scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

महाराष्ट्र राज्याच्या वित्तीय स्थितीचा आढावा

धेडे, डी. आर.

Abstract

राजस्व ही संकल्पना फार प्राचीन काळापासून प्रचलित आहे. वेगवेगळ्या अर्थशास्त्रज्ञांनी आणि विचारवंतानी राजस्वाच्या वेगवेगळ्या पद्धतीने व्यापक व संकुचित व्याख्या केलेले आहेत. अर्थशास्त्रामध्ये राजस्वाच्या दृष्टीने पैसा मिळविण्याचे स्त्रोत किंवा मार्ग कोणते, तसेच पैसा खर्च करण्याची क्षेत्रे कोणती असा होतो. थोडक्यात, सार्वजनिक सत्तेचे पैसा प्राप्त करण्याचे व ते खर्च करण्याचे कार्य असा होतो. महाराष्ट्र राज्य हे एक आर्थिक प्रगत राज्य म्हणून ओळखले जाते, तेव्हा महाराष्ट्र राज्याच्या वित्तीय स्थितीचा आढावा सदरच्या शोध निबंधातून घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आलेला आहे

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 279 . . . , , , . , . Email:[email protected] Manuscript ID: JRD -2025-170953 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9 Pp.279-284 September 2025 Submitted:22 Aug. 2025 Revised: 3 Aug. 2025 Accepted: 21 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025 . . , . , .  , Kayword: , , , , , , , , , .  . ., , , , . 󰭈󰬎 󰫳  󰫵󰫳 󰲗 󰬀 󰫦 󰰌   󰰍 . 󰬎  󰬉  󰭈  󰭈 . 󰬊 󰫦󰲌󰫥   󰬎󰫳 󰬊 󰱮 󰱿   󰱿󰫯  . 󰱿 󰬆   󰫦 󰲕         󰫦󰲌󰬀 󰬎󰫳 󰲆  󰫼 󰲌 󰲕 󰫦 ,   󰫦 󰫼 󰫤󰭃   . 󰫮, 󰫦 󰰌  󰭈󰱺 󰫼   󰫦 󰫼 󰫦  .  󰫦 󰭈. 󰲕   󰰍 󰱿󰫯     󰲒, 󰫦 󰰌󰫳 󰫽󰱷 󰭈󰱺 󰫼󰫳  󰫦 󰫼󰫳 󰱮 󰫵   󰫽 󰲌 󰬎 󰲕 󰫦 󰱿  󰬆. 󰰉 󰫦 󰰌  󰬍󰱘 󰲑    󰲒, 󰫦 󰱿  󰫦 󰰌󰫳 󰫦󰱿 󰫤  󰲌 , 󰫳 󰫦 󰬅  , 󰫦 󰱿   󰫦󰲌  󰫵󰲌  󰰍     󰬁  󰰌      . 󰲇 󰫵   󰲗 󰭈 󰫵 󰬆  , 󰬋 󰲇 󰫵󰫳 󰰌 󰬎  󰫳   󰫼 󰭈󰱡 󰫼  . 󰬅 󰲑󰱯󰲆:- ) 󰲇 󰫵󰫳   󰬅 . ) 󰲇 󰫵󰫳   󰫦 󰬅 . ) 󰲇 󰫵  󰫵 󰰌  󰬅 . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . . . , , , , . , . How to cite this article: . . , (2025). Journal of Research & Development, 17(9), 279-284. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 280  󰱮- 󰫳   󰭈  󰫦󰫽 󰬎󰰉 .   󰬅 󰰉 󰲇 󰫵󰫳 󰲗 󰬎 󰲄   󰬀  .     󰬇 󰬶 󰲐 .    󰲇   󰲗       . 󰬀 󰭈󰫯 󰲇 󰲗 󰫦󰬉,   󰲗  ,  󰲐󰬋󰫦  󰭈 󰬎, 󰫤 󰫦󰬉,    󰫦 󰬎 󰫽󰰎   .   󰲄 󰫼 󰬌 󰫽 󰲐 󰫮󰫽  󰱆   . 󰫽:- 󰬎󰮇󰭈󰱺    󰰌 󰱿󰬎   . 󰬀 󰭈󰫯 󰰗󰭅   󰫵   󰬎 󰬎󰫵 󰬎   . 󰰗󰭅  󰰌 󰫤󰭃   .  󰫵󰫳 󰫽󰲐 󰫦 󰫵 󰬶      󰬎 󰰌 󰱿󰬎 . 󰰗󰭅  󰰌 󰭈 󰫵  󰰌  󰬁 󰫽 󰲑 .  , , 󰬉, 󰫦,   󰫦 󰫵󰫳 󰫽󰱷 󰲌    , 󰫤, 󰫰,  󰲗,  󰬉 , 󰭈󰲒 󰫦 󰫽 󰫵󰫳 󰫦 󰭈 󰫤󰭃 . 󰲇 󰫵   󰫳    󰫵 . 󰬆 󰲇 󰫵󰫳 󰰌 󰬎  󰫳   󰫼  . 󰬅 :- 󰫳   󰫵 󰫵  󰬅 󰫼  ,  󰫵    󰫼    󰫦     -  -   . :- 󰲇 󰫵󰫳 󰬏    󰫦 󰬀  -  -  󰬀 󰱚 󰭈   .   󰬎    󰫦 󰬎 󰫽󰱷   󰲇 󰫵 . 󰲇 󰫵 󰰍 󰰌 󰰘 ( - 󰫦  󰬉 - ) :-  -  -   󰲇 󰫵 󰰍󰫳  󰰘   󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴  󰰌 󰰘 ( - 󰫦  󰬉 - ) ( 󰰈)  󰫦  - - - - - )  ,, ,, ,33,, ,, ,, )   ,, ,, ,, ,, ,, ) 󰰌  , , , , , )  󰫦 ,, ,, ,, ,, ,, )󰱿  , , , , , ) 󰭈󰲒  , , , , , )󰰌    ,  , , , , )  , , , , , )  , ,, ,, ,, ,, .)󰬋   , , , , ,, )󰫦  , , ,  , )        )󰰘    , , , , ,, )  󰫦 , , , ,, ,, )  ,, ,, ,, ,, ,, ) 󰫦 ,, ,, ,, ,, ,, ) 󰬎   , ,    ) 󰫦󰬉  - , , , ,  Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 281 )   , , , , ,, ) 󰭈  , , , , , ) 󰫦  ,, ,, ,, ,, ,, :- 󰰌 , 󰲇  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  - 󰫳  - 󰬀  󰬀 %    .   󰬀  󰫦 %    󰲑 . 󰫽  -  -  󰬀   %    .   󰬀  󰫦 %    .  -  -   󰫦󰫳     %   .     󰫦,  , 󰫦󰬉 ,  󰫽󰬀 󰱚 󰭈  󰬉 󰲑 . 󰲇 󰫵     :-  -  -   󰲇 󰫵     󰱇 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴      ( 󰰈) 󰫦   󰰌  󰰗󰭅  󰭈󰱺     󰬎:   󰰗󰭅  󰬎  󰱿󰫳  󰱆  󰰌   - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, - ,, , ,, , , , , ,, :- 󰰌 , 󰲇  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  -  -   󰫦󰫳     %    . 󰫽 󰬀 󰫵󰫳 󰬎    %    .  - 󰫳  - 󰬀 󰰌    %         %    . 󰲇 󰫵   󰬎  :-  -  -   󰲇 󰫵   󰬎      󰱇 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴    󰬎   ( 󰰈)  - - -  - - - - 󰬎    , , , , ,, ,, ,, 󰬴󰲒  , , , , , , , 󰭅  󰰣 󰬉 , , , , , , , 󰫵 󰫽 󰬉 , , , , , , ,    󰬉 , , , , , , ,   , , , , , , ,   . , , , , , , 󰫽󰱷  󰫦   , , , , , , ,   󰭈      , , , Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 282 󰬴 󰬎      󰬉 ,  , , , , ,  󰫽󰱷          ,, ,, ,, ,, ,, ,, ,, :- 󰰌 , 󰲇  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,   - 󰫳  - 󰬀   󰬎󰫳    %    .  -  -  󰬀   󰬎󰫳    %    . 󰲇 󰫵    󰫦 :-  -  -   󰲇 󰫵    󰫦   󰱇 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴     󰫦 ( 󰰈) 󰫦    󰰌  󰱿 󰫦 󰬇  (󰰌 )    󰫦 - , , , , , , ,, - ,, , , , , , ,, - , , , , , , ,, - ,, , , , , , ,, - ,, , , , ,, , ,, - ,, , , , ,, , ,, - ,, , , , ,, , ,, :- 󰰌 , 󰲇  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  -   -  󰬀     󰬬 󰫦  %    .   󰬀 󰰌 󰬇   %    .  - 󰫳  - 󰬀   󰫦  %    . 󰲇 󰫵 󰫤󰭃  󰲗 󰫦󰬴 󰫦:-   -  -   󰲇 󰫵 󰫤󰭃  󰲗 󰫦󰬴 󰫦   󰱇 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴  󰫤󰭃  󰲗 󰫦󰬴 󰫦 ( 󰰈) 󰫤󰭃 - - -  󰫦 󰱆 󰫤 󰫦 󰱆 󰭈󰬎  󰱆   󰱉 󰰘 , . , . , . 󰬶  , . , . , .  󰫤󰭃   .  .  .   󰭃 , . , . , . 󰫦 , . , . , . 󰱳    . , . , .    ,  . , . , . 󰫥, 󰭃󰫥, 󰫦  .  .  . 󰫦 󰲗  , . , . , .     , . ,, . , . 󰫦 , . , . , .  󰫦󰬴 , . , . , .  ,,  ,,  ,,  Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 283 :-  , 󰲇  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  - 󰬀   󰲗  󰫦󰫳  󰱆 󰭈󰫽󰫤 󰫦       .  - 󰬀      󰫦󰫳 .% 󰫦 󰫤 .   - 󰬀    󰫦󰫳 .% 󰫦      󰭈󰬎 . 󰲇 󰫵  󰫵 󰬎    󰫦   󰬅:-  -  󰬎    󰫦 󰫳  󰬅   󰫮󰫽 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴   󰫵 󰲇    󰫦   󰬅 ( 󰰈) 󰫵 󰬎:      󰫦 󰱆 󰬎 󰫵 󰫽󰱷 󰱆 󰱆 󰬎 󰫵 󰫽󰱷 󰱆 󰱆 󰬎 󰫵 󰫽󰱷 󰱆 󰭆 󰭈 , . ,, . ,, .  , . ,, . ,, . 󰰌 , . ,, . ,, .  ,, . ,, . ,, . 󰫦 ,, . ,, . ,, . 󰬀 󰭈 , . ,, . ,, . 󰲇 ,, . ,, . ,, . 󰬎 ,, . ,, . ,, .  ,, . ,, . ,, .  ,, . ,, . ,, . 󰰌 󰭈 ,, . ,, . ,, . 󰲀  , . ,, . ,, . :-  󰲐󰬋󰫦  -  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  - 󰬀 󰬎󰫳    󰲇 󰫵  󰬴 . 󰫽  󰰌 󰭈  󰬴    󰬴 .  󰰏   󰰌 󰭈  󰬴, 󰲇  󰬴    󰬴 .   󰫦󰬀 󰲇  󰬴 . 󰫽  󰰌 󰭈  󰬴    󰬴 . 󰲇 󰫵  󰫵 󰬎      󰬅:-   -  -   󰲇 󰫵  󰫵 󰬎       󰱇 󰬴  󰬀 󰫼  . 󰱇 󰬴  󰲇 󰫵  󰫵 󰬎      󰬅 ( 󰰈) 󰫵 - - - 󰭆 󰭈 , , ,  , , , 󰫦 , , ,  , , , 󰬀 󰭈 , , , 󰲇 , ,, ,, 󰬎 , , ,  , , ,  , , , 󰰌 󰭈 , , , Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 284 :-  󰲐󰬋󰫦  -  󰱇 󰬴  󰰉  󰬎󰲆  󰲒,  - 󰬀 󰲇 󰫦 󰬎 󰬆 ,  󰰈    󰱨  󰭈󰱺 . 󰫽 󰰌 󰭈 ,    ,  󰰈  󰭈󰱺  .  - 󰫳  - 󰬀 󰲇 󰬬    󰫽󰱷 71%    . : )  - 󰫳  - 󰬀   %       󰫦  %    󰲑 . )  - 󰫳  - 󰬀    %      - 󰬀   .% . . )  -  -   󰫦󰫳  󰫵󰫳    %    . )  -  -  󰬀   󰬎󰫳    %    . )  -   -  󰬀     󰬬 󰫦  %    . )  - 󰬀    󰫦󰫳 .% 󰫦      󰭈󰬎 . )  - 󰬀 󰬎󰫳    󰲇 󰫵  󰬴 . 󰫽  󰰌 󰭈  󰬴    󰬴 . )  - 󰬀  󰫦 󰲇 󰫵  󰬴 . 󰫽  󰰌 󰭈  󰬴    󰬴 . )  - 󰬀 󰲇 󰫦 󰬎 󰬆 ,  󰰈    󰱨  󰭈󰱺  )  - 󰫳  - 󰬀 󰲇 󰬬    󰫽󰱷 71%    . :- ) 󰫵 󰫦 󰬴 󰲒  󰫼  󰫤 󰫼 󰭈󰲒  󰬌  󰱳󰱿. ) 󰫵  󰬎 󰬎󰫵 󰬎 󰰗󰭅 󰫽  . ) 󰲇  󰱘 󰬉 󰫦 󰫵 󰫦 󰬴󰫳   󰫱  󰫽 󰲗  󰫼 󰬌  . ) 󰫵   󰬎󰰌 󰭈 . ) 󰰌  󰫤 󰰈 . ) 󰫦  󰫦󰱺  . 󰫦:- 1. 󰲇 󰲗 , -, -, -. 󰫦  󰫯󰲒  2. 󰰏 . . (), 󰫦󰲌  󰫦 󰰌, ,  󰭈 3.  . . (), 󰫦 󰰌,  󰭈󰬐, , 󰫥 󰭈. 4. Bhatia H.L. (2018), Public finance (30th ed.) Vikas publishing House. 5. Indian economyRamesh Singh 6. 󰫦, 󰬎 ,   󰲗 ,   ,  󰭈. .  . 7. https:finance.maharashtra.gov.in, date: 28/08/2025.