MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARI TARBIYALANUVCHILARINI MILLIY RUHDA TARBIYALASH ASOSLARI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1915 UDK 37.013.42:502 MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI TARBIYALANUVCHILARINI MILLIY RUHDA TARBIYALASH ASOSLARI ОСНОВЫ ВОСПИТАНИЯ ВОСПИТАННИКОВ ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ В ДУХЕ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЦЕННОСТЕЙ FUNDAMENTALS OF EDUCATING PRESCHOOL CHILDREN IN THE SPIRIT OF NATIONAL VALUES Isamiddinova Zarifa Muhamadjon qizi Andijon davlat pedagogika instituti 1-kurs magistranti Gmail: [email protected] +998979716126 Annotatsiya: Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni milliy ruhda tarbiyalashning pedagogik, psixologik va ma’naviy asoslari tahlil qilinadi. Milliy qadriyatlar, urf-odat va an’analar orqali bolalarda Vatanga muhabbat, insonparvarlik, mehroqibat, mehnatsevarlik kabi fazilatlarni shakllantirishning samarali yo‘llari yoritiladi. Аннотация: В данной статье анализируются педагогические, психологические и духовные основы воспитания воспитанников дошкольных образовательных учреждений в духе национальных ценностей. Раскрываются эффективные пути формирования у детей таких качеств, как любовь к Родине, гуманизм, доброта, трудолюбие через национальные традиции, обычаи и обряды. Abstract: This article analyzes the pedagogical, psychological, and spiritual foundations of educating preschool children in the spirit of national values. It highlights effective ways to develop such qualities as love for the Motherland, humanism, kindness, and diligence through national traditions, customs, and rituals. Kalit so’zlar: maktabgacha ta’lim, milliy tarbiya, ma’naviy qadriyatlar, milliy ruh, tarbiyaviy texnologiyalar, shaxs kamoloti. Ключевые слова: дошкольное образование, национальное воспитание, духовные ценности, национальный дух, воспитательные технологии, развитие личности. Keywords:preschool education, national upbringing, spiritual values, national spirit, educational technologies, personal development. KIRISH. Bugungi globallashuv davrida yosh avlodni milliy ruhda tarbiyalash masalasi O‘zbekiston ta’lim tizimining eng dolzarb yo‘nalishlaridan biridir. Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Milliy qadriyatlarimiz, urf-odat va an’analarimiz – bu xalqimizning ma’naviy tayanchi, yoshlar tarbiyasining asosi bo‘lishi lozim” [1]. Shu boisdan ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1916 maktabgacha ta’lim bosqichidayoq bolalarda milliy o‘zlikni anglash, o‘z xalqiga, tiliga, madaniyatiga hurmat bilan qarash tuyg‘usini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Maktabgacha yosh – bu shaxsning asosiy axloqiy va hissiy asoslari shakllanadigan davr bo‘lib, aynan shu bosqichda tarbiyaviy ta’sirlar eng samarali natija beradi. Shu sababli pedagoglar tarbiyalanuvchilarni milliy ruhda tarbiyalash jarayonida xalq og‘zaki ijodi, milliy o‘yinlar, ertaklar, maqollar, topishmoqlar va xalq qo‘shiqlaridan keng foydalanishlari lozim. Shu bilan birga zamonaviy ta’lim yondashuvlari xalq pedagogikasining boy merosini innovatsion pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirishni taqozo etadi. Maktabgacha ta’lim jarayonida milliy qadriyatlar asosida ekologik, estetik va ma’naviy tarbiya elementlarini birlashtirish orqali bolalarda nafaqat o‘z millatiga sadoqat, balki tabiatga mehr, ijtimoiy mas’uliyat va vatanparvarlik hissi shakllanadi. Bu esa kelajak avlodni milliy ruhda yetuk, ekologik ongli va ma’naviy barkamol shaxs sifatida voyaga yetkazishning muhim omili hisoblanadi. Shunday qilib, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida milliy va ekologik tarbiyani uyg‘unlashtirish shaxs rivojlanishining uzviy jarayoni sifatida qaralishi lozim. Bunda xalq pedagogikasining tarbiyaviy g‘oyalari, milliy urf-odat va an’analar zamonaviy pedagogik tamoyillar – shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, kompetensiyaviy yondashuv hamda barqaror rivojlanish ta’limi konsepsiyasi bilan birgalikda qo‘llanilganda yuqori samaradorlikka erishiladi. Bu yondashuv bolalarda ekologik tafakkur, ijtimoiy mas’uliyat, madaniy merosni qadrlash, milliy g‘urur va insonparvarlik kabi fazilatlarni shakllantirib, ularni barkamol shaxs sifatida voyaga yetkazish uchun mustahkam poydevor yaratadi. ADABIYOTLAR TAHLILI: Maktabgacha ta’lim tizimida tarbiyalanuvchilarni milliy ruhda tarbiyalash muammosi zamonaviy pedagogik fanlarning dolzarb ilmiy yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Chunki mazkur jarayon nafaqat bolalarning shaxsiy-axloqiy shakllanishi, balki ularning milliy o‘zlikni anglash va ijtimoiy-madaniy identifikatsiya jarayonlarining uzviy tarkibiy qismi hisoblanadi. So‘nggi yillarda milliy tarbiya masalasi ta’limning integrativ modeli, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv va kompetensiyaviy paradigma asosida keng tadqiq etilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim sohasini modernizatsiyalashga doir konseptual hujjatlarida milliy qadriyatlar asosida ta’lim-tarbiya tizimini rivojlantirish, yosh avlodda milliy g‘urur, vatanparvarlik, ma’naviy immunitet va madaniy merosga sodiqlikni shakllantirish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan [2]. Pedagogik adabiyotlarda “milliy ruhda tarbiya” tushunchasi ko‘pincha ma’naviy-axloqiy tarbiya, madaniy-tarixiy vorislik, xalq pedagogikasi va etnopedagogik qadriyatlar bilan bevosita bog‘liq kategoriyalar doirasida talqin qilinadi [3]. Bunda bolalarning milliy ruhini shakllantirish — ularning emotsional-irodaviy sohasini boyitish, etnik o‘zini anglashni kuchaytirish va ma’naviypsixologik uyg‘unlikni ta’minlash orqali amalga oshiriladi. Ko‘plab tadqiqotchilar bolani milliy ruhda tarbiyalashda xalq og‘zaki ijodi, milliy o‘yinlar, urfodat va marosimlar, shuningdek, oilaviy-ijtimoiy muhitning bevosita tarbiyaviy ta’siri muhim o‘rin tutishini ta’kidlaydilar [4]. Ularning fikricha, aynan maktabgacha yosh davri shaxsning ma’naviy-axloqiy asoslari, estetik didi va ijtimoiy moslashuv qobiliyatlari shakllanadigan bosqich hisoblanadi. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1917 Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, milliy ruhda tarbiya jarayoni — bu o‘z mohiyatiga ko‘ra kompleks, tizimli va madaniy yo‘naltirilgan pedagogik jarayon bo‘lib, u ta’lim mazmuni, metodlari, vositalari hamda pedagog shaxsining tarbiyaviy kompetensiyasi bilan chambarchas bog‘liqdir. TADQIQOT METODOLOGIYASI Mazkur tadqiqotning metodologiyasi maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilarini milliy ruhda tarbiyalash jarayonining ilmiy-nazariy asoslarini aniqlashga, mazkur yo‘nalishdagi mavjud tajribalarni o‘rganish va ularni tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqotda shaxsning ma’naviy-axloqiy kamoloti, milliy qadriyatlar tizimi hamda tarbiyaviy faoliyatning pedagogik mexanizmlarini o‘rganish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilandi. Tadqiqotning metodologik asosini shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim konsepsiyasi, tarbiya jarayonining tizimli yondashuvi, madaniyatshunoslik va milliy pedagogika nazariyalari, shuningdek, tarbiyaviy texnologiyalar haqidagi zamonaviy ilmiy qarashlar tashkil etadi. Ishda nazariy tahlil, taqqoslash, modellashtirish, pedagogik kuzatish, anketalashtirish va suhbat metodlaridan foydalanildi. Ushbu metodlar yordamida tarbiyachilarning faoliyati, bolalarning milliy qadriyatlarga nisbatan munosabati va oila bilan hamkorlikning samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqot natijalarining ishonchliligi tanlangan metodlar majmui, ularning o‘zaro uyg‘unligi, shuningdek, olingan ma’lumotlarning tizimli tahlili va pedagogik tajriba natijalari bilan tasdiqlanishi orqali ta’minlandi. TAHLIL VA NATIJALAR. Tadqiqot davomida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyaviy jarayonni milliy ruhda tashkil etish holati o‘rganildi. Amaliy kuzatishlar shuni ko‘rsatdiki, tarbiyachilarning aksariyati milliy qadriyatlar, urf-odat va an’analar asosida ishlashga intilayotgan bo‘lsalar-da, bu jarayonni tizimli ravishda amalga oshirish uchun metodik ko‘rsatmalar, didaktik materiallar va psixologikpedagogik yondashuvlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Pedagogik tahlillar shuni ko‘rsatdiki, milliy ruhda tarbiyalashning samaradorligi quyidagi omillarga bevosita bog‘liq: tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyasi va milliy qadriyatlar haqidagi bilim darajasi; ta’lim-tarbiya jarayonida xalq og‘zaki ijodi, urf-odatlar va milliy o‘yinlardan foydalanish darajasi; oila, bog‘cha va jamiyat hamkorligining yo‘lga qo‘yilishi; tarbiyaviy muhitning milliy ruhga mos tashkil etilishi. O‘tkazilgan anketalar natijasida aniqlanishicha, tarbiyachilarning 68 foizi milliy qadriyatlarni bolalarga singdirishda qiyinchiliklarga duch kelishini bildirgan. Ularning fikricha, mavjud dasturiy materiallarda milliylik unsurlari yetarli darajada aks etmagan. Shu bois, muallif tomonidan ishlab chiqilgan “Milliy qadriyatlar asosida tarbiyaviy mashg‘ulotlar modeli” tajribasinov tariqasida qo‘llandi. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1918 Tajriba jarayonida bolalarda quyidagi ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi: Vatanga sadoqat va hurmat tuyg‘usi kuchaydi; milliy o‘yin va qo‘shiqlarga qiziqish ortdi; mehnatsevarlik, mehr-oqibat va insonparvarlik kabi fazilatlar rivojlandi; jamoada o‘zini tutish, muloqot madaniyati va o‘zaro hamkorlik ko‘nikmalari yaxshilandi. Umuman olganda, olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy ruhni shakllantirish tizimli, maqsadga yo‘naltirilgan va oila-bog‘cha hamkorligiga asoslangan holda amalga oshirilganda, ularning ma’naviy kamoloti, fuqarolik pozitsiyasi va ijtimoiy faolligi sezilarli darajada oshadi. Shuningdek, tadqiqot natijalari milliy tarbiya jarayoniga ekologik komponentni kiritishning muhimligini ham tasdiqladi. Bolalarda tabiatga mehr, ekologik ong va mas’uliyatni shakllantirish milliy qadriyatlar bilan uzviy bog‘liq ekanligi aniqlandi. Chunki xalq pedagogikasida tabiatni asrash, uni muqaddas ne’mat sifatida qadrlash g‘oyalari asrlar davomida xalq og‘zaki ijodida, ertak va maqollarda o‘z ifodasini topgan. Shunday ekan, milliy va ekologik tarbiya integratsiyasi orqali maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarda nafaqat o‘z millatiga, balki tabiat va jamiyatga nisbatan mas’uliyatli munosabatni shakllantirish, ularni barkamol, vatanparvar va ekologik ongli shaxs sifatida voyaga yetkazishning samarali shart-sharoitlari yaratiladi. XULOSA VA TAVSIYALAR. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni milliy ruhda tarbiyalash ularning ma’naviy, axloqiy va ijtimoiy kamolotini ta’minlaydigan muhim omildir. Milliy qadriyatlar, urf-odatlar va an’analar orqali tarbiyalanuvchilarda Vatanga muhabbat, mehnatsevarlik, insonparvarlik va mehr-oqibat kabi fazilatlar shakllanadi. Milliy ruhda tarbiyalash samaradorligi tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyasiga, oila-bog‘cha hamkorligiga va tarbiyaviy muhitning milliy qadriyatlarga mos tashkil etilishiga bog‘liq. Shu bois, ta’lim-tarbiya jarayoniga milliylik unsurlarini tizimli integratsiya qilish va innovatsion pedagogik yondashuvlarni qo‘llash zarur. ADABIYOTLAR: 1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. – 112 b. 2. Mirziyoyev Sh.M. Ta’lim va tarbiya – millat kelajagi garovi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim sohasini rivojlantirishga doir nutqlari va farmonlari to‘plami. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022. – 39 b. 3. Hasanboeva, O., & Tursunova, G. (2020). Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. – Toshkent: Fan va texnologiya. – 42 b. 4. Xolboyova, M. (2022). “Maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlar asosida tarbiya berishning metodik asoslari.” O‘zbekiston pedagogik axborotnomasi, №2, 45–49. scientificjl.com