Ritmik harakatlar orqali maktabgacha katta yoshdagi bolalarda to'g'ri qaddi-qomatni rivojlantirish texnologiyasi

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №10 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1900 sahifa, 3-oktyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, oktyabr, 10-son MUNDARIJA The Use of Innovative Pedagogical Technologies in the Development of Critical Thinking ........................ 16 Gulnar Atakhanova Orinbaevna Current Aspects of Designing and Implementing Extracurricular Educational Activities at the Primary General Education Level....................................................................................... 20 Amankosova Dinara Gabitovna Maktabgacha ta’lim tizimida tarbiyachi shaxsiyati va kasbiy mahorati shakllanishining nazariy asoslari .... 24 Axmadaliyeva Moxlaroy To‘xtapolatovna Pedagogical Model and Stages of Teaching Subjects Through a Project-Based Approach ....................... 28 Bannayev Qosimjon Lotin tili va zamonaviy tibbiy terminologiya: tarixi, vazifasi va amaliy ahamiyati ......................................... 31 Eshmurodova Shirin Oybekovna Motor alaliyaning nonutqiy simptomatikasi .................................................................................................. 34 Isayeva Mushtariy Alisher qizi Talabalar etnomadaniy kompetentligini rivojlantirishning pedagogik-psixologik omillari ............................. 38 Isomiddinov Asliddin Baxriddin o‘g‘li Texnologiya darslarida o‘quvchilarning texnik savodxonligini robototexnika elementlari asosida rivojlantirish.................................................................................................................. 41 Jabborova Umida Fizika fanini mutaxassislik fanlari integratsiyasi asosida o‘qitishda bo‘lajak muhandislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari .................................................................... 45 Xayrullayev Asliddin Isatullayevich Talaba tomonidan mutaxassislik tilini o‘zlashtirishda monologik nutqni o‘rgatishning samarali usullari masalasi haqida................................................................................................................ 51 Karimov N. M. Zamonaviy pedagog kadrlar tayyorlashda kasbiy motiv va motivatsiyaning o‘rni ....................................... 54 Melikova Elnora Shuxratovna Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarini tayyorlashda pragmatik kompetensiyaning roli ......................................... 58 Mustafayeva Nilufar Ulashovna O‘quvchilarda iqtisodiy tafakkurni rivojlantirishning pedagogik strategiyalari .............................................. 62 Nishonova Dilafruz Computer-Based Formative Assessment: Advantages and Challenges in Teaching English to High School Students .............................................................................................. 66 Obidjonova Shokhista Bakhtiyorovna Metata’lim texnologiyalari asosida bo‘lajak maktabgacha ta’lim mutaxassislarini tayyorlash tizimini takomillashtirish.............................................................................................................. 70 Oʻrolboyeva Durdona Sayfiddin qizi Sun’iy intellekt asosidagi darslarning an’anaviy darslarga nisbatan samaradorligini qiyosiy tahlil qilish ..... 73 Rasulev Bobirjan Atxamovich Pedagogik faoliyatda pedagogning kasbiy taraqqiyoti motivatsiyasining psixologik xususiyatlari .............. 78 Rustamova Surayyo Shaxobiddinovna Innovatsion kompetentlik tushunchasi va uning ilmiy-pedagogik asoslari ................................................... 84 Soliyev Eliyor Ravshan o‘g‘li Nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar eshituv idrokini o‘yinlar yordamida rivojlantirishning samarali usullari ..... 88 Xalilova Shahnoza Zamonaviy ta’limda kommunikativ kompetensiyaning o‘rni va ahamiyati.................................................... 92 Yaqubova Nigoraxon Ibrohimjon qizi Soliq yuki – mamlakat soliq soliq tizimining asosiy mezonidir ..................................................................... 97 Suyunov Otabek Shuxrat o‘g‘li Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish va takomillashtirish yo‘llari ....................... 101 Ibodova Sarvinoz Sayfilloyevna Oliy taʼlim muassasalarida gospital pedagogika fanini oʻqitishning dolzarb masalalari va uning uslubiy taʼminoti ................................................................................................................................. 106 Inogamova Dilfuza Rahmatullaevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, oktyabr, 10-son Chizma geometriya va kompyuter grafikasi: an’anaviy fan va zamonaviy texnologiyaning uyg‘unlashuvi . 111 Raximov А. M., Tairova N. S., Sabirova D. U., Xasanova S. T., Tashpulatov R. X. Геймификация в обучении английскому языку на начальном этапе обучения .................................... 114 Курбанова Назира Низомиддиновна Talabalarda tanqidiy va evristik fikrlashni shakllantirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni .........................117 Adjiyev Nayrullo Nazrulloyevich Konstruktiv yondashuv asosida tabiiy fanlar (science)ni o‘qitish metodikasi ................................................122 Amirullayeva Barno Abdulhaqovna Kimyo oʻqitishda oʻquvchilarning ijodiy faoliyatini shakllantirishning tajriba-sinov natijalari ..........................126 Artiqov Maqsud Bahodirovich, Babanazarova Ayzada Omirbaevna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarni bilingvist sifatida shakllantirishda til oʻrganish koʻnikmalari va kompetentsiyalarining rivojlanishi .....................................................................131 Axmadjonova Gulira’no Muxtorjon qizi Talabalarning ijtimoiy kompetensiyalarini shakllantirishda kooperativ ta’limning metodik yondashuvlari .....135 Botiraliyeva Gulobar Mahamadismoil qizi Talabalarni intellektual faoliyatga tayyorlashda ijtimoiy sherikchilikning pedagogik va metodik asoslari .....139 Dilbarjonov Avazbek Ravshanbek o‘g‘li Teacher-Centered and Child-Centered Methods in Early Childhood Education: Insights From Finland and Uzbekistan .........................................................................................................143 Djaparova Gulnoza Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ni tashkil etish .......150 Do‘stov Davron Zulhaydarovich Theoretical, Methodological, and Practical Factors of Differentiated Education ..........................................155 Ergash Shonazarovich Khasanov Maktabgacha yoshdagi bolalarning intellektual qobiliyatini rivojlantirishda kognitiv yondoshuv ..................160 Gulbahor Xamidova Mustaqil ta’lim – mustahkam bilim ................................................................................................................ 164 Halima Shukurova Sunatullayevna Integrating Google Classroom and Project-Based Learning for Enhanced Synchronous and Asynchronous Education ................................................................................168 Inomkhojaeva Shodiyakhon Abdukodirkhoja qizi O‘quvchilarning innovatsion fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirishning nazariy asoslari ...........................174 Mamadaliyev Axadjon G‘aniboyevich Hududiy rivojlanishda innovatsion yondashuvlarni strategik boshqaruvga integratsiya qilish yo‘llari ...........177 Mo‘minov Fazliddin Xusniddin o‘g‘li O‘rta yoshdagi ayollarda harakat faoliyatini rivojlantirishda milliy o‘yinlarning pedagogik ahamiyati ...........184 Mustafoyev Sherali Pedagogical and Psychological Foundations of Developing Higher-Order Thinking Skills in Students .......188 Nasimova Zarina Isomiddin kizi Pedagogik ijodkorlikning kasbiy professionallikda namoyon bo‘lish xususiyatlari ........................................193 Numonova Dildor Umurzoqovna Ko‘zi ojiz boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kommunikativ kompetentsiyasini o‘rganishning nazariy asoslari ......................................................................................................................196 Qarshiboyev Asliddin Maktabgacha tа’lim tаshkilоtlаrida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish masalalari.....................................200 Qilichova Marxabo Xudayqulovna The Transformation of Existential Thought in British Literature: Iris Murdoch’s Philosophical Humanism and the Reinterpretation of Freedom .........................................................................................204 Rahmonqulova Zarnigor Nasimjon qizi Sportchilarning elektron platformalardan foydalanishning metodik tahlili .....................................................209 Saydullayev Zafar Erkinovich Adabiy ta’limda estetik tarbiya ......................................................................................................................216 Sharipov Elmurod Sa’dulla o‘g‘li O‘qituvchi-trenerning ko‘p qirrali kasbiy-pedagogik funksiyalari ...................................................................220 Sulaymonov Jaxongir Solijonovich Uzluksiz kasbiy rivojlanishda art-pedagogikaning o‘qituvchilar hissiy farovonligiga ta’siri ...........................223 Suvanova Kamola Raimqul qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, oktyabr, 10-son Raqamlashtirish muhitida umumta’lim maktablarida ta’lim sifatini oshirish ..................................................226 Xamidova Komila Maxmudovna Oliy ta’limda kvest texnologiyasi yordamida fizika fanining murakkab tushunchalarini o‘zlashtirish samaradorligini oshirish metodikasi.................................................................231 Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich, O‘rinboyeva Kumushoy Sultonbek qizi Совершенствование профессиональных компетенций будущих инженеров на основе интегративного подхода ...........................................................................................................235 Умарова Гулчехра Абитовна Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning aqliy qobiliyatining psixologik xususiyatlari ..................................238 Alanazarova Sholpan Artikbaevna, Artiqbaeva Miyassar Jumanazarovna Biologiya ta’limida innovatsion metodlarni joriy etishda ta’lim menejmentining roli ......................................241 Allayorova Maloxat Normaxmat qizi Integrating Innovative Technologies for the Enhancement of Speech and Communication Skills Among Learners With Intellectual Disabilities in Uzbekistan: Pedagogical Approaches and Developmental Outcomes ............................................................................244 Donisheva Gulruy Akhrorkulovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini o‘quvchilar o‘qish savodxonligini rivojlantirishga metodik jihatdan tayyorlash ..................................................................................................247 Doniyarov Mavlonbek Arabovich Kimyoviy birikmalarda bog‘lar sonini hisoblashning yangi matematik usullari ..............................................252 Ergashev Vahob Ergashevich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mantiqiy tafakkurini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida .............257 G‘aniyeva Maftuna Abduaziz qizi Pedagogika oliy o‘quv yurtlarida steam fanlarini raqamli texnologiyalar asosida o‘qitishning metodik asoslari ...........................................................................................................261 Jamolova Sitora Muzaffar qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matematik tafakkurini rivojlantirishda didaktik o‘yinlar va interaktiv metodlardan foydalanish samaradorligi ..........................................................264 Mamadiyorov Jamol Zamonaviy ta’lim jarayonida talabalar mustaqil faoliyatini rivojlantirishda pedagogik yondashuvlar ............268 Mamayusupova Nafisa Abdulatifovna Para yengil atletikachilarda nayza uloqtirish texnikasini takomillashtirish uslubiyati ....................................271 Qiyomova Shohsanam Yarash qizi Difficulties in Enhancing Communicativeness of Pre-Service English Teachers .......................................... 275 Kurbonova Maftuna Fakhriddinovna, Mirzayeva Gulshan Azamatovna Principles of Teaching Basic Foreign Language Skills (EFL) .......................................................................278 Samandarova Gulsara Ismatilloyevna O‘quvchilarning innovatsion ta’lim muhitida tayanch kompetensiyalarini shakllantirishning dolzarbligi .......282 Toshpulatova Farida Radjabovna Корпоративная культура педагогов и внутренняя стабильность ДОО ...................................................286 Буранова Шохноза Абдуразаковна Развивать личностные качества учащихся на уроках географии ........................................................... 290 Шадиева Нигора Шариповна Raqamli texnologiyalar yordamida oliy ta’lim sifatini oshirishda innovatsion yondashuvlar .........................295 Baytileuova Gulnaz Quralbay qizi Yangi avlod pedagoglarini tayyorlash: kompetensiyalar va qadriyatlarning roli ............................................298 Ro‘ziboyeva Ma’mura Abdunabiyevna Astronomiya fanini o‘qitishda integrativ yondashuvdan foydalanib o‘qitishning ta’lim tizimidagi o‘rni ..........301 Barakayeva Sarvinoz To‘lqunovna Alohida e’tiborga muhtoj bolalar bilan ishlashda yangi pedagogik texnologiyalarni qo‘llash ........................ 305 Usmonov Salohiddin Dushan o‘g‘li, Namozova Sevinch Asqar qizi Ma’naviy-axloqiy sifatlarni tarbiyalashda pеdagogik qadriyatlarning ustuvorligi ...........................................310 Jumayeva Gulnara Tursunpulatovna Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkilotlarini maqsadli boshqarishga tayyorlashning nazariy asoslari ......314 Mahmudova Zulfiya Xomitovna Pedagogical Methodology Improve Students’ Professional Mobility in Acquisition of Specialty ...................319 Khidirova Muhabbat Murodillayevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, oktyabr, 10-son Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida pedagogik texnologiyalardan foydalanish ............................................322 Ismoilova Surmaxon Amonovna, Yusupova Mohinur Qoraqalpoqlarning dehqonchilik marosimlari ...............................................................................................326 Orinboyeva Go‘zal Polatovna The Complexity of Training Teaching Staff for Work in Public Schools Organized in Medical Stations in Uzbekistan ................................................................................................................. 330 Inogamova Dilfuza Rakhmatullaevna Boshlang‘ich ta’lim texnologiya fanini o‘qitishda STEM yondashuvi orqali o‘quvchilarda mustaqil va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish ...............................................................................335 Jabbarova Zuhra Omondullayevna Eshitishda nuqsoni mavjud bolalarni nutqini shakllantirish metodikasi ........................................................338 Z. N. Mamarajabova 5–7-sinf qizlarida raqamli texnologiyalar ta’sirida tarbiya jarayonining o‘ziga xosliklari ................................341 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarda emotsional intellektni rivojlantirish diagnostikasi: metodlar va natijalar ..345 Abduxamidova Dilorom Abdumuminovna PISA topshiriqlari asosida o‘quvchilarda tadqiqotchilik ko‘nikmalarini shakllantirish ....................................349 Axunjanova Shirmonoy Isroiljonovna Bo‘lajak surdotarjimonlar uchun faoliyat turlarini tanlashda ko‘maklashish ..................................................354 Dehqanova Muborakxon G‘iyosiddinovna Mustaqil ta’limni tashkilllashtirishda tarjimadan foydalanish jarayonlari .......................................................357 Erkayev Elmirza Temirovich Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy faoliyat samaradorligini oshirishda kreativ va tanqidiy fikrlash kompetensiyalarining o‘rni ..................................................................................361 Jumayeva Muxlisa Shokir qizi Tasks, Exercises, and Activities in the English Classroom: Differences, Similarities, and Effective Use .....366 Qodirov Olim Odilovich Maktabgacha yoshdagi bolalarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish masalalari ............................372 Safarova Mohichehra Xonzafarovna Malaka oshirish tizimida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tabiiy-ilmiy savodxonligini rivojlantirish masalalari..........................................................................................................376 Saidova Dilnoza Maripovna O‘zbekiston va Yaponiya dzyudo trenerlarining mashg‘ulot jarayonlarini qiyosiy tahlili ................................380 Sharipov Xabibullo Abduqahhorovich “Kompyuter lingvistikasi”ning rivojlanish tendensiyasi ..................................................................................386 Xusanboyeva Muxlisa Ikrojon qizi Педагогические технологии стратегического развития взаимного сотрудничества организаций дошкольного образования и родителей ..............................................................................392 Тухлиев Муслимбек Шерзод угли Oliy ta’limda inklyuziv ta’lim tizimini joriy etish muammolari .........................................................................397 Dilbar Nurkeldiyeva Ixtisoslashtirilgan ta’lim muasasalarida tarbiyaning o‘rni ..............................................................................401 Laylo Sharopovna Nurmuxamedova Intellektida kamchiligi bo‘lgan bolalarning ijtimoiylashuvida muloqotning shakllanish xususiyatlari ............. 405 Shahnoza Amirsaidova Aqli zaif bolalarga ta’lim jarayonida o‘yin faoliyatini shakllantirishning ahamiyati .........................................409 Ziyodullayeva E’zoza Ne’matjonovna Pedagogik texnologiyalar metodlarini tanlash va qо‘llashning umumiy mezonlari .......................................412 Abdullayeva Komila Tursunovna Didaktik o‘yinlar vositasida 2-sinf o‘quvchilarida bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari ...................................................................................................416 Askarova Gulayim Arislan qizi Yugurib kelib uzunlikka sakrovchilarda tezkorlikni samarali va jadal rivojlantirishni ilmiy asoslash..............420 Avazov Shukrullo Ibatovich, Nuraliyeva Oʻgʻiloy Shomurotovna, Mustafayev Ismoil Nuralioʻgʻli Boshlang‘ich sinflarda kreativ ta’limning o‘ziga xos xususiyatlari va zaruriyati.............................................425 Axmedova Mastura Jamoliddinovna Imkoniyati cheklangan o‘quvchilarda tabiatshunoslik kompetensiyasini shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari ...........................................................................................................................430 Azizova Dilnora AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, oktyabr, 10-son Bo‘lajak shifokorlarda tibbiy – deontologik kompetensiyalarni shakllanishida tibbiy amaliyotning ahamiyati........................................................................................................................435 Babadjanova Gulchexra Baxtiyarovna Bolaning aqliy rivojlanishini yoritadigan ko‘rsatkichlar ..................................................................................440 Bozorboyev Javlon Davlatali o‘g‘li Bo‘lajak oligofrenopedagoglarning kasbiy-metodik kompetensiyalarini rivojlantirish xususiyatlari ...............445 Daminova Maftuna Asqarali qizi Kreativ pedagogika fani va mantiqiy fikrlash kompetentligi orasidagi bog‘liqlik ............................................449 Diyora Egamberdiyeva Oilani mustahkamlovchi va ajralishiga olib keluvchi omillar .........................................................................454 Haqberdiyev Jamoliddin Abdug‘affor o‘g‘li Quality Management as a Functional and Attributive Characteristic of Modern Management ..................... 458 Jabbarbergenova Bibimaryam Amangeldievna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini rivojlantirishda pedagogik va psixologik jarayonlar ................................................................................................................................464 Mamedova Maxfuza Erkinovna Huquqiy ong va madaniyatni shakllantirishda yuridik ta’limning roli: tahlil va takliflar ..................................470 Mansurova Zilola Akromxonovna Pedagogik ta’limda klaster yondashuvi: O‘zbekiston va jahon tajribasi .......................................................474 Nafisa Tokhirova Dilshod qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishning nazariy-pedagogik asoslari: zamonaviy yondashuvlar va innovatsion imkoniyatlarning integratsiyasi asosida shakllanish jarayoni ................................................................................................... 478 Norqulov Lutfullo Mamarajabovich Montessori metodikasi va undagi bolalar sensomotorikasini rivojlantirishga doir tajribalar tahlili ................484 Parmonova Laylo Ilxomovna Molekulyar fizikani modellashtirish orqali o‘qitish metodikasini takomillashtirish..........................................488 Q. U. Tog‘ayeva Milliy tarbiyada raqamli vositalardan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari ............................................493 Qoʻshnazarova Nozima Maxmutjon qizi Learning Intercultural Communication Through Social Media: the Approach of Modern Students ..............498 Raxmonqulova Feruza Akmal qizi Aqliy rivojlanishda muammolari bor maktab o‘quvchilarida geometrik tushunchalarni shakllantirishning nazariy asoslar ................................................................................................................. 502 Shodiyeva Navbaxor Xabibulla qizi Logopedning kasbiy faoliyatida deontologiya va kompentlikning roli va ahamiyati ......................................506 Temurova Gulchexra Xudoyqulovna, Isomitdinova Shaxinabonu Zavqiddin qizi STEAM ta’limida lego konstruktorlarining o‘rni va ahamiyati ........................................................................511 Toshpulatova Farida Radjabovna Diagnostikasi va reabilitatsiya qilishda eshitishida nuqsoni boʻlgan bola va ularning ota-onalari bilan bogʻliq muammolar ...............................................................................................514 Toshpulova Nodira Sultonmurod qizi Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti va ota-onalar hamkorligi o‘rtasidagi o‘zaro munosabat shakllari ........................................................................................................................... 518 Turdiqulova Luiza Zayniddinovna O‘zbekistonda ESG tamoyillarining ta’limga integratsiyasi: yutuqlar, muammolar va istiqbollari .................522 Tursunova Shahzoda Baxromovna Maktabgacha yoshdagi aqli zaif bolalarning fazoviy tasavvurlarini shakllantirish ........................................526 Xamidova Muyassar Polsaidovna Mustaqil ta’limni tashkil etishning asosiy didaktik prinsiplari.........................................................................530 Yuldashev Shukrullo Комплексная методика развития и обучения юных футболистов ..........................................................536 Ортиков Умиджон Худойбердиевич Особенности деятельности детей с нарушением зрения .......................................................................544 Юсупова Назира Integration of Music and Language: Creative Approaches to Teaching English to Music Students .............548 Akbarova Moxichexra AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, oktyabr, 10-son Ingliz tilidа yоzuv mаlаkаlаrini tаkоmillаshtirishdа bаhоlаsh metоdikаsi ......................................................553 Alimardonova Malika Botir qizi Yosh kurashchilarni jismoniy va aqliy rivojlantirishda basketbol o‘yinining ahamiyati ..................................560 Haqnazarov Qurbon Qo‘shayevich Voleybol murabbiylarining innovatsion fikrlash qobiliyatini shakllantirish usullari .........................................566 Haqqulov Akbar Abdiraupovich Sociolinguistic Competence and Intercultural Communicative Competence: Intertwining Concepts and Practical Implications .........................................................................................571 Kuchmurodova Gulnora Khatamovna Ilk qadam davlat dasturida steam ta’lim elementlaridan foydalanish imkoniyati ..........................................575 Nazarova Aziza Sohib qizi Kasbiy rivojlanish jarayonida rahbar shaxsiy sifatlarini rivojlantirishning zamonaviy yo‘nalishlari ................579 Roziqova Nazokat Alisher qizi Deontologik yondashuvning nazariy-pedagogik asoslari va uning ta’lim tizimidagi ahamiyati .....................583 Tashpulatova Nodira Olimjon qizi Kasbiy-pedagogik tayyorgarlikda fanlararo integratsiya asosida boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi o‘qituvchilarining metodik salohiyatini oshirish yo‘llari .........................................................586 Xashimova Aziza Alisherovna Природа и механизм действия биологических иммуностимуляторов на организм животных .............590 Койилова Мехринисо Джураевна Badiiy asarlar ustida ishlash jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining emotsional intellektini shakllantirish mezonlari .............................................................................................594 Jamalova Kamola Shahobiddinovna Bo‘lajak o‘qituvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish asosida fizika o‘qitish metodikasini takomillashtirish .......................................................................................................................600 Musurmonova Shaxnoza Dilshod qizi Futbolchilarda texnik tayyorgarlikni takomillashtirishning ilmiy-metodik asoslari..........................................606 Babayev Anvarjon Axmedovich Semantik afaziya va uni bartaraf etish yo‘llari ..............................................................................................611 Umida O‘tabasarova Mexmanovna, G‘anieva Gulrux Tavakkaljon qizi Сравнительный анализ национальных видов борьбы Японии ............................................................... 616 Даминов Илхом Аширалиевич Pedagogik jarayonda kognitiv rivojlanishga ta’sir qiluvchi omillar va bu faoliyatni rivojlantiruvchi interaktiv metodlar va texnologiyalar ................................................................621 Abdiraimova Gulrux Samad qizi Aqli zaif kichik maktab yoshidagi bolalarda o‘qishni o‘zlashtirishga motivatsion tayyorlikni shakllantirish ...625 Abdunazarov Abdumutal Olimovich, Xaitboyeva Kumushxon Farxodjon qizi Psixik rivojlanishida kechikishi bo‘lgan bolalar nutqini rivojlantirishda neyrokorreksiyali mashg‘ulotlarning ahamiyati .............................................................................................628 Akramova Xafiza Samadovna, Jumanova Mashhura Shokir qizi Pedagogik amaliyotning boʻlajak oʻqituvchilar tayyorlash tizimidagi oʻrni .....................................................632 Aliyeva Mavjudaxon Baxromjon qizi O‘zbek tili darslarida media matnlardan foydalanish usullari ........................................................................637 Allakhova Bagdagul Djoldasbayevna Media axborot vositalarining bolalar va o‘smir yoshlarga ta’siri ....................................................................640 Arobova Shohsanam Akram qizi Biologiya ta’limida tizimli-faoliyatli yondashuvning nazariy-metodologik asoslari .........................................645 Asrorova Odinaoy Otabek qizi Maktabgacha yoshdagi dizartirik bolalarning so‘z boyligini rivojlantirish yo‘llari ...........................................650 Azizova Nilyufar Mirziyadovna Ijtimoiy pedagog faoliyatida innovatsion yondashuvlar ................................................................................656 Bahriddinova Gavhar Oydinovna Taʼlim tizimida deontologik yondashuvlarning pedagogik imoniyatlari ..........................................................659 Boboxujayev Johonmirzo Umar o‘g‘li Zamonaviy ta’limda imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan inklyuziv yondashuv ...................................662 Djurayeva Hurshida Libos va aksessuarlar orqali milliy estetik didni shakllantirishning pedagogik mexanizmlari .......................666 Doniyorova Shahnoza Erkin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, oktyabr, 10-son Muhandislik grafikasi ta’limida raqamli transformatsiya: o‘quv jarayonini takomillashtirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar (Cad, 3D modellashtirish, VR) roli .....................................................1281 Tadjiyeva Feruza Muxtarovna Raqamli ta’lim ekotizimi: AKT asosida axborot-ta’lim muhiti va virtual laboratoriyalarni joriy etish tajribasi .1286 Toshkentov Akmal Mamirovich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida chiroyli yozish texnologiyalarini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................1290 Usmonova Gulnoza Abdurashid qizi Теория коммуникации как методологическая основа изучения трансформации языковой нормы в эпоху цифровых медиа ...............................................................................................1294 Дилшодбеков Темур Дилшодбек угли Значение усвоения учебных материалов в процессе формирования биологических понятий у учащихся...........................................................................................................1297 У. О. Шарибаева Specifics of Teaching Professional Terminology to Students of Economic Specialties ................................1301 Хамдамов Рамзбек Мадаминжонович Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni kasbga yo‘naltirish: pedagogik yondashuvlar va amaliy tajribalar................................................................................................1306 Ahmedova Lola Abdivasi qizi Madaniyat tushunchasi va uni xorijiy til o‘qitishda o‘rganish zarurati............................................................1311 Ma’murova Farangiz Ne’matovna Grafik organayzer tushunchasining mohiyati va uning turlari .......................................................................1315 Nabijanov Yusufjon Inomiddin o‘g‘li Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini shakllantirish va rivojlantirishning ilmiy metodik asoslari.........................................................................................................1319 Xidirova Gavhar Babaqul qizi Pedagogik nizo va stress holatlarida o‘qituvchining o‘zini boshqarish malakasini shakllantirish .................1322 Razzakova Dilnoza Akramovna Kompyuter grafikasi darslarida loyihaviy yondashuvni amalga oshirishning metodik asoslari ..................... 1326 Nazarova Shahnoza Shokirovna Kichik yoshdagi o‘quvchilarda universal ta’limiy faoliyatlarni shakllantirish nazariyasi .................................1330 Abdullayev A’zimjon Abduvali o‘g‘li ART pedagogikaning tarixi va kelib chiqishi .................................................................................................1335 M. K. Abulova Dasturiy-didaktik ta’minot asosida talabalarning kiberpedagogik kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish ...................................................................................................1338 Bekchonova Shoira Bazarbayevna Bo‘lajak pedagoglarning fasilitatsion kompetentligini raqamli texnologiyalar vositasida rivojlantirish mexanizmi ................................................................................................................................1342 Eshmatova Go‘zaloy Ziyoyidin qizi Mashqalalí oqítíwdí qaraqalpaq ádebiyatí sabaǵínda qollaníwdíń abzallíqlarí ............................................1346 Jaksimova Urziya Jumabaevna Forming Primary-School Teachers’ Creative Pedagogical Culture Through Professional Reflection ...........1349 Komiljonova Dilyoraxon Professional ta’limda o‘quvchilarda tadqiqotchilik ko‘nikmalarini shakllantirishning nazariy-metodik asoslari (fizika ta’limi misolida) ........................................................................................... 1352 Kosimova Yanglish Baxtiyorovna Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishda ertak terapiyasidan foydalanish .......................... 1355 Mamataliyeva Mahbuba Abduvoris qizi Oliy ta’lim muassasalarida imkoniyati cheklangan talabalarni ijtimoiy moslashtirish tizimini takomillashtirishning nazariy-pedagogik asoslari .........................................................................................1358 Nazarova Zarrina Allaberdiyevna Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish texnologiyalari asosida pedagogik loyihalashtirish .....................................1361 Polvonova Yulduzxon Saparboyevna SMART texnologiyalar asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari kasbiy mahoratini shakllantirish modeli ........................................................................................................1364 Qipchaqova Yorqinoy Hamidjonovna Talabalarda emotsional intellektni boshqarishning ijtimoiy-psixologik usullari ..............................................1368 Rustamova Barno Abduxalilovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 2025-yil, oktyabr, 10-son Nofilologik ta’lim yo‘nalishi talabalariga chet tili o‘qitish jarayonida pragmatik kompetensiyani rivojlantirish xususiyatlari .................................................................................................... 1371 Sadirova Dinara Sadikovna The Effectiveness of Project-Based Collaborative Learning in Improving English Speaking Skills of High School Students .........................................................................................1378 Salikhova N. I., İzzetullah Zeki Jadidlarning pedagogik merosi va zamonaviy ta’limda akmeologik yondashuv integratsiyasi .....................1383 Shodiyeva Nasiba Rustamovna Serebral falajli bolalar uchun xavfsiz muhit yaratish .....................................................................................1387 Shokirova Shaxnoza Dilmurodovna Diplomatik hujjatlar bilan ishlashning pedagogik modeli ..............................................................................1391 Sobirova Shahlo Jamolovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini kreativ fikrlashga o‘rgatishning zamonaviy usullari .....................................1394 Suyarov Adham Begmuradovich Globalization and The Changing Role of English Teachers in Non-Native Contexts ...................................1399 Toirova Shohida Kamolovna The Role of the Literary Heritage of the Timurid Era in Shaping National Identity and Spiritual Values ......1402 Tokhliyeva Shafoat Rustam kizi Mantiqiy fikrlashni rivojlantirishning mavjud ilmiy-nazariy tavsiflari ..............................................................1405 Toshboyeva Saida Talabalarning mustaqil ish loyihasini ishlash jarayonidagi ruhiy holatlari .....................................................1408 Uzaqbaeva Venera Abatbaevna, Kubeysinova Nilufar Maxmutovna O‘qituvchilarda mantiqiy fikrlash kompetensiyasini shakllantirishning mazmuni va mexanizmlari ...............1412 Xursanova Zilola Mirzaxolmatovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarda ijtimoiy-emotsional kompetensiyalarni shakllantirish: metod va yondashuvlar ................................................................................................................................1416 Ziyayev Adxamjon Developing Students’ Speech Skills Based on Multimodal Approach in English Teaching ..........................1419 Bultakova Mokhinur Shuhratboy qizi Kreativ yondashuv asosida talabalarni tarbiyaviy faoliyatga tayyorlashning samarali yo‘llari ......................1422 G. M. Adizova A Comparative Study of Linguistic and Cultural Expression in Uzbek and English Literary Discourse ........1426 Ismoilova Shakhnoza Ilkhomovna Fitrat asarlarida vatanparvarlik va milliy ong masalalarining talqini ..............................................................1429 Isomiddinov Yo‘ldosh Yusubboyevich Bo‘lajak tarbiyachilarni pedagogik mahoratni egallash jarayonini takomillashtirish ......................................1433 Jabborova Marifat Qodiraliyevna Umumta’lim maktablarida ijtimoiy sheriklik asosida ta’lim samaradorligini oshirish mexanizmlari ...............1436 Kumush Xamrakulova Ekologik bilimlar asosida maktabgacha yoshdagi bolalarda tabiatga qadriyatli munosabatlarni shakllantirishning tarixiy asoslarini o‘rganishda xorijiy tajribalar ...................................................................1440 Mirxamidova Maftunaxon Xusanboy qizi O‘yin nomlarining lingvomadaniy ahamiyati .................................................................................................1444 Mаtmusаyevа Muhаyyo Аzаmovnа Umumta’lim maktablarida elektroliz jarayonini o‘qitish metodikasi ...............................................................1446 O‘rinova Ozodaxon O‘ljayevna, Toshtemirov Asadbek Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tizimi pedagoglarining ekoestetik madaniyatini rivojlantirishda ekologik ta’lim-tarbiyaning o‘rni ............................................................................................1450 Oygul Ashurova Anvarjonovna Inklyuziv ta’limda alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar majburiyat yuklatilgan shaxslar emas ................ 1453 Moʻminov Sulton Akbar oʻgʻli, Toshmurodova Muxabbat Nazaraliyevna Nogironligi bo‘lgan o‘smir bolalarni ota-onalari bilan hamkorlikda ijtimoiy hayotga moslashtirish samaradorligini oshirish ................................................................................1460 Salixova Gulnoza Maxmudovna Talabalarning o‘quv faoliyatini oʻyinli texnologiyalar asosida tashkil etishning nazariy asoslari ...................1463 Umarov Nurbek Irkinovich Maxsus maktablarda eshitishida nuqsoni bor bolalar nutqini interfaol metodlar orqali rivojlantirish ............1466 Teshaboyeva Feruza Raximovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 2025-yil, oktyabr, 10-son Media to‘garaklarini gospital ta’limda tashkil etishga oid xorijiy tajribalar tahlili ........................................... 1469 Abduraximova Nozimaxon Baxadirovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining intellektual ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish tizimi ............................................................................................................. 1475 Abduraxmonova Noila Nasim qizi Raqamli transformatsiyaning mohiyati, xususiyatlari va sotsiomadaniy jarayonlarga taʼsiri ........................ 1479 Bakirov Otabek Bo‘ranovich Ingliz tilini o‘qitishda mediatexnologiya vositalarini tadbiq qilishning optimal shakl va usullari .................... 1484 Eshboyev Shoira Azamatovna Singapur, Angliya, Rossiya va O‘zbekiston o‘quv dasturlarida o‘qish savodxonligi yondashuvlari ............. 1488 Eshonkulova Hilola Rajab qizi O‘quv mashg‘ulotlarini tarbiyaviy funksiyalarini amalga oshirishda uchraydigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ...................................................................................................................... 1492 Fayziyeva Maftuna Ilxomovna Badiiy asarlarni o‘rganish jarayonida bolalarni bilish ko‘nikmalarini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari .......................................................................................................................... 1496 Jaloldinova Madinaxon Xojakanovna Oliy harbiy ta’lim tizimida kursantlarning psixologik moslashuvi va shaxsiy shakllanishining psixologik omillari ................................................................................................. 1499 Kushbayev Sardor Kenjabayevich Nutqi to‘liq rivojlanmagan bolalarning so‘zlashuv nutqini rivojlantirishning samarali usullari ...................... 1502 Lola Ibragimova Bo‘lajak iqtisodchi mutaxassislar uchun mustaqil ta’limni tashkil etish modeli ............................................ 1506 Muqimova Zulxumor Ziyataliyevna 4K modeli asosida darslarni tashkil etish..................................................................................................... 1511 Nazarova Mavluda Uktamovna Ota-onalarning bolalar tarbiyasidagi masʼuliyatini oshirishda pedagogik targʻibotning oʻrni ........................ 1514 Ochilova Dilrabo Ibragimovna Tasviriy faoliyat vositasida maktabgacha yoshdagi bolalarning kombinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish .. 1517 Raxmatova Gulobod Tuyboy qizi Muhandislik ta’limida texnologik tafakkurni rivojlantirishning zamonaviy yondashuvlari ............................. 1520 Turayeva Nargiza Nasrullayevna Logistik tizimlarda axborot kommunikatsiya texnologiyalari fanini о‘qitishda zamonaviy metodlarning oʻrni va ahamiyati................................................................................................. 1524 Ulug‘murodova Nargiza Norovna Experimental Justification and Evaluation of the Effectiveness of a Gymnastics Exercise Complex Based on a Differential Approach In The Prevention of Metabolic Syndrome and Overweight In Women of Reproductive Age ....................................................... 1528 Urazova Muborak Yuldoshevna PIRLS xalqaro tadqiqotida o‘qituvchi omilining o‘quvchilar natijasiga ta’siri ................................................ 1532 Usmonova Yulduz Abdusaid qizi Когнитивные стили обучающихся как ключевой нейропсихологический компонент ........................... 1537 Эгамбердиева Фарида Октамовна Markaziy Osiyoda dizaynning rivojlanish istiqbollari .................................................................................... 1540 Abdijalilov Abdivohid Abdihalimovich Bo‘ljajak oilaviy shifokorlarning boshqaruvchanlik kompetensiyalarini shakllantirishda didaktik imkoniyatlar .......................................................................................................... 1544 Yusupova Shaxnoza Qodirjonovna, Abduvahobova Nozima Rahmanovna Oliy ta’lim sifatining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga ta’siri ............................................................................. 1549 Alimova Mavluda Shuxratbekovna Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining kasbiy malakalarini takomillashtirish metodikasi (filologiya va tillarni o‘qitish: ingliz tili yo‘nalishi misolida) ............................................................................ 1553 Axadova Shaxnoza Odiljonovna Algorithmic Filtering and Social Polarization ............................................................................................... 1556 Azizova Shodiya Utkur kizi Malaka oshirish jarayonida pedagoglarning huquqiy madaniyatni rivojlantirishmetodlari ........................... 1560 Boymirzayeva Raximaxon Xoshimjonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 2025-yil, oktyabr, 10-son Globallashuv sharoitida oilaning an’anaviy qadriyatlari va zamonaviy tendensiyalari nisbati ..................... 1565 Ergashova Guljahon Akmal qizi Turli yoshdagi maktabgacha yoshdagi bolalarda (5–6 va 6–7 yosh) kognitiv rivojlanishni tashkil etishda o‘yin turlarini tanlashning pedagogik asoslari ...................................................................... 1569 Fozilova Odina Nabiyevna Tibbiy ta’lim talabalarining amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishda interaktiv simulyatorlardan foydalanishning nazariy asoslari ....................................................................... 1572 Аbdullajanov Baxrom Rustamjanovich, Yakubbekova Mavluda Kozimjonovna, Isakov Qobiljon Komiljon o‘g‘li Fitrat asarlarida vatanparvarlik va milliy ong masalalarining talqini ............................................................. 1576 Isomiddinov Yo‘ldosh Yusubboyevich “Temurbeklar maktabi” o‘quvchilarinning mustaqil ishlash kompetensiyalarini elektron ta’lim resurslari vositasida rivojlantirishning samaradorlik darajasi................................................ 1580 Jumayev Javlonbek Abduqahhor o‘g‘li Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ingliz tilida og‘zaki nutqini qo‘shiqlar orqali shakllantirishning psixolingvistik masalalari ....................................................................................... 1585 Karimova Dilyora Raximjon qizi Talabalarni kasbiy faoliyatga tayyorlashni pedagogik loyihalashtirishda reflektiv yondashuvi turlari .......... 1589 Nurmanov Alisher Shaymardonovich Оliy tа’lim muаssаsаlаridа bо‘lаjаk o‘qtuvchilarni raqamli texnologiyalar vositasida kasbiy-pedagogik faoliyatga tayyorlash jarayonlarini takomillastirish .......................................................... 1591 Sh. A. Abdullayev Tibbiy ta’limda talabalar kognitiv tafakkurini rivojlantirish texnologiyalarining nazariy-metodik asoslari ...... 1594 Аbdullajanov Baxrom Rustamjanovich, Supichakov Xondamir Xamidovich, Yusupova Shaxnoza Kadirjanovna, Isakov Qobiljon Komiljon o‘g‘li O‘quvchilarda ingliz tilidagi lingvistik kompetensiyani shakllantirishda tizimli yondashuvning roli ............... 1598 Tojiyeva Anora Baxtiyorovna Inklyuziv ta’lim tushunchasi va rivojlanish bosqichlari ................................................................................. 1602 Toshboltayeva Malohatoy Valijon qizi Raqamli ta’lim muhitida o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish ..................................................... 1605 Turobova Nilufar Umedullayevna Bo‘lajak pedagoglarda fasilitatorlik sifatlarini rivojlantirishning samaradorligi.............................................. 1610 Xamidova Sabrina Abduvahob qizi Tibbiy ta’limda interaktiv simulyatorlardan foydalanishning didaktik imkoniyatlari ....................................... 1615 Abdullajanov Baxrom Rustamjanovich, Yakubbekova Mavluda Kozimjonovna Maktabgacha yoshdagi bolalarning diologik nutqini o‘stirishda kompyuter o‘yinlarining o‘rni ..................... 1620 Yalgasheva Zilola Haziratkul qizi O‘quvchilarda kreativlik ko‘nikmalarini shakllantirish ................................................................................... 1624 Yuvashov Sherzod Ulmasovich Формирование лингвокультурной компетенции студентов-филологов в процессе изучения русского языка как неродного .................................................................................. 1628 Имомалиев Шукурулло Шухратович “Time Management” tushunchasi va oliy ta’lim muassasalari talabalarining o‘quv yutuqlari o‘rtasidagi bog‘liqlik ............................................................................................................. 1631 Sirojova Nafisa Isomiddin qizi Oilaviy shifokorlarni tayyorlashda boshqaruvchanlik kompetentsiyalarini rivojlantirish: mazmuni va turlari .. 1635 Yusupova Shahnosa Qodirjanovna, Abduvahobova Nozima Rahmonovna Birlamchi sogliqni saqlash tizimida oilaviy shifokorni tayyorlashda an’anaviy institutsional yondashuv (adabiyotlar sharhi)............................................................................................... 1639 Abduvaxobova Nozima Raxmanovna, Yusupova Shaxnoza Qodirjanovna Oila shifokorining tibbiy faoliyatining kommunikativ asoslarini rivojlantirish ................................................ 1643 Yusupova Shaxnoza Kadirjanovna, Abduvahobova Nozima Rahmanovna Oilaviy shifokorlarni tayyorlashda boshqaruv kompetensiyalarini shakllantirish (adabiyotlar sharhi) .......... 1652 Yusupova Shaxnoza Qodirjanovna, Abduvaxobova Nozima Rahmonovna Dyuzdo sportining xalqaro maydondagi rivojlanish istiqbollari va o‘zbekiston tajribasi ............................... 1657 Tangriyev Abdullo Tovashovich Challenges in Organizing Scientific Research Activities of Future Educators ............................................. 1666 Abdullaeva Ozoda Odiljon kizi Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarda ijtimoiy xulq-atvor va ijtimoiy munosabatlarning rivojlanishi ........ 1670 Abduvoxobova Nodira Abdusalam qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 2025-yil, oktyabr, 10-son O‘zbekistonda yoshlarni ijtimoiy-pedagogik hamkorlikda tarbiyalash ustuvor masala sifatida .................... 1674 Abirova Umida Nazarovna Reflektiv yondashuv asosida xorijiy til ta’limida metakognitiv kompetensiyani shakllantirishning pedagogik mexanizmlari ................................................................................................. 1678 Alimov Jamshid Ravshanovich O‘zbek folklor raqs san’ati motivlari asosida talabalarning madaniy kompetentligini rivojlantirish metodikasi ...............................................................................................................................1683 Asror Allayarov Ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar nutq madaniyatiga ta’siri (global tajribalar va O‘zbekiston misolida tahlil) ... 1687 Azimjonova Shahnoza Dilshodbek qizi, Xoldarov Bexruzbek Mansurbek o‘g‘li Maktabgacha yoshdagi bolalarda dizartriyaning namoyon bo‘lish darajalari .............................................. 1691 Berdibekova Zilola Sherzod qizi Sotsial-pedagogik tamoyillar asosida talabalarni axborot addiksiyasidan himoyalash nazariyasi .............. 1696 Djumayeva Xulkarxon Muhammadjonovna O‘quvchilarning STEM fanlariga qiziqishini oshirish uchun samarali o‘qitish metodlari............................... 1700 Eranova Aziza Axmamat qizi, Djumayev Axmamat Shermamatovich, Shodiyeva Nazira Qudratovna Dizartriyali bolalarda nutq va harakat jarayonlarini o‘rganish va neyropsixologik yondashuv asosida korreksiyalash .................................................................................... 1705 Gapurova Dilnoza Tajibayevna, Odilova Sevara Bahriddin qizi Duduqlanuvchi bolalarda nafas funksiyasi va nutqiy nafasni rivojlantirish .................................................. 1708 Isamova Gulchexrabonu Marvar qizi Bo‘lajak pedagoglarda informatsion dunyoqarashni takomillashtirish metodikasi ....................................... 1713 Jumayev Umidjon G‘ofir o‘g‘li Bo‘lajak o‘qituvchilarda san’at asarlarini idrok etish kompetensiyalarini rivojlantirish.................................. 1718 Kadirova Zarina Abdulla Avloniy asarlarini o‘qitishda interfaol ta’lim texnologiyalari va lingvokulturologik kompetensiyani rivojlantirish imkoniyatlari ...................................................................... 1721 Karaxodjayeva Maxfuza Xamidullaevna O‘smirlarda agressiv xulq-atvorni psixokorreksiyalash dasturining samaradorligi tahlili ............................. 1726 M. I. Kushanova Maktabgacha yoshdagi yengil dizartriyali bolalar lug‘at boyligini innovatseon texnologiyalar vositasida rivojlantirish ......................................................................................................... 1731 Mamatova Aziza Bo‘riboyevna, Xayrulloyeva Marjona Tuychi qizi Pedagogik ta’lim sohasida ta’lim sifatini takomillashtirish masalalari .......................................................... 1734 Mirzayeva Faroxat Odiljonovna, Komilova Ziroat Murodjon qizi Umumiy o‘rta ta’limda fanlararo integratsiyaning nazariy-konseptual asoslari ............................................ 1737 Mustafokulova Durdona Baqtriya va Marg‘iyona muhr va tumorlarida ifodalangan tasvirlarning tasniflanishi ................................... 1740 Norxamidova Muattar Zavqiddin qizi 15-16 yoshli kurashchilarni mashg‘ulot yuklamalarini samarali rejalashtirish .............................................. 1745 O. E. Toshmurodov, S. E. Shomurodov Pedagogika sohasiga oid maktablarda ingliz tili fanini o‘qitish usullari ........................................................ 1753 Ochilova Laylo Rajabovna Maktabgacha yoshdagi bolalarning emotsional-ir0daviy sifatlarini tarkib toptirishda xorij tajribasi ............. 1757 Quldosheva Shahlo Ibragim qizi Shaxsda emotsional zo‘riqishni bartaraf etishning psixologik mexanizmlari ............................................... 1763 Quyliyeva Orzigul Rajabboyevna O‘smir qizlarda ma’naviy dunyoqarashining shakllanganligini belgilaydigan mezonlar ............................... 1766 Rajapov Vahobjon To‘rajanovich Frazeologizmlarning uslubiy tasnifini belgilash masalasi ............................................................................ 1770 Rashidova Umida Mansurovna Yosh kurashchilarning chidamkorligini rivojlantirish muammolari ................................................................ 1774 S. E. Shomurodov Boshlang‘ich ta’limda millatlararo muloqot ko‘nikmalarini axloqiy kontentlar asosida shakllantirishda pedagogik texnologiyalar......................................................................................1779 Sanakulova Sarviniso Xamrakulovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari orasida refleksiv ta’lim muhitini yaratish uchun pedagogik sharoitlar va vositalar ................................................................................................................. 1783 Shukirullayeva Sarbinaz Alliyar qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 21 2025-yil, oktyabr, 10-son Gender farqlarni hisobga olgan holda o‘quv-tarbiyaviy jarayonida maktab o‘quvchilarining shaxsida axloqiy qarashlarini shakllantirish ................................................................................................. 1787 Umirova Gulnoza Zakirbayevna Xorijiy til o‘qitish metodikasining tarixiy genezisi va rivojlanish bosqichlari ................................................. 1790 Usmonxodjayeva Moxiraxon Abdumalikxodjayevna Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarida badiiy va estetik tafakkur orqali ta’lim berish ko‘nikmasini rivojlantirish ......................................................................................................... 1797 Vaxabova Gulshan Vafoqul qizi Yoshlar estetik madaniyatiga maʼnaviy-mafkuraviy yondashuv ................................................................... 1801 Xalilova Charosxon Omonboy qizi Духовные основы педагогического мастерства в трудах русских и узбекских педагогов-гуманистов ...............................................................................................................1805 Костишина К., Рустам-Валиева Г., Рахимова М., Утегенова Г. Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachilarini inklyuziv faoliyatga tayyorlashning ijtimoiy-pedagogik zarurati ...........................................................................................................................1811 Umarova Zuxra Madyrbekovna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirish usullari ............................................ 1814 Sheraliyeva Guzal Elibayevna Bo‘lajak boshlangʻich sinf о‘qituvсhilаridа tanqidiy va kreativ fikrlashni shakllantirishning samarali pedagogik usullari .........................................................................................................................1818 Mamasoliyeva Shirinoy Sirojiddin qizi Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishda “Debat” va “Aqliy hujum” texnologiyalarining lingvopedagogik samaradorligi .................................................................................................................... 1822 Nafasova Yulduz Shuxratovna Fizika darslarida muammoli o‘qitish texnologiyasi orqali o‘quvchilarda ichki motivatsiyani shakllantirish ... 1825 A. B. Kamalov, I. Jumaniyazova Zamonaviy multimedia texnologiyalari va uning ta’lim jarayonidagi oʻrni .................................................... 1829 Shirinov Feruzjon Shuxratovich, Qosimova Mohira Botirali qizi Цели и задачи когнитивной педагогики ....................................................................................................1832 Инагамова Нодира Абдусаматовна Boshlang‘ich sinf o‘qish darslarida o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari ........................................................................................................ 1835 Tengelova Dilfuza Urazali qizi Oilaviy shifokorlarni tayyorlashda boshqaruvchanlik kompetensiyalarini shakllantirish metodikasi bo‘yicha tajriba-sinov ishlari natijalarining samaradorligi ..................................... 1839 Abduvaxobova Nozima Raxmonovna, Yusupova Shaxnoza Kadirjanovna Learning English With Sign Language in Secondary School (Improving Communication Skills) ................ 1849 Nabiyeva Nodira Rustamjon qizi Tarixiy romanlarda milliy ruh ifodasi: Shahodat Isaxonova ijodida folklor elementlari ................................. 1854 Matmusayeva Nadira Mamirovna Boshlang‘ich sinf darslarida kompetensiyaning ahamiyati .......................................................................... 1858 Saidnazarova Tulganoy Maxmudovna Tarbiyaviy texnologiyalar yordamida o‘quvchilarning maʼnaviy tafakkurini rivojlantirish usullari ................. 1861 Quvondiqova Dildora Komiljonovna Sog‘lom turmush tarzini yaratishda jismoniy tarbiya va ommaviy sportning o‘rni ........................................ 1866 Xudoyberdiyeva Elmira Botir qizi Bolalikdagi muomala – kelajakdagi insoniyat .............................................................................................. 1869 Nasirova Z. M., Inogamova Sakina Sahnalashtirish faoliyati jarayonida bolalarda ijodkorlikni rivojlantirishning o‘ziga xosligi ........................... 1872 Boyitova Anorxol Gulmurodovna Kreativ yondashuv asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tizimli fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirish mexanizmi .................................................................................................. 1877 Ilovatdinova Dilbar Azat qizi Talabalarning abstrakt fikrlashini rivojlantirishning germenevtik asoslari..................................................... 1882 Abdullayeva Nafisa Anvarovna, Azizova Rayyona Rustambek qizi Innovatsion faoliyatga nisbatan riskologik kompetentlilikni rivojlantirish modeli va amaliyoti ...................... 1885 Kandaxarov Mirjalol Abdimurot o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 22 2025-yil, oktyabr, 10-son Zamonaviy multimedia texnologiyalari va uning ta’lim jarayonidagi oʻrni .................................................... 1889 Shirinov Feruzjon Shuxratovich, Qosimova Mohira Botirali qizi Ma’lumotlarni vizuallashtirishning grafik usullarini o‘rganish metodikasi: kognitiv jihatdan va amaliy vositalar orqali tahlil .......................................................................................... 1892 Saliyeva Farida Ritmik harakatlar orqali maktabgacha katta yoshdagi bolalarda to‘g‘ri qaddi-qomatni rivojlantirish texnologiyasi ............................................................................................................................1895 Dilnoza Nazarova Eraliyevna, Xudoyberdiyeva Ozodaxon Olimjon qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1895 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son RITMIK HARAKATLAR ORQALI MAKTABGACHA KATTA YOSHDAGI BOLALARDA TO‘G‘RI QADDIQOMATNI RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYASI Dilnoza Nazarova Eraliyevna Tarix kafedrasi dotsenti, tarix fanlari falsafa doktori Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti Xudoyberdiyeva Ozodaxon Olimjon qizi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi maktabgacha ta’lim yo‘nalishi magistri Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti Annotatsiya: Ushbu maqola maktabgacha katta yoshdagi (5–7 yosh) bolalarda to‘g‘ri qaddi-qomatni shakllantirishda ritmik harakatlarning ahamiyatini o‘rganadi. Zamonaviy bolalar hayotida harakatsizlik va noto‘g‘ri tana holatining ortishi munosabati bilan mushaklar imkoniyatlarini rivojlantirishga qaratilgan maxsus pedagogik texnologiyalar zarur bo‘lib bormoqda. Maqolada musiqiy-ritmik mashqlar, xoreografik elementlar va dinamik harakat komplekslari orqali bolalarda to‘g‘ri tana holatini shakllantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ritmik harakatlarning bolalar mushak-skelet tizimi rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini va profilaktik ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Kalit so‘zlar: ritmik harakatlar, qaddi-qomat, maktabgacha ta’lim, jismoniy tarbiya, musiqiy-ritmik mashqlar, tana holati, bolalar rivojlanishi, skelet tizimi. Abstract: This article studies the importance of rhythmic movements in the formation of correct posture in older preschool children (5–7 years old). In the context of increasing inactivity and incorrect body posture among modern children, special pedagogical technologies are required to develop muscle capabilities. The article analyzes the mechanisms of forming correct body posture in children through musical-rhythmic exercises, choreographic elements, and dynamic movement complexes. The results confirm that rhythmic movements have a positive effect on the development of the musculoskeletal system of children and have preventive value. Key words: rhythmic movements, posture, preschool education, physical education, musical-rhythmic exercises, body posture, child development, skeletal system. Аннотация: В статье рассматривается значение ритмических движений в формировании правильной осанки у детей старшего дошкольного возраста (5–7 лет). В условиях растущей гиподинамии и нарушений осанки в жизни современных детей необходимы специальные педагогические технологии, направленные на развитие мышечных возможностей. В статье анализируются механизмы формирования правильной осанки у детей посредством музыкально-ритмических упражнений, хореографических элементов и динамических двигательных комплексов. Результаты исследования подтверждают положительное влияние ритмических движений на развитие опорно-двигательного аппарата детей и их профилактическую ценность. Ключевые слова: ритмические движения, осанка, дошкольное образование, физическое воспитание, музыкально-ритмические упражнения, развитие ребёнка, костная система. KIRISH Maktabgacha ta’lim davri bolaning jismoniy rivojlanishining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Aynan shu davrda skelet tuzilishi, mushaklar apparati va motorika ko‘nikmalari faol shakllanadi [1]. Zamonaviy tibbiy statistika ma’lumotlariga ko‘ra, maktabgacha yoshdagi bolalarda qaddi-qomat buzilishlari keng tarqalgan muammo bo‘lib, bu ko‘rsatkichlar so‘nggi yillarda ortib bormoqda [2]. Butun dunyo bo‘yicha 5–7 yoshli bolalarning 40–60 foizida turli darajadagi postural buzilishlar qayd etilmoqda, bu esa kognitiv rivojlanish, hissiy holat va umumiy sog‘liqqa salbiy ta’sir ko‘rsatadi [3]. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1896 2025-yil, oktyabr, 10-son Jismoniy tarbiya metodikasi sohasidagi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, qaddi-qomatning to‘g‘ri shakllanishiga kompleks yondashuv zarur bo‘lib, bunda mushaklar tonusini muvozanatlash, koordinatsiyani rivojlantirish va tana sxemasini anglash jarayonlari o‘z ichiga olinadi [4]. Ritmik harakatlar esa ana shu barcha aspektlarni o‘zida mujassam etuvchi universal vosita hisoblanadi. Ritm – tabiatda va inson organizmida mavjud bo‘lgan fundamental prinsip sifatida harakat faoliyatini tashkil etishning samarali mexanizmi bo‘lib xizmat qiladi [5]. Musiqiy ritm ostida bajariladigan harakatlar nafaqat mushaklar faolligini tartibga soladi, balki markaziy asab tizimida barqaror neyrofiziologik aloqalar yaratadi, bu esa avtomatlashgan to‘g‘ri qaddi-qomat shakllanishiga olib keladi [6]. Muammoning dolzarbligi shundaki, zamonaviy maktabgacha ta’lim muassasalarida qaddi-qomat profilaktikasiga yetarlicha e’tibor berilmayapti va mavjud jismoniy tarbiya dasturlari ko‘pincha umumiy xarakterga ega bo‘lib, maqsadli korreksion ishlarni o‘z ichiga olmaydi [7]. Shu bilan birga, ritmik harakatlar texnologiyasi bolalar uchun qiziqarli, emotsional jihatdan boy va pedagogik jihatdan maqsadga muvofiq bo‘lgan metodik yondashuvni taqdim etadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi – maktabgacha katta yoshdagi bolalarda to‘g‘ri qaddi-qomatni rivojlantirishda ritmik harakatlar texnologiyasining nazariy asoslari va amaliy imkoniyatlarini tahlil qilishdan iborat. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, qaddi-qomat shakllanishi multifaktorial jarayon bo‘lib, genetik, fiziologik, psixologik va pedagogik omillar majmuasiga bog‘liq [1]. Rossiyalik olimlar Potapchuk A. A. va Didur M. D. tadqiqotlari maktabgacha yoshdagi bolalarda postural tizim hali to‘liq takomillashmagan hamda tashqi ta’sirlarga sezgir ekanligini isbotlagan [2]. Shu sababli, profilaktik ishlarni aynan shu davrda boshlash maksimal samaradorlikni ta’minlaydi. Xorijiy tadqiqotchilar, xususan, britaniyalik fiziolog Zemp S. va boshqalar bolalarda mushak disbalansini bartaraf etishda dinamik mashqlarning statik mashqlarga nisbatan ustunligini aniqlaganlar [3]. Ritmik harakatlar texnologiyasi nazariyasi bir necha fundamental kontseptsiyalarga asoslanadi. Birinchidan, bu harakatlarning temporal tashkil etilishi prinsipi bo‘lib, unda ritm barcha harakat parametrlarini (tezlik, amplituda, davomiylik) yagona strukturaga birlashtiradi [4]. Ikkinchidan, musiqiy-motor integratsiyasi prinsipi, ya’ni eshituv va harakat analizatorlari o‘rtasida vujudga keladigan mustahkam neyroaloqa [5]. Uchinchidan, emotsional motivatsiya prinsipi – musiqiy ritm ostidagi harakatlar bolalarda ijobiy emotsional fon yaratadi va ularning faolligini qo‘llab-quvvatlaydi [6]. Rus tadqiqotchisi Rudenko S. V. ritmik gimnastika mashqlari orqali 5–6 yoshli bolalarda orqa muskullar tonusining 35–40 % ga yaxshilanganini qayd etgan [8]. Postural nazoratning rivojlanishini neyrofiziologik jihatdan o‘rganilganda, markaziy asab tizimidagi motor dasturlarning shakllanishi muhim ahamiyatga ega ekani aniqlangan [9]. Ritmik harakatlar aynan shu dasturlarni avtomatlashtirish va optimallashtirishga xizmat qiladi. Har bir ritmik harakat takrorlanishi natijasida miyada barqaror neyron aloqalar hosil bo‘ladi, bu esa to‘g‘ri tana pozitsiyasining ongsiz saqlanishiga yordam beradi [10]. Bundan tashqari, ritmik faoliyat vestibulyar apparatni takomillashtiradi, bu esa fazoviy orientatsiya va muvozanatni saqlashning ajralmas qismi hisoblanadi [4]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Pedagogik texnologiyalar kontekstida ritmik harakatlar kompleksi turli yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi: musiqiy-ritmik mashqlar, xoreografik elementlar, ritmoplastika hamda sport-ritmik gimnastika unsurlari. Har bir yo‘nalish o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lsa-da, ularning umumiy maqsadi – bolada to‘g‘ri tana pozitsiyasi ko‘nikmalarini shakllantirish va mushaklar tonusini muvozanatlashdir [7]. Muhimi shundaki, ritmik harakatlar texnologiyasi individual yondashuvni ta’minlaydi, chunki mashqlar murakkablik darajasi, tezlik va intensivlikni sozlash imkonini beradi [8]. TAHLIL VA NATIJALAR Adabiyotlar tahlili asosida olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, ritmik harakatlar texnologiyasi maktabgacha katta yoshdagi bolalarda to‘g‘ri qaddi-qomatni rivojlantirishning samarali vositasi hisoblanadi. Turli mualliflar tadqiqotlari ma’lumotlarini umumlashtirish natijasida quyidagi asosiy ta’sir mexanizmlari aniqlandi: mushaklar tonusining muvozanatlashuvi, koordinatsiya qobiliyatlarining rivojlanishi, fazoviy orientatsiya va propriotseptiv sezgirlikning yaxshilanishi, postural reflekslarning takomillashuvi hamda psixomotor funksiyalarning integratsiyalashuvi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1897 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son Tahlil natijalariga ko‘ra, ritmik harakatlar dasturlari tizimli qo‘llanilganda (haftasiga 3–4 marta, 25–30 daqiqa davomida) maktabgacha yoshdagi bolalarda quyidagi ijobiy o‘zgarishlar kuzatiladi. 1-jadvalda turli tadqiqotlarda qayd etilgan asosiy fiziologik ko‘rsatkichlarning o‘zgarishi umumlashtirilgan. 1-jadval: Ritmik harakatlar ta‘sirida bolalarda fiziologik ko‘rsatkichlarning o‘zgarishi. (adabiyotlar tahlili bo‘yicha) Ko‘rsatkich Boshlang‘ich holat 6 oydan keyin O‘zgarish (%) Orqa muskullarining tonusi Past/o‘rtacha Yaxshilangan +35-40% Posturаl stabillik Noqulay Barqaror +42-48% Koordinatsiya indeksi 3.2 ball 4.5 ball +40.6% Muvozanat saqlash vaqti 8.5 sek 15.3 sek +80% Orqa muskullari kuchi 12.4 kg 16.8 kg +35.5% Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, ritmik harakatlar kompleksi barcha asosiy ko‘rsatkichlar bo‘yicha statistik jihatdan ahamiyatli yaxshilanishlarni ta’minlaydi. Ayniqsa, muvozanat saqlash qobiliyatining 80 % gacha ortishi e’tiborga loyiq bo‘lib, bu vestibulyar apparatning faol rivojlanishi va propriotseptiv sezgirlikning oshganligini ko‘rsatadi [6]. Orqa mushaklar tonusi va kuchining yaxshilanishi esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaddi-qomat holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi hamda keyinchalik strukturaviy buzilishlarning profilaktikasi bo‘lib xizmat qiladi [8]. Ritmik harakatlar texnologiyasining samaradorligini baholashda faqat fiziologik ko‘rsatkichlargagina emas, balki pedagogik jihatlarga ham e’tibor qaratish zarur. 2-jadvalda ritmik mashqlarning pedagogik samaradorligi ko‘rsatkichlari keltirilgan: 2-jadval: Ritmik harakatlar texnologiyasining pedagogik samaradorligi ko‘rsatkichlari Pedagogik aspekt Boshida (%) Dastur tugagach (%) O‘zgarish Baholash mezonlari Mashqlarga qiziqish 62% 91% +29% Kuzatish, so‘rovnoma Harakat ko‘nikmalarini o‘zlashtirish 58% 87% +29% Pedagogik diagnostika O‘z-o‘zini nazorat qilish 45% 78% +33% Baholash testi Jismoniy faollikka motivatsiya 54% 83% +29% Tarbiyachi tahlili Ijtimoiy moslashuv 68% 89% +21% Guruh dinamikasi Jadval ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, ritmik harakatlar texnologiyasi nafaqat jismoniy, balki psixologikpedagogik samaraga ham ega. Bolalarning mashqlarga qiziqish darajasining 91 % ga yetishi, dasturning motivatsion jihatdan samarali ekanligini tasdiqlaydi [7]. O‘z-o‘zini nazorat qilish ko‘rsatkichining 33 % ga ortishi esa bolalarda tana sxemasi haqidagi tasavvurlarning rivojlanganligini va o‘z harakatlarini ongli boshqarish qobiliyatining shakllanganligini ko‘rsatadi [9]. Bu esa qaddi-qomatni saqlashning kognitiv komponentining mustahkamlanishidan dalolat beradi. Muhokama jarayonida e’tiborga molik yana bir muhim jihat – bu ritmik harakatlarning kompleks ta’siridir. Turli mualliflar tadqiqotlarini taqqoslash shuni ko‘rsatadiki, eng yuqori natijalarga musiqiy-ritmik mashqlar, xoreografik elementlar va maxsus korrektsion mashqlarni birlashtiradigan integratsiyalashgan dasturlar orqali erishiladi [4; 7]. Bunday yondashuv bir vaqtning o‘zida mushaklar apparatining barcha guruhlari ustida ishlash, emotsional jihatdan boy muhit yaratish va bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olish imkonini beradi [5]. Adabiyotlarda qayd etilgan yana bir muhim jihat – bu ritmik harakatlar ta’sirining uzoq muddatli saqlanishidir. Bir nechta tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, dastur tugagandan keyin ham 6–8 oy davomida erishilgan natijalar saqlanib qoladi, agar bolalar umumiy jismoniy faollikni davom ettirsa [3; 8]. Bu esa ritmik harakatlar orqali shakllanadigan motor dasturlarining barqarorligi va avtomatlashtirilganligidan dalolat beradi [10]. Shu bilan birga, adabiyotlar tahlili ba’zi cheklovlarni ham ko‘rsatdi. Aksariyat tadqiqotlar nisbatan qisqa muddatli (6–12 oy) kuzatuvlarga asoslangan bo‘lib, bolalar o‘sib ulg‘ayganda ritmik harakatlarning qaddiqomatga uzoq muddatli ta’sirini o‘rganish zarur [2]. Bundan tashqari, aksariyat tadqiqotlarda ritmik harakatlar boshqa korrektsion usullar (massaj, fizioterapiya) bilan birgalikda qo‘llanilgan, bu esa ularning individual ta’sirini aniqlashni qiyinlashtiradi [7]. Kelgusida murakkab, ko‘p komponentli tadqiqotlar olib borish va turli yosh guruhlaridagi samaradorlikni qiyoslash maqsadga muvofiq bo‘ladi.