MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI MUSIQA BILAN TANISHTIRISHDA MTT VA OTA-ONALAR HAMKORLIGI

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 142 MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI MUSIQA BILAN TANISHTIRISHDA MTT VA OTA-ONALAR HAMKORLIGI Nabiyeva Muslimaxon Xusanjon qizi1, Ma’murova Saidxon Farhod qizi2 1Dang‘ara tumanidagi 27-Musiqa va san‘at maktabi o‘qituvchisi, 2Qo‘qon DU talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17483470 Annotatsiya: Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarni musiqa san’ati bilan tanishtirishda maktabgacha ta’lim tashkilotlari (MTT) va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlikning ahamiyati va usullari tahlil qilinadi. Bolalarning musiqaga bo‘lgan qiziqishini uyg‘otish, musiqiy ko‘nikmalarni rivojlantirishda MTTda o‘tkaziladigan darslar, o‘yinlar va ijodiy mashg‘ulotlar bilan bir qatorda, ota-onalarning uy sharoitida bolalar bilan birga musiqiy faoliyatga jalb qilinishi muhimligi ta’kidlanadi. Maqolada ota-onalar bilan muloqot va hamkorlik shakllari, shuningdek, musiqiy tarbiyani mustahkamlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, musiqa tarbiyasi, bolalar, ota-onalar hamkorligi, musiqiy rivojlanish, ijodiy faoliyat. Maktabgacha yoshdagi bolalar musiqani qabul qilish va unga munosabat bildirishning dastlabki asoslarini shakllantiradi. Musiqa san’ati bolalarning hissiy rivojlanishi, nutq ko‘nikmalari va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim vositadir. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, musiqiy tarbiya bolaning butun shaxsiyati shakllanishida katta rol o‘ynaydi. Howard Gardnerning ko‘p intellektlar nazariyasiga ko‘ra, musiqa intellekti bolaning o‘zini ifoda etish va ijodkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun muhim yo‘nalish hisoblanadi (Gardner, 1983). Musiqiy faoliyat bolalarda nafaqat estetik didni shakllantiradi, balki muloqot ko‘nikmalari va ijtimoiy faollikni ham oshiradi. Lev Vygotskiy ta’lim nazariyasida musiqaning hissiy va ijtimoiy rivojlanishda o‘rni katta ekanligi ta’kidlanadi. Vygotskiy fikricha, bolaning o‘rganishi ijtimoiy muhitda amalga oshadi, shuning uchun MTT va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlik musiqiy tarbiyaning samaradorligini oshirishda hal qiluvchi omildir (Vygotskiy, 1978). O‘zbek olimi, pedagogika fanlari doktori, professor Sh. Qodirov musiqiy tarbiya bolalarda estetik did va hissiy intellektni rivojlantirishda muhim ekanligini ta’kidlab, “maktabgacha yoshdagi bolalarda musiqa bilan tanishtirish jarayonida ota-onalar va pedagoglarning uzviy hamkorligi shart” deb yozadi (Qodirov, 2016). Unga ko‘ra, musiqiy tarbiya jarayonida ota-onalar faol jalb qilinsa, bolalarning musiqa san’atiga bo‘lgan qiziqishi oshadi va ular musiqiy faoliyatni doimiy ravishda davom ettiradilar. Shuningdek, o‘zbek psixologi G. Islomova musiqaning bolalar rivojlanishida tutgan o‘rni haqida fikr bildirarkan, “maktabgacha yoshdagi bolalar musiqa orqali nafaqat hissiyotlarni ifoda etishni o‘rganadi, balki nutq rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi” deb ta’kidlaydi (Islomova, 2017). Shu tarzda, maktabgacha ta’lim tashkilotlari (MTT) va ota-onalar o‘rtasidagi uzluksiz hamkorlik maktabgacha yoshdagi bolalarning musiqiy tarbiyasini samarali tashkil etishda muhim omil hisoblanadi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 143 Maktabgacha yoshdagi bolalarni musiqa bilan tanishtirishda MTTda turli interaktiv va ijodiy usullar qo‘llaniladi. Bu jarayon asosan quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: 1. O‘yinlar orqali musiqa bilan tanishtirish. Maktabgacha yoshdagi bolalar o‘yin orqali o‘rganishga juda moyil bo‘ladi. Shu sababli, pedagoglar musiqa bilan bog‘liq turli o‘yinlar — masalan, ritm o‘yinlari, harakatli qo‘shiqlar, musiqa asboblarini tanlash va tanitish o‘yinlari orqali bolalarning musiqiy qobiliyatlarini rivojlantiradilar. O‘yinlar bolalarda nafaqat musiqa hissini uyg‘otadi, balki ularning e’tiborini jalb qilish va ijtimoiy ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. 2. Qo‘shiq kuylash. Bolalar uchun mo‘ljallangan qo‘shiqlarni birga kuylash bolalarda nutq va musiqiy ijro ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Qo‘shiqlar ko‘pincha oddiy, takrorlanuvchi so‘z va melodiyalardan iborat bo‘lib, bolalarga tez o‘zlashtirishga imkon beradi. Qo‘shiq aytish jarayoni bolalarda so‘z boyligini oshiradi, nutq intonatsiyasini yaxshilaydi va hissiy ifodani boyitadi. 3. Musiqiy asboblar bilan tanishish. MTTda bolalar turli musiqa asboblari — tamburin, marakas, fortepiano, gitara, xylofon kabi asboblar bilan tanishtiriladi. Bolalar bu asboblarni sinab ko‘rish orqali musiqaning turli tovushlari va ritmlarini o‘rganadilar. Bu jarayon bolalarda musiqiy sezgi va qobiliyatlarni rivojlantirish uchun asosiy bosqich hisoblanadi. 4. Ijodiy mashg‘ulotlar. Musiqiy ijodiy faoliyatga rasm chizish, raqs qilish, sahna ko‘rinishlari tayyorlash kabi mashg‘ulotlar kiradi. Bu mashg‘ulotlar bolalarda o‘zini ifoda etish, hissiyotlarni boshqarish va musiqaga bo‘lgan qiziqishni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Xulosa. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari (MTT) va ota-onalar o‘rtasidagi samarali hamkorlik maktabgacha yoshdagi bolalarning musiqiy tarbiyasini tashkil etishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. MTTda olib boriladigan musiqiy mashg‘ulotlar va ota-onalarning uyda bolalar bilan birga musiqiy faoliyatga jalb qilinishi bolalarning musiqaga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantiradi hamda ularning hissiy va nutqiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Faol ota-ona ishtiroki musiqiy tarbiyaning uzluksizligini ta’minlab, bolalarni estetik did va madaniyat asosida shakllantirishga yordam beradi. 1. Quyidagilarni tavsiya etishimiz mumkin: MTT va ota-onalar o‘rtasida muntazam musiqiy tadbirlar va seminarlar tashkil etilsin, bunda ota-onalarga musiqa tarbiyasining ahamiyati va uy sharoitida musiqiy mashg‘ulotlarni o‘tkazish usullari tushuntirilsin. 2. Ota-onalar uchun musiqiy treninglar va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazilsin, bu orqali ular bolalar bilan samarali musiqiy faoliyat olib borishni o‘rganadi. 3. MTTda oilaviy musiqiy tadbirlar, konsertlar va musiqiy o‘yinlar tashkil qilinsin, bunda ota-onalar va bolalar birgalikda ishtirok etishi rag‘batlantirilsin. 4. Ota-onalar uchun metodik qo‘llanmalar ishlab chiqilsin, unda uyda musiqiy tarbiya berish bo‘yicha oddiy va samarali usullar ko‘rsatib o‘tilsin. 5. MTT pedagoglari va ota-onalar o‘rtasida muntazam muloqot tashkil etilsin, bolaning musiqiy rivojlanishi yuzasidan fikr almashish va maslahatlar berish uchun platformalar yaratilsin. Ushbu tavsiyalar amalga oshirilganda, maktabgacha yoshdagi bolalarning musiqiy tarbiyasi yanada samarali va sifatli bo‘lib, ularning ijodiy salohiyati va hissiy rivojlanishi mustahkamlanadi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 144 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abdullayeva, S. (2020). Maktabgacha ta’limda musiqa tarbiyasi metodlari. Toshkent: Ta’lim nashriyoti. 2. Karimov, N. (2019). Bolalarda musiqiy rivojlanish. Toshkent: Fan va ta’lim. 3. Tursunova, M. (2018). Ota-ona va pedagoglarning hamkorligi maktabgacha ta’limda. Pedagogika ilmiy jurnali, 3(12), 45-50. 4. Montessori, M. (1967). The Absorbent Mind. Holt, Rinehart & Winston. 5. Vygotskiy, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press. 6. Malikovna, Nazirova Guzal. "Content and pedagogical conditions for the development of professional competence of teachers and educators of preschool educational organizations." INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036 11.11 (2022): 511-517. 7. Malikovna, Nazirova Guzal, and Muminova Gulasal Bakhodirovna. "EDUCATION OF CHILDREN IN THE SPIRIT OF PATRIOTISM AND FRIENDSHIP OF PEOPLES IN THE FAMILY." International Journal of Early Childhood Special Education 14.7 (2022). 8. Guzal, Nazirova. "PEDAGOGICAL-PSYCHOLOGICAL FEATURES OF THE FORMATION OF SOCIAL CONSCIOUSNESS IN PRESCHOOL-ADULT CHILDREN." Yosh Tadqiqotchi Jurnali 1.5 (2022): 47-51. 9. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 10. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165-168 11. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Issues of Education during the Oriental Renaissance., International journal of inclusive and sustainable education., 2022, 1/5 p301-305