YEVROPA ITTIFOQINING ZAMONAVIY VA KLASSIK MUAMMOLARI: INTEGRATSIYA PARADOKSLARI VA XXI ASR SINOVLARI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1679 O‘SMIRLARDA MEN TUSHUNCHASI VA UNI SHAKLLANTIRISHTA TA’SIR ETUVCHI OMILLARI Namangan davlat universiteti magistranti G’apporova Zilola Abduvannob qizi Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘smirlik davrida shaxsning “men” tushunchasi va uning shakllanishiga ta’sir etuvchi ichki hamda tashqi omillarning psixologik xususiyatlari keng tahlil qilingan. Tadqiqotda o‘smirlarning o‘zini anglash, o‘ziga baho berish, ijtimoiy muhit bilan munosabatlari, shuningdek, intellektual faoliyat va emotsional rivojlanish o‘rtasidagi bog‘liqlik yoritilgan. Maqola O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoshlarga oid davlat siyosatidagi asosiy yo‘nalishlarga tayanadi hamda milliy ta’lim tizimida o‘smirlar shaxsiyatini shakllantirish masalalariga e’tiborni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, o‘smirlik davridagi “men” konsepsiyasida oila, maktab, tengdoshlar va media muhitining roli alohida tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari shaxs rivojlanishida ijobiy “men” tasavvurini shakllantirish, psixologik madaniyatni oshirish va yoshlarni o‘zligini anglashga yo‘naltirilgan pedagogik yondashuvlar ishlab chiqish uchun amaliy ahamiyat kasb etadi. Kalit so‘zlar: o‘smirlik davri, “men” tushunchasi, o‘zini anglash, shaxs rivojlanishi, psixologik omillar, ijtimoiy muhit, intellektual faoliyat, davlat siyosati, oila ta’siri, o‘z-o‘zini baholash. Abstract: This article analyzes the psychological characteristics of the concept of “self” in adolescence and the internal and external factors influencing its formation. The study explores adolescents’ self-awareness, self-esteem, interaction with the social environment, and the relationship between intellectual activity and emotional development. The paper is based on the main directions of the state youth policy of the Republic of Uzbekistan and emphasizes the need to strengthen attention to the formation of adolescent personality within the national education system. The role of family, school, peer relationships, and media influence on the development of the adolescent “self-concept” is examined. The findings hold practical significance for fostering a positive self-concept, enhancing psychological culture, and developing pedagogical strategies that nurture self-awareness among youth. Keywords: adolescence, self-concept, self-awareness, personality development, psychological factors, social environment, intellectual activity, youth policy, family influence, self-esteem. Аннотация: В данной статье подробно анализируются психологические особенности понятия «Я» в подростковом возрасте, а также внутренние и внешние факторы, влияющие на его формирование. В исследовании рассматриваются вопросы самосознания, самооценки подростков, их взаимоотношений с социальным окружением, а также взаимосвязь между интеллектуальной деятельностью и эмоциональным развитием. Работа основана на основных направлениях государственной молодёжной политики Республики Узбекистан и подчёркивает необходимость усиления внимания к формированию личности подростка в национальной системе образования. Отдельное внимание уделено роли семьи, школы, сверстников и медиасреды в развитии концепции «Я». Полученные результаты имеют практическое значение для формирования позитивного самовосприятия, повышения психологической культуры и разработки педагогических подходов, направленных на развитие самосознания молодёжи. Ключевые слова: подростковый возраст, понятие «Я», самосознание, развитие личности, психологические факторы, социальная среда, интеллектуальная деятельность, молодёжная политика, влияние семьи, самооценка. KIRISH ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1680 Bugungi globallashuv jarayonida yosh avlodni har tomonlama intellektual, ma’naviy va ruhiy jihatdan yetuk qilib tarbiyalash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2025yil 19may kuni qabul qilingan PF61sonli “Yoshlarga oid davlat siyosatini yanada rivojlantirish to‘g‘risida”gi Farmonda mamlakat taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchi bo‘lgan yoshlarning ta’lim-tarbiya tizimini takomillashtirish, ularning innovatsion fikrlashini rag‘batlantirish hamda ruhiy barqarorligini mustahkamlash masalalari davlat miqyosida ustuvor vazifa sifatida belgilandi . Ushbu yondashuv o‘smirlik davrida shaxsning shakllanishi, o‘z “men” konsepsiyasining barqaror rivojlanishiga ilmiy va amaliy e’tibor qaratish zarurligini yanada kuchaytirmoqda.  O‘smirlik davri inson hayotidagi eng mas’ul bosqichlardan bo‘lib, unda shaxsning o‘zini anglash, mustaqil fikrlash, jamiyatda o‘z o‘rnini topish va ijtimoiy qadriyatlar tizimiga moslashish jarayoni kechadi. Bu davrda shaxsning ichki dunyosi qayta shakllanadi, o‘z fikrini himoya qilish, his-tuyg‘ularini boshqarish, mustaqil qaror qabul qilishga bo‘lgan ehtiyoj kuchayadi. Shu bilan bir qatorda “men” tushunchasining to‘g‘ri shakllanishi o‘smirning psixologik barqarorligi va kelajakdagi shaxsiy muvaffaqiyatlarini belgilovchi omil ekanligi tadqiqotchilar — L.S. Vygotskiy, R. Berns, K. Rogers, E. Erikson kabi olimlar tomonidan asoslab berilgan. Oila, maktab va tengdoshlar guruhi bu jarayonning eng muhim ijtimoiy muhitini tashkil etadi. Otaona bilan o‘zaro ishonchli muloqot, o‘qituvchi bilan pedagogik hamkorlik, do‘stlar bilan sog‘lom munosabatlar “men” obrazining ijobiy shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, bugungi raqamli jamiyat sharoitida ijtimoiy tarmoqlar va media vositalari o‘smirlarning shaxsiy identifikatsiyasi jarayoniga kuchli ta’sir o‘tkazmoqda, bu esa psixologik barqarorlikni saqlab qolish borasida yangi yondashuvlarni talab qilmoqda. Mazkur maqola aynan o‘smirlik davrida “men” tushunchasining shakllanish jarayonini psixologik, sotsiologik va pedagogik nuqtayi nazardan tahlil qiladi. Tadqiqotda o‘zini anglash, o‘ziga baho berish, ijtimoiy munosabatlar tizimi hamda intellektual faoliyat o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilib, “men” konsepsiyasining rivojlanishiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar ilmiy asosda oydinlashtiriladi. Shu orqali maqola yoshlar psixologiyasidagi muhim masalalardan biri — o‘smir shaxsining o‘zini anglash jarayonini yanada chuqurroq anglashga hissa qo‘shadi. O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosati 2025-yildan boshlab yangi bosqichga ko‘tarildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida ishlab chiqilgan PF61sonli “Yoshlarga oid davlat siyosatini yanada rivojlantirish to‘g‘risida”gi Farmon mamlakatning ijtimoiymadaniy hayotida yoshlarning faol ishtirokini kengaytirishga, ularning bilim va salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun zarur shart-sharoitlar yaratishga qaratildi . Bu siyosatning asosiy yo‘nalishlaridan biri — yoshlarning psixologik barqarorligini ta’minlash, ularni har tomonlama yetuk inson sifatida shakllantirish va o‘z “men”ini anglashga imkon beradigan muhitni yaratishdir.lex O‘smirlik davri inson hayotining o‘ziga xos va murakkab psixologik bosqichi hisoblanadi. Bu davrda shaxs o‘zini anglash, o‘z fikrini mustaqil ifoda etish, hayotiy qarorlar qabul qilish va jamiyatda o‘z o‘rnini belgilash jarayonini boshdan kechiradi . Olimlar ta’kidlaganidek, bu bosqich “identiklik inqirozi” davri bo‘lib, unda inson o‘zligini aniqlash va o‘z ichki olamini qayta qurish orqali yetuklik sari qadam qo‘yadi. Psixologlar — L.S. Vygotskiy, R. Berns, U. Jeyms, K. Rogers va E. Erikson tomonidan “men” tushunchasining shakllanishi shaxs rivojlanishining markaziy omili sifatida e’tirof etilgan. Ularning ta’kidlashicha, o‘smir davrida o‘zo‘zini baholash, o‘zini hurmat qilish, ijtimoiy munosabatlar va oila muhiti shaxsning “men” konsepsiyasini belgilaydi.gov+1 O‘zbekiston sharoitida bu masalani o‘rganish alohida ahamiyat kasb etadi, chunki jamiyatda yoshlar salohiyatini ro‘yobga chiqarish, ularning fikrini tinglash va psixologik qo‘llabquvvatlash jarayoni har yili davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylanmoqda . Yoshlarning sog‘lom o‘zlikni shakllantirishi — ularning kelgusi fuqarolik mas’uliyati, jamiyatdagi pozitsiyasi ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1681 va kasbiy muvaffaqiyatlarini belgilovchi yadro hisoblanadi. Shu bois o‘smirlar bilan ishlashning psixologik, pedagogik va ijtimoiy mexanizmlarini chuqur tahlil qilish nazariy hamda amaliy jihatdan dolzarbdir.gov “Men” tushunchasi — inson o‘zligini anglash tizimi bo‘lib, u o‘z qadr-qimmatini baholash, o‘zini jamiyat a’zosi sifatida idrok etish va ijtimoiy rollarini belgilash jarayonini ifodalaydi. Bu tushuncha uch asosiy tarkibiy qismdan iborat: haqiqiy “men”, ideal “men” va ijtimoiy “men”. Haqiqiy “men” shaxsning o‘z real imkoniyatlari, xususiyatlari va kamchiliklarini anglashidir. Ideal “men” — bu shaxsning orzu qilgan qiyofasi, qobiliyat va maqsadlarga intilish darajasidir. Ijtimoiy “men” esa insonning boshqalar ko‘z o‘ngida qanday ko‘rinishini ifodalaydi . Bu uchlik o‘rtasidagi muvozanat barqaror bo‘lsa, shaxs psixologik jihatdan yetuk, muvozanatli va o‘ziga ishongan bo‘ladi.azkurs+1 O‘smir shaxsining o‘zini anglash jarayoni ko‘plab omillar bilan chambarchas bog‘liq. Dastlabki va eng muhim omil — oila muhiti. Otaona bilan iliq, ishonchli muloqot o‘smirda ijobiy o‘z- “men”ini shakllantirishga xizmat qiladi. Aksincha, e’tiborsizlik, nazoratning haddan tashqari kuchliligi yoki otaona talablaridagi keskinlik o‘smirning o‘ziga bo‘lgan ishonchini so‘ndiradi. Maktab ham bu jarayonning muhim bo‘g‘inidir. Pedagogik qo‘llab-quvvatlash, o‘qituvchining adolatli bahosi va psixologik muhit o‘smirning intellektual faoliyatini rag‘batlantiradi va o‘zini ijobiy baholashni shakllantiradi .nhrc Tengdoshlar guruhi esa o‘smir uchun ijtimoiy identifikatsiyaning eng faol maydonidir. Bu davrda bola o‘zini tengdoshlari orqali anglaydi, ularning fikrini baholaydi va o‘z joyini topishga intiladi. Shu sababli, ijobiy va sog‘lom guruh muhiti o‘smirlikda mustahkam “men” qiyofasini shakllantirishda beqiyos ahamiyatga ega. Boshqa tomondan, noijtimoiy muhit yoki virtual tarmoqlardagi soxta muloqotlar “ideal men” va “haqiqiy men” o‘rtasida tafovutni keltirib chiqarishi mumkin .gov Bugungi raqamli davrda media maydon o‘smir ongiga chuqur ta’sir etmoqda. Internet, ijtimoiy tarmoqlar va vizual madaniyat “men” obrazining shakllanishini tezlashtiradi, biroq ko‘p hollarda uni yuzaki va shartli qadriyatlarga bog‘lab qo‘yadi. Shu bois psixologik madaniyatni oshirish va media savodxonlikni rivojlantirish muhim vazifaga aylanmoqda. Ta’lim tizimida yoshlar uchun shaxsiy rivojlanish treninglari, artterapiya mashg‘ulotlari, “Men kimman?” mavzusida muhokamalar tashkil etish bu jarayonni ijobiy yo‘nalishda mustahkamlaydi .gov Xulosa qilib aytganda, o‘smirlikda “men” tushunchasining shakllanishi ko‘p komponentli, dinamik jarayon bo‘lib, u oila, ta’lim, ijtimoiy muhit va madaniy qadriyatlarning o‘zaro ta’sirida kechadi. Bu bosqichda o‘zini anglashi barqaror shakllangan har bir yosh shaxs jamiyatda ijobiy, faol va maqsadli pozitsiyani egallaydi. Shu bilan birga, davlat siyosatida yoshlarning ruhiy salomatligini qo‘llab-quvvatlash, psixologik yordam infratuzilmasini kuchaytirish, ta’lim tizimida shaxsni rivojlantiruvchi mexanizmlarni takomillashtirish “men” konsepsiyasining sog‘lom shakllanishini ta’minlaydi va bu o‘z navbatida, Yangi O‘zbekistonning barqaror taraqqiyoti uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi. XULOSA VA TAVSIYALAR Tadqiqot natijalariga asoslanib, o‘smirlar shaxsini shakllantirish va “men” tushunchasining ijobiy rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha quyidagi ilmiy-amaliy tavsiyalarni ishlab chiqish mumkin: Oila muhitida shaxsni qo‘llab-quvvatlash tizimini kuchaytirish. Otaona va farzand o‘rtasidagi ishonchli psixologik muloqotni rivojlantirish uchun treninglar, psixologik maslahatlar va o‘quv dasturlarini kengaytirish zarur. Har bir oilada bolalarning his-tuyg‘ularini anglash va ularga e’tiborli bo‘lish madaniyatini shakllantirish “men” konsepsiyasining sog‘lom barqarorlashuviga yordam beradi .gov+1 Maktab muassasalarida psixologik xizmat sifatini yaxshilash. O‘quv muassasalarida zamonaviy psixodiagnostik usullarni tatbiq etish, o‘quvchilarda o‘zini baholash va ijodiy fikrlash ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1682 ko‘nikmalarini rivojlantiruvchi mashg‘ulotlar tashkil etish lozim. Psixologlar faoliyatini natijaga yo‘naltirish uchun ularning har o‘quv yilida o‘smirlar bilan individual rivojlantiruvchi suhbatlar o‘tkazish tizimini yo‘lga qo‘yish talab etiladi. Ijtimoiy va raqamli muhitni boshqarish madaniyatini shakllantirish. Yoshlar, ayniqsa o‘smirlarning ijtimoiy tarmoqlardagi faoliyatini ijobiy yo‘naltirish, media savodxonlikni oshirish, virtual makonda soxta identifikatsiya (sun’iy “ideal men”)ni kamaytirishga qaratilgan psixologik dasturlarni ishlab chiqish zarur. Shu asosda sog‘lom raqamli muhit bolalarning ijtimoiy moslashuvi uchun kafolatli omil bo‘ladi .nhrc Ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni kuchaytirish. O‘smirlar uchun shaxsiy rivojlanish darslari, artterapiya, refleksiya mashg‘ulotlari va loyihaasosli o‘qitish metodlarini tatbiq etish foydali. Har bir o‘quvchi o‘zining qobiliyatlariga mos o‘quv yo‘nalishida shaxsiy muvaffaqiyatni his qila oladigan tizim yaratilishi zarur. Davlat siyosati doirasida psixologik yordam infratuzilmasini kengaytirish. Yoshlar uchun maxsus “Psixologik maslahat markazlari” faoliyatini kuchaytirish, bepul psixologik yordam liniyalari va onlayn konsultatsiyalar tizimini rivojlantirish kerak. Bu chora o‘smirlik inqirozlari, o‘zini past baholash va ijtimoiy qo‘rquv kabi omillarni erta aniqlash imkonini beradi. Psixologik madaniyat va fuqarolik ongini oshirish. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida “Psixologik savodxonlik” darslarini joriy etish, o‘qituvchilar uchun “O‘smir shaxsini rivojlantirish psixologiyasi” bo‘yicha qayta tayyorlov kurslarini o‘tkazish lozim. Ommaviy axborot vositalarida ijobiy shaxsiy namunalarga asoslangan ko‘rsatuvlar va ijtimoiy roliklar tayyorlash muhimdir. Ilmiy tadqiqot va amaliyot integratsiyasini kuchaytirish. O‘smirlarning “men” tushunchasini rivojlantirishni o‘rganishga oid empirik tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash, psixologik monitoring tizimi yaratish, natijalar asosida amaliy dasturlar ishlab chiqish zarur. Bu pedagogik va psixologik nazariyaning amaliy hayot bilan uzviy aloqasini ta’minlaydi . Mazkur tavsiyalar asosida davlat siyosati, ta’lim tizimi va oila instituti o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish orqali o‘smirlarda sog‘lom, barqaror, ijobiy “men” tasavvurini shakllantirish mumkin. Shu orqali Yangi O‘zbekiston jamiyatida intellektual, vatanparvar va psixologik jihatdan yetuk avlodni tarbiyalashga keng yo‘l ochiladi. Yurtimizda yoshlar siyosati davlatning strategik rivojlanish yo‘nalishlari sirasiga kiradi hamda u yosh avlodni har tomonlama yetuk, ma’naviy barkamol va psixologik jihatdan sog‘lom etib tarbiyalashni maqsad qiladi. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, o‘smirlik davrida “men” tushunchasining shakllanishi nafaqat shaxs psixologiyasining, balki ijtimoiy barqarorlikning ham asosiy omillaridan biridir . Bu jarayon oila muhiti, maktabdagi psixologik iqlim, tengdoshlar guruhi, jamiyat qadriyatlari va media maydonining o‘zaro ta’siri ostida kechadi. Shaxs o‘zini kim sifatida anglashi, o‘z qadrini belgilashi, maqsad va intilishlarini shakllantirishi uchun barqaror “men” konsepsiyasiga ega bo‘lishi zarur. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, o‘smirlik davrida sog‘lom “men” konsepsiyasini rivojlantirgan shaxsning mustaqil fikrlashi, ijtimoiy moslashuvi va ijobiy hayotiy pozitsiyasi kuchli bo‘ladi, o‘z-o‘ziga ishonchi yuqori bo‘lgan yosh esa jamiyat hayotida faol ishtirok etadi . Aksincha, o‘zini past baholovchi yoki ideal “men” bilan haqiqiy “men” o‘rtasidagi tafovut katta bo‘lgan shaxsda ichki ziddiyatlar va beqaror histuyg‘ular kuzatiladi.pravacheloveka+1 Davlat siyosati darajasida yoshlarni har tomonlama ruhiy va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining yaratilgani bu boradagi muhim qadamdir. PF61son Farmon (26.03.2025) va “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi qonun o‘smirlarning intellektual, ma’naviy-nazariy va psixologik yetukligini ta’minlash uchun mustahkam huquqiy asos yaratdi . Biroq amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, yoshlar bilan ishlash tizimida psixologik komponentni yanada kuchaytirish, oilaviy va ta’limiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, media savodxonlikni oshirish haligacha dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Kelgusida “men” ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1683 tushunchasining muvaffaqiyatli shakllanishi uchun davlat, oila, maktab va jamoatchilik hamkorligini kuchaytirish, o‘smirlar uchun individual rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish, shaxsiy refleksiya va o‘zini anglash ko‘nikmalarini rivojlantiruvchi metodikani ta’lim tizimiga integratsiya qilish talab etiladi. Shunday qilib, o‘smirlik davrida “men” tushunchasining sog‘lom shakllanishi — barqaror ruhiyat, mustaqil tafakkur, ijtimoiy faollik va vatanparvarlik tuyg‘ularining asosidir. Bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan davlat siyosati va ilmiy tadqiqotlarni uyg‘unlashtirish orqali Yangi O‘zbekistonning asosiy poydevorini tashkil etuvchi, o‘zligini anglagan, mas’uliyatli va farovon jamiyat qurishga hissa qo‘shuvchi yosh avlodni tarbiyalash mumkin bo‘ladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Berns R. Razvitie yakontseptsii i vospitanie . – Moskva: Progress, 1986. – 320 b. 2. Vygotskiy L.S. Psixologiya razvitiya rebenka . – Moskva: Pedagogika, 1984. – 385 b. 3. Rogers K. K teorii lichnosti // Psixologiya i vospitanie . – SPb.: Piter, 2002. 4. Erikson E. Identity: Youth and Crisis . – New York: W.W. Norton, 1968. 5. Markus H., Nurius P. Possible Selves // American Psychologist . – 1986. – Vol. 41, No. 9. – P. 954–969. 6. Ananyev B. G. Chelovek kak predmet poznaniya . – Moskva: Nauka, 1990. – 246 b. 7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF61son Farmoni (26.03.2025) “Yoshlarga oid da vlat siyosatini yanada rivojlantirish to‘g‘risida” // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (Lex.uz). 20.05.2025 y. URL: https://lex.uz/docs/- 7451522 8. O‘zbekiston Respublikasining O‘RQ406sonli Qonuni (14.09.2016) “Yoshlarga oid davlat si yosati to‘g‘risida” // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (Lex.uz). Yangilangan tahrir – 2021 y. URL: https://lex.uz/docs/-3026246 9. https://yuz.uz/uz/news/yangi-ozbekistonda-yoshlarga-oid-davlat-siyosati-yangi-bosqichda 10. https://www.norma.uz/oz/qonunchilikda_yangi/eshlarga_oid_davlat_siesati_koncepciyasi _tasdiqlandi 11. https://toshkent-mamuriy.sud.uz/yoshlar-bilan-ochiq-muloqot-va-yoshlarni-qollabquvvatlash 12. https://gov.uz/oz/nurota/news/view/62398 13. http://nhrc.uz/oz/news/m13505 14. https://spubl.uz/uz/blog/the-perfect-abstract-for-a-scientific-article-secrets-of-writing 15. https://cyberleninka.ru/article/n/ilmiy-maqola-yozish-asoslari-ilmiy-maqola-qandayyoziladi