumotlar asosida yoritilgan. Kalit so‘zlar: Yoshlar, tadbirkorlik, biznes boshqaruvi, innovatsiya, yetakchilik, iqtisodiy o‘sish, menejment, startap, raqamli iqtisodiyot, gender tenglik. Kirish Globallashuv jarayonida raqobatbardoshlik, innovatsion salohiyat va iqtisodiy mustaqillik ko‘p jihatdan yosh avlodning fikrlash tarzi hamda ularning biznes muhitiga moslashish qobiliyatiga bog‘liq. Shu sababli O‘zbekistonda yoshlarning biznes boshqaruvi va yetakchilik sohalarida rivojlanishini ta’minlash strategik ustuvor yo‘nalish sifatida qaralmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 68 “Yoshlar — bu nafaqat kelajagimiz egalari, balki bugunning o‘zidayoq mamlakat taraqqiyotining faol ishtirokchilaridir.” (Manba: president.uz, 2024-yil) Yoshlar tadbirkorligi rivojining iqtisodiy ahamiyati O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlik subyektlarining 56 foizi yoshlar hissasiga to‘g‘ri keladi, ularning 32 foizi ayollar tomonidan boshqarilmoqda (Manba: stat.uz). Bu natijalar yoshlarning iqtisodiyotdagi faol ishtirokini ko‘rsatadi. Davlat tomonidan yoshlarni iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash maqsadida “Yoshlar – kelajagimiz” jamg‘armasi, “Startup Initiatives” hamda “Tadbirkor ayol” kabi dasturlar amalda muvaffaqiyatli faoliyat yuritmoqda. 2024-yilda mazkur jamg‘arma tomonidan 2,3 trillion so‘mlik 12 mingdan ortiq loyiha moliyalashtirilgan va natijada 60 mingdan ortiq yangi ish o‘rni yaratilgan (Yoshlar ishlari agentligi hisobotlari, 2024-yil). Xalqaro miqyosda ham yoshlarning iqtisodiy ishtiroki muhim ahamiyat kasb etmoqda. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, yoshlar tadbirkorligi rivojlanayotgan mamlakatlarda YaIMning 2,4 foizgacha o‘sishiga turtki bo‘ladi (World Bank, 2021). Biznes boshqaruvi – iqtisodiy muvaffaqiyat kaliti Biznes boshqaruvi bugungi kunda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlovchi eng muhim omil hisoblanadi. Henri Fayol tomonidan ishlab chiqilgan boshqaruvning asosiy funksiyalari — rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish va nazorat — hali ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Zamonaviy biznesda Filipp Kotlerning marketing menejmenti, Maykl Porterning raqobat ustunligi nazariyasi va Genri Mintzbergning liderlik roli haqidagi qarashlari yosh tadbirkorlar uchun nazariy poydevor vazifasini bajaradi. O‘zbekistonda biznes boshqaruvi yo‘nalishida tahsil olayotgan yoshlar soni ortib bormoqda. 2024-yilda mamlakatdagi 50 dan ortiq oliy ta’lim muassasalari bu sohada SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 69 kadrlar tayyorlamoqda (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, 2024-yil). Ayniqsa, Raqamli Iqtisodiyot va Agrotexnologiyalar Universitetida joriy etilgan Coventry University bilan hamkorlik dasturi xalqaro tajribani amaliyot bilan uyg‘unlashtiruvchi innovatsion model sifatida e’tirof etilmoqda. Mazkur dastur talabalarga global biznes etikasi, moliyaviy tahlil, strategik menejment, innovatsion marketing va yetakchilik kompetensiyalarini chuqur o‘rganish imkonini beradi. Ayollar va yoshlar yetakchiligida biznes boshqaruvining roli O‘zbekiston yoshlarining 47 foizini ayollar tashkil etadi (Stat.uz, 2024-yil). Ulardan ko‘pchiligi ta’lim va xizmat ko‘rsatish sohalarida faoliyat yuritmoqda, biroq so‘nggi yillarda ayollar orasida ham biznes boshlovchilar soni sezilarli darajada ortmoqda. “Business Women of Uzbekistan” assotsiatsiyasi ma’lumotiga ko‘ra, 2024-yilda 20 mingdan ortiq ayol o‘zining kichik tadbirkorligini yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 1,5 baravar ko‘pdir. Bu jarayonda biznes boshqaruvi ayollarga moliyaviy savodxonlikni oshirish, liderlik qobiliyatlarini rivojlantirish va o‘z g‘oyalarini amalga oshirishda nazariy va amaliy asos beradi. Raqamli boshqaruv va innovatsion startaplar Raqamli transformatsiya sharoitida biznes boshqaruvi yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Yoshlar endi raqamli marketing, elektron tijorat, sun’iy intellekt asosidagi tahlil vositalari va blokcheyn texnologiyalaridan faol foydalanmoqda. Masalan, 2024-yilda O‘zbekistonda startap ekotizimiga 20 million yevro sarmoya kiritilgan (EBRD, 2024-yil). Ushbu mablag‘lar asosida 300 dan ortiq yangi raqamli loyiha ishga tushirilgan. UNICEF (2023) tadqiqotlariga ko‘ra, biznes menejment yo‘nalishida o‘qiyotgan talabalarning 78 foizi startap yaratish niyatida bo‘lib, 42 foizi o‘qish davridayoq amaliyot asosida ishlay boshlagan. Kelajak istiqbollari va tavsiyalar SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 70 Yoshlar tadbirkorligini yanada rivojlantirish uchun: 1. Biznes inkubatorlar tarmog‘ini kengaytirish; 2. Mentorlik va yetakchilik dasturlarini yo‘lga qo‘yish; 3. Ayollar startaplari uchun grant tizimini kuchaytirish; 4. Raqamli boshqaruv modellarini ta’lim tizimiga joriy etish zarur. Yoshlarning intellektual salohiyati va amaliy tajribasini birlashtirish orqali O‘zbekiston nafaqat iqtisodiy jihatdan, balki ijtimoiy jihatdan ham barqaror rivojlanishga erishadi. Xulosa Yoshlar tadbirkorligi — mamlakatning barqaror taraqqiyotiga yo‘l ochuvchi kuchli omil. Biznes boshqaruvi esa bu jarayonning intellektual, tashkiliy va strategik asosi hisoblanadi. Bugungi yoshlar nafaqat o‘zining, balki jamiyatning ham farovonligi uchun javobgarlikni his qilayotgan, yangilik yaratishga intilayotgan avloddir. Kelgusida yoshlarning raqamli tafakkuri, innovatsion yondashuvi va yetakchilik fazilatlarini kuchaytirish orqali O‘zbekiston iqtisodiyoti global raqobat maydonida o‘z o‘rnini yanada mustahkamlaydi. FOYDALANILGAN MANBALAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy sayti – president.uz 2. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi – stat.uz 3. Yoshlar ishlari agentligi 2024-yilgi hisobot ma’lumotlari 4. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi – otfi.uz 5. World Bank – Youth Employment in Uzbekistan: Opportunities and Challenges (2021) 6. UNICEF – The Youth of Uzbekistan: Challenges and Prospects (2023) 7. EBRD – Promoting Youth Entrepreneurship in Uzbekistan (2024) 8. Business Women of Uzbekistan Association – 2024-yilgi hisobot 9. Ministry of Digital Technologies – “Digital Economy Roadmap 2025”