O'ZBEKISTONDA TA'LIM XIZMATLARI O'SISH SUR'ATLARINING TAHLILI (2010–2023 YILLAR MA'LUMOTLARI ASOSIDA)

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 71 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17469838 O‘ZBEKISTONDA TA’LIM XIZMATLARI O‘SISH SUR’ATLARINING TAHLILI (2010–2023 YILLAR MA’LUMOTLARI ASOSIDA) Oybek Juliboy o‘g‘li Samarqand iqtisodiyot va servis instituti doktoranti ORCID: https://0009-0008-8463-8242 ANNOTATSIYA Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida 2010–2023 yillar davomida ta’lim sohasidagi xizmatlarning yillik o‘sish sur’atlari tahlil qilindi. Tadqiqotning maqsadi — ta’lim xizmatlari bozorining dinamikasini, mintaqalararo tafovutlarni va pandemiya davridan keyingi o‘sish omillarini aniqlashdir. Tahlil uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlaridan foydalanildi. Natijalar ta’lim xizmatlarining o‘sish sur’ati mamlakat bo‘yicha ijobiy dinamikani saqlab qolganini, ammo hududlar kesimida sezilarli tafovutlar mavjudligini ko‘rsatdi. Kalit so‘zlar: ta’lim xizmatlari, iqtisodiy o‘sish, hududiy tahlil, pandemiya ta’siri, xizmatlar sektori, statistik dinamika, inson kapitali. ANNOTATION This article analyzes the annual growth rates of educational services in the Republic of Uzbekistan during the period of 2010–2023. The main purpose of the research is to identify the dynamics of the education services market, regional disparities, and post-pandemic recovery factors. The study is based on data from the Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan. The results show SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 72 that the education services sector has maintained a positive growth trend nationwide, although significant regional differences remain. Keywords: education services, economic growth, regional analysis, impact of the pandemic, services sector, statistical dynamics, human capital. АННОТАЦИЯ В данной статье проведён анализ годовых темпов роста услуг в сфере образования в Республике Узбекистан за период 2010–2023 годов. Основная цель исследования — выявить динамику рынка образовательных услуг, региональные различия и факторы восстановления после пандемии. Исследование основано на данных Агентства статистики при Президенте Республики Узбекистан. Результаты показывают, что сектор образовательных услуг сохраняет положительную динамику роста по всей стране, несмотря на наличие существенных региональных различий. Ключевые слова: образовательные услуги, экономический рост, региональный анализ, влияние пандемии, сектор услуг, статистическая динамика, человеческий капитал. Kirish O‘zbekiston iqtisodiyotining diversifikatsiyasi jarayonida xizmatlar sektori, jumladan, ta’lim xizmatlari tarmog‘i, barqaror o‘sishning muhim drayverlaridan biri hisoblanadi. Ta’lim sohasining rivojlanishi inson kapitalining sifatini oshiradi, mehnat unumdorligini kuchaytiradi va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlaydi. Shu nuqtayi nazardan, ta’lim xizmatlari hajmining o‘sish sur’atlarini tizimli tahlil qilish ularning milliy iqtisodiyotdagi o‘rnini chuqurroq anglash imkonini beradi. Ta’lim sohasida asosiy investitsiyalar odamlarga yo‘naltiriladi. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, AQSH milliy boyligi tarkibida asosiy ishlab chiqarish fondlari (binolar, inshootlar, mashina va uskunalar) bor-yo‘g‘i 19%, tabiiy resurslar - 5%, inson SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 73 kapitali - 76% ni tashkil etadi. G‘arbiy Evropada tegishli ko‘rsatkichlar - 23%, 2% va 75%, Rossiyada - 10%, 40% va 50%. Tadqiqot metodologiyasi Tahlil 2010–2023 yillar uchun “ko‘rsatilgan bozor xizmatlarining fizik hajmi indeksi” asosida amalga oshirildi. Bu ko‘rsatkich xalqaro statistika tashkilotlari (Eurostat, MDH Statistika qo‘mitasi va boshqalar) tavsiyalariga muvofiq shakllantirilgan bo‘lib, o‘tgan yilga nisbatan o‘sishni foizda ifodalaydi. Tadqiqotda quyidagi yo‘nalishlarda tahlil olib borildi: • Respublikaviy o‘sish sur’atlari dinamikasi; • Hududlar kesimidagi o‘zgarishlar; • Pandemiya (2020-yil) davrining ta’siri; • 2021–2023 yillardagi tiklanish bosqichi. Natijalar Umumiy respublika dinamikasi 2010–2023 yillar oralig‘ida O‘zbekiston bo‘yicha ta’lim xizmatlarining o‘sish sur’ati o‘rtacha 113,6% ni tashkil etdi. Eng yuqori o‘sish 2017 (125,6%) va 2021 (130,8%) yillarda kuzatilgan. 2020-yilda pandemiya sababli o‘sish 101,0% gacha pasaygan bo‘lsa-da, keyingi ikki yilda soha keskin tiklangan. Bu holat ta’limning raqamlashtirilishi, masofaviy o‘qitish shakllarining joriy etilishi va nodavlat ta’lim muassasalarining ko‘payishi bilan izohlanadi. Hududlar kesimidagi o‘sish tafovutlari Hududlar bo‘yicha 2010–2023 yillardagi o‘rtacha o‘sish sur’atlarini tahlil qilish quyidagi tendensiyalarni ko‘rsatadi: Hudud Eng past o‘sish (%) Eng yuqori o‘sish (%) O‘rtacha Andijon 85,1 (2010) 152,8 (2021) 116,7 Buxoro 95,6 (2010) 155,3 (2023) 119,4 Navoiy 98,3 (2012) 146,1 (2023) 115,7 Samarqand 65,9 (2010) 134,4 (2021) 112,5 Toshkent viloyati 71,6 (2020) 139,1 (2019) 113,7 Qashqadaryo 86,9 (2010) 138,2 (2023) 114,5 SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 74 Tahlil natijalariga ko‘ra, Buxoro, Qashqadaryo va Navoiy viloyatlarida eng barqaror o‘sish kuzatilgan. Toshkent shahri va Samarqand viloyatida esa o‘sish sur’atlari o‘rtacha darajada bo‘lgan. Pandemiya davri va tiklanish bosqichi 2020-yilda barcha hududlarda o‘sish sekinlashgan (ayniqsa Toshkent viloyatida 71,6%), biroq 2021-yilda aksariyat viloyatlarda 130–150% oralig‘ida tiklanish kuzatilgan. Bu jarayon davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlov dasturlari, masofaviy o‘qitish infratuzilmasining kengayishi va ta’lim xizmatlariga bo‘lgan talabning ortishi bilan bog‘liq. Xulosa 2010–2023 yillar davomida O‘zbekiston ta’lim xizmatlari sektori izchil o‘sish tendensiyasini namoyon etdi. 2020-yilgi pandemiya qisqa muddatli pasayish keltirib chiqargan bo‘lsa-da, soha 2021-yildan boshlab tez tiklandi. Hududlar kesimida o‘sish sur’atlarida sezilarli tafovut mavjud — bu infratuzilma, aholi soni va investitsion faollik bilan bog‘liq. Keyingi davrda sifat jihatdan rivojlanish, xususan, raqamli ta’lim, innovatsion dasturlar va xususiy ta’lim muassasalarini qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishlari ustuvor bo‘lishi lozim. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 11 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Oktabr, 2025 75 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi: Ta’lim sohasidagi xizmatlarning o‘sish sur’atlari (yillik), indikator kodi 1.05.01.0034, 2024yil sentabr holatiga. 2. Гневашева, В. А. Образование как фактор производства в информационном обществе / В. А. Гневашева // Вестник высшей школы. - 2009. - № 4. 3. Eurostat Methodological Guidelines for Education Services Statistics, 2023. 4. UN Statistical Division, System of National Accounts 2008 (SNA-2008). 5. Степанова, Т. Е. Экономика, основанная на знаниях (теория и практика): учеб. пособие / Т. Е. Степанова, Н. В. Манохина. - М.: Гардарики, 2008. - 238 с. 6. Щетинин, В. П. Экономика образования: учеб. пособие / В. П. Щетинин, Н. А. Хроменков, Б. С. Рябушкин. - М.: Рос. пед. агентство, 1998. - 306 с.