"MOBIL ILOVALAR YORDAMIDA O'QUV FAOLIYATIDA ORQADA QOLAYOTGAN O'QUVCHILARNING BILIMLARINI KOMPENSATSIYA QILISH METODIKASI"

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Osiyo Xalqaro Universiteti Pedagogika va psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi Azimova Zebiniso Nasillo qizi “MOBIL ILOVALAR YORDAMIDA O‘QUV FAOLIYATIDA ORQADA QOLAYOTGAN O‘QUVCHILARNING BILIMLARINI KOMPENSATSIYA QILISH METODIKASI” Annotatsiya: Ushbu maqola zamonaviy ta’lim jarayonida pedagogik va psixologik yondashuvlarning ahamiyatini o‘rganadi, xususan mobil ilovalarni ishlab chiqishga yo‘naltirilgan ta’lim jarayonidagi usul va metodlarni tahlil qiladi. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va raqamli ilovalarning ahamiyati ortishi bilan, o‘quvchilarni zamonaviy texnologiyalarni yaratishda faollikka undash zarurati yuzaga kelmoqda. Maqolada pedagogik yondashuvlarning problembased learning metodologiyasi orqali o‘quvchilarning ijodiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: Pedagogika, psixologiya, mobil ilovalar, ijodiy fikrlash, motivatsiya, qo‘llabquvvatlash, texnologiyalar, savodxona, interaktiv ta’lim, motivatsiya, gamifikatsiya. Абстрактный: Эта статья изучает значение педагогических и психологических подходов в современном образовательном процессе, в частности, методы и подходы, направленные на разработку мобильных приложений в образовательном процессе. С развитием информационных технологий и повышением важности цифровых приложений возникает необходимость стимулирования учащихся к активному участию в создании современных технологий. В статье рассматриваются педагогические подходы через методологию problem-based learning, направленные на развитие творческого мышления и навыков решения проблем у студентов. Также акцентируется внимание на психологических подходах, мотивации и психологической поддержке, играющих важную роль в повышении интереса студентов к технологиям и их уверенности в себе. Ключевые слова: Педагогика, психология, мобильные приложения, творческое мышление, мотивация, поддержка, технологии, грамотность, интерактивное обучение, мотивация, геймификация. Abstrac: This article examines the importance of pedagogical and psychological approaches in the modern educational process, specifically analyzing methods and approaches aimed at developing mobile applications in education. With the development of information technology and the increasing significance of digital applications, there is a growing need to encourage students to actively engage in creating modern technologies. The article discusses pedagogical approaches through the problem-based learning methodology, aimed at developing creative thinking and problem-solving skills among students. Additionally, attention is given to psychological approaches, motivation, and psychological support, which play a significant role in increasing students' interest in technologies and boosting their self-confidence. Keywords: Pedagogy, psychology, mobile applications, creative thinking, motivation, support, technologies, literacy, interactive learning, motivation, gamification. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Bugungi kunda turli turdagi dasturiy ta’minot va dasturlash tillarining paydo bo‘lishi tufayli axborot texnologiyalari sohasi mutaxassislarini tayyorlash tizimini takomillashtirish zarurati yuzaga kelmoqda. Bu o‘z navbatida, informatika fanlari, xususan, mobil ilovalarni ishlab chiqishni o‘qitishning shakl, usul va vositalarini takomillashtirishni taqozo etadi. Zamonaviy dunyo raqamli texnologiyalarga asoslangan bo‘lib, bugungi o‘quvchilar nafaqat texnologiyalardan foydalanuvchi, balki ularni yaratishda ham faol ishtirok etishlari talab etilmoqda. O‘quvchilarni mobil ilovalarni ishlab chiqishga oid bilim va ko‘nikmalarga o‘rgatish jarayonida pedagogik va psixologik yondashuvlarning o‘rni katta ahamiyat kasb etadi. Ta’lim jarayonini samarali tashkil etishda pedagogik va psixologik yondashuvlar muhim ahamiyatga ega. Chunki pedagogik va psixologik yondashuvlar o‘quv materiallari, o‘qitish strategiyalari, baholash usullari va o‘qituvchi va o‘quvchining o‘zaro munosabatlarini belgilab beradigan qoidalar tizimi hisoblanadi. Bu borada, ya’ni ta’lim jarayonida pedagogik va psixologik yondashuvlarning ahamiyatiga oid ilmiy izlanishlar Djerom Bruner, Paulo Freyre, L.S. Vygotskiy, A.V. Zaporozhets, A.N. Leontyev, I.N. Mesheryakova kabi olimlar tomonidan olib borilgan. Mazkur olimlarning fikriga ko‘ra, o‘quvchilarning axborot texnologiyalari, xususan, mobil ilovalarni ishlab chiqishga oid kompetensiyalarini shakllantirishda pedagogik va psixologik yondashuvlar muhim masalalardan biri sifatida ko‘riladi. Bugungi ta’lim jarayonida pedagogik va psixologik yondashuvlarning ahamiyati o‘zgarib bormoqda. Pedagogik yondashuvlar texnologiyalarni amaliy o‘rganish orqali talabalarga zamonaviy bilimlarni o‘zlashtirishni ta’minlashga qaratilgan. Bu, o‘z navbatida, nafaqat o‘quvchilarning bilim doirasini kengaytiradi, balki ularning texnologiyalarni yaratishdagi ijodiy qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. Mobil ilovalarni ishlab chiqish jarayonida talabalar, ayniqsa, problem-based learning (muammo asosidagi o‘qitish) yondashuvi orqali muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini o‘zlashtiradilar. Shu bilan birga, bu metod talabalarni texnologik yechimlar izlashga va yangi bilimlarni olishga undaydi. Psixologik yondashuvlar esa o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga alohida e’tibor qaratadi. Psixologik nuqtai nazardan, o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchi va ichki motivatsiyasi samarali ta’limning asosiy omillari hisoblanadi. Bu borada, intrinsik motivatsiya — o‘quvchining ichki ehtiyojlari va qiziqishlari orqali o‘zlashtirishga qaratilgan yondashuvlar, masalan, o‘quvchilarga real hayotga qo‘llaniladigan, amaliy dasturlar yaratishga imkon beradigan loyihalarni berish, motivatsiyani oshirishga yordam beradi. Shuningdek, psixologik qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilarga texnologiyalarni o‘zlashtirish jarayonida ko‘rsatiladigan psixologik yordam va rag‘batlar, ularning muvaffaqiyatiga erishishlarini ta’minlaydi. Bu o‘qituvchining pedagogik yondashuvining asosiy vositalaridan biridir, chunki u o‘quvchilarga qiyinchiliklarni yengish va o‘z maqsadlariga erishishda ko‘maklashadi. Pedagogik va psixologik yondashuvlarni qo‘llashda zamonaviy texnologiyalarning roli katta. Mobil ilovalarni ishlab chiqishda Cloud Computing va IoT (Internet of Things) kabi texnologiyalar o‘quvchilarga amaliyotda foydalanish imkoniyatlarini yaratadi. Bunday texnologiyalar yordamida, o‘quvchilar dasturlarni yaratishda haqiqiy hayotdagi masalalarni yechishda ishtirok etishlari mumkin. Gamifikatsiya (o‘yin usullaridan foydalanish) va interaktiv platformalar (masalan, mobil ilovalar va o‘quv dasturlari) orqali o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish va ularning bilim olish jarayonini yanada qiziqarli qilish mumkin. Kelajakda pedagogikpsixologik yondashuvlar nafaqat mobil ilovalarni ishlab chiqishda, balki umumiy ta’lim jarayonlarida ham muhim rol o‘ynaydi. O‘quvchilarga ijodiy fikrlash va yangi texnologiyalarni yaratishda ko‘nikmalarni shakllantirish, ularga nafaqat bugungi kundagi, balki kelajakdagi texnologik inqiloblarga ham moslashish JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL imkoniyatini beradi. Yuqori texnologiyalarni o‘rganish va innovatsion yondashuvlar orqali o‘quvchilar raqobatbardosh va texnologik-savodli mutaxassislar bo‘lib yetishadilar. Mobil ilovalardan foydalanib, o‘quv faoliyatida orqada qolayotgan o‘quvchilar bilimlarini kompensatsiya qilish metodikasi quyidagilarni o‘z ichiga oladi: individual ehtiyojlarni aniqlash, moslashtirilgan o‘quv platformalarini tanlash, differensial ta’limni qo‘llash, muntazam baholash va o‘zaro hamkorlikni rag‘batlantirish. Bu metodika o‘quvchining o‘ziga xos qiyinchiliklarini bartaraf etishga va ularning o‘qishdagi muvaffaqiyatini oshirishga qaratilgan. Metodikaning asosiy bosqichlari: 1. Individual ehtiyojlarni aniqlash: O‘quvchining qaysi mavzularni o‘zlashtirishda qiynalayotganini aniqlash uchun diagnostik testlar va baholashlardan foydalaniladi. 2. Moslashtirilgan o‘quv platformalarini tanlash: O‘quvchining o‘ziga xos ehtiyojlariga mos keladigan, interaktiv va individual o‘quv rejalarini taklif qiluvchi mobil ilovalarni tanlash muhim. Masalan, "Khan Academy", "Quizlet" yoki "Duolingo" kabi platformalar yordam berishi mumkin. 3. Differensial ta’limni qo‘llash: Turli o‘quvchilarning turli darajadagi bilimlarini hisobga olgan holda, ilovalar yordamida topshiriqlarni moslashtirish. Bunday ilovalar o‘quvchining bilim darajasiga qarab qiyinlik darajasini o‘zgartirib turadi. 4. Muntazam baholash va nazorat: Mobil ilovalardagi o‘quv jarayonini muntazam kuzatib borish, o‘quvchining rivojlanishini baholash va zarur hollarda o‘quv rejasini qayta ko‘rib chiqish. 5. O‘zaro hamkorlikni rag‘batlantirish: O‘quvchilar o‘rtasida hamkorlikni qo‘llab-quvvatlovchi mobil ilovalardan foydalanish. Bunday ilovalar o‘quvchilarga bir-biriga yordam berishiga imkon yaratadi va o‘zaro o‘rganish muhitini yaratadi. Metodikaning afzalliklari: Individual yondashuv: Har bir o‘quvchining o‘ziga xos qiyinchiliklariga moslashtirilgan yechimlar taqdim etadi. Moslashuvchanlik: O‘quvchilar o‘z sur’atlarida va o‘z vaqtlarida o‘qishlari mumkin bo‘ladi. Interaktivlik: O‘quvchilarning diqqatini jalb qiluvchi va ularni faol ishtirok etishga undovchi interaktiv usullarni taqdim etadi. Nazoratni oshirish: O‘qituvchi va o‘quvchi o‘quv jarayonini nazorat qilishda yordam beradi. Xulosa. Ushbu maqola pedagogik va psixologik yondashuvlarning ta’lim jarayonidagi ahamiyatini tahlil qilib, mobil ilovalar orqali o‘quvchilarning bilimlarini kompensatsiya qilish metodikasini ko‘rib chiqdi. Pedagogik yondashuvlar, xususan, problem-based learning (muammo asosidagi o‘qitish), ijodiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishda samarali ekanligi ta'kidlandi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash va motivatsiya o‘quvchilarning texnologiyalarni o‘zlashtirishdagi ishtiyoqini oshiradi. Mobil ilovalar yordamida differensial ta’lim va shaxsiylashtirilgan o‘qish usullari o‘quvchilarning bilimlarini rivojlantirishda samarali bo‘lib, ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Jamoliddinovich T. F.Problems of Teaching School Children and Students the Development of Mobile Applications // International Conference on Interdisciplinary Science. – 2024. – Vol. 1. – No. 3. – P. 38-40. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 2. Tokhirov F. J., O‘ktamova R. K. Methodology of Developing Algorithmic Thinking of Students on Programming in Higher Educational Institutions // Modern Scientific Research International Scientific Journal. – 2023. – Vol. 1. – No. 4. – P. 103-111. 3. Jamoliddinovich T. F. Methods of Using Problem Educational Technologies in the Development of Students' Programming Algorithmic Thinking // “Modern Trends of Teaching in the Context of Innovative and Digital Technologies in Higher Education: Prospects, Problems and Solutions” International Scientific and Practical Conference, November 29, 2024. – P. 243244. 4. Выготский Л. С. и др. Психолого-педагогические условия подготовки детей со значительным снижением интеллекта к поступлению в школу // XIX Всероссийская научно-практическая конференция молодых исследователей образования. – Томский государственный университет, 2020. – С. 851. 5. Запорожец А. В. Педагогическая профилактика аддиктивного поведения школьников в сфере информационно-коммуникационных технологий // Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата педагогических наук. – Челябинск, 2010. – 25 с. 6. Леонтьев А. В. О политическом сознании военнослужащих: педагогические условия формирования и развития // Мир образования – образование в мире. – 2018. – С. 193. 7. Мещерякова И. Н. Развитие эмоционального интеллекта студентов-психологов в процессе обучения в вузе // Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата психологических наук. – Курск, 2011. – 26 с. 8. Брунер Д. Культура образования / пер. с англ. Л. В. Трубицыной, А. В. Соловьева. – М.: Просвещение, 2006. – С. 13-62.