अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोकसंख्येच्या वैशिष्ट्यांचा भौगोलिक अभ्यास
Abstract
अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्हा महाराष्ट्र राज्यातील मध्यवर्ती जिल्हा असून, त्याची भौगोलिक रचना पर्वतीय, मैदानी, जलयुक्त आणि दुष्काळग्रस्त भागांचे मिश्रण या पद्धतीने आहे. सदर संशोधन पेपरमध्ये २०११ च्या जनगणनेनुसार जिल्ह्यातील १४ तालुक्यांमधील लोकसंख्येच्या घनता, वाढदर, लिंगरचना, साक्षरता, शहरी-ग्रामीण वितरण आणि वयोगटीय रचना यांचा तपशीलवार भौगोलिक अभ्यास केलेला आहे. जिल्ह्याची एकूण लोकसंख्या ४५,४३,१५९ असून, सरासरी घनता २६६ व्यक्ती/चौरस किलोमीटर आहे. वाढ दर १४.४% असून, साक्षरता ८०.०५% आहे. पश्चिम आणि मध्य तालुक्यांत (जसे अहिल्यानगर, श्रीरामपूर) घनता आणि साक्षरता जास्त असून, पूर्व आणि उत्तर भाग (जसे अकोले, जामखेड) ग्रामीण आणि कमी घनदाट आहेत. हा अभ्यास भौगोलिक असमतोल दाखवतो आणि भविष्यात विकास धोरणांसाठी उपयुक्त ठरेल.
Full text
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 118 1,. 2 1 , , .. . . . , , , . 2 , , , , . [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-170924 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(A) Pp.118-128 September 2025 Submitted:23 Aug. 2025 Revised: 4 Aug. 2025 Accepted: 21 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025 ( ) , , , . , , , , - . ,, , / . .% , .% . ( , ) , ( , ) . . : , , , , , , - , . ( ) - , . , , . , , , . , , , (, , ) . , ,, , ,, (.%) ,, (.%) . , , , , - , . , . , , , - . , - , . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: , , , .. . . . , , , . How to cite this article: , , (2025). Journal of Research & Development, 17(9), 118-128. Original Article
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 119 - , (SDGs) , . . ° ’ ° ’ ° ’ ° ’ . . : . : . : - , (), NSSO . , (, , ), . , . , (, ) + / , (: ) . () , . NSSO () , .% , . GIS- (ISRO,
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 120 ) , . , . . : () ( ) () (/ ) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,, : . , , ( / ) , . , ,, , , . + / , - / , , . ( / ) , ( ) , ; , - - , , % . ( / ) , , , , - , . , ( / ) , (, ) (,) , - , , % ,
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 121 . ( / ) , ( , , ,) , , . , ( , , ) + / , (, ) , - ( ) (- ) , -% (, ) . ( , , ) - / , , (,-, ) (, ) , (, ) . ( , , , ) - / , () (, ) , (,-, ) ( ,) , . ( , , ) - / , ( ,-, ), () () . , . (: , ) () , (: ) () , - () + () - . %+ - (: , ) (: ,) , ( ) + . GIS- (-) () () , (: +, -) . . (-) : () (%) . . . . . . . . . . . . . . .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 122 : . , .% , (.%) , , , - . %+ , -% , , , - , ,, ,, . (.%) , - - , , , % , - . (.%) , - , , , , (.%) , . , (.%) , - , , (, ) , % , , . (.%) , , (.%) . , ( , , , : .%, : .%) % , (, ) , , - - , () , . ( , : .%, ) -% , , , , . ( , : .%, : .%, : .%, : .%) -% , () () , , . , (-) %+ (-) %+ , .% ( ) .% , (-) - , (: +, -) . . ( ) : ()
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 123 : . , , () . , , + , , (, , ) , ,, (.%) . () , - , - , , .% . () , - , , () . , () , , ( ) , .% , . () , , () . , ( : , : , : , : ) + , (, ) , (, ) , , , . ( : , : , : ) , , , , . ( : , : , : , : , : ) - , , () () , () . ( : , : ) - , . , . (-) + (-) , ( ) + , (-) - , , ( .%) .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 124 (, ) , (, ) , , . . : () (%) (%) (%) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : . , .% , .% .% , (.%) , - . .% .% , %+ , -% , , ( , ) , ,, . ( .%, .%, .%) , - , , , .% - . ( .%, .%, .%) , , - , (.%, .%, .%) , . , ( .%, .%, .%) , , : , .% (%) . ( .%, .%, .%) , - (, ) , , (.%, .%, .%) .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 125 , ( : .%, : .%, : .%, : .%, : .%) %+ , (, ) , (, ) , , %+ (%) , . ( : .%, : .%, : .%) -% , , , -% (-%) . ( : .%, : .%, : .%, : .%, : .%) -% , () () , . ( : .%, : .%) -% , () . , . (-) %+ (-) - , .% ( ) .% , (-) - , , , : % . (, ) , (, ) , , . . - : - () (%) (%) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : . . - : - , .% (,, ) .% (,, ) , (.%) , , -
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(A)| September 2025 126 . -% , -% , , , - , : . (.%) , - , , - - , % (.%) . (.%) , , () , - , (.%) . , (.%) , - , , .% , % . (.%) , .% , (.%) . , ( : .%, : .%, : .%, : .%, : .%, : .%) %+ , (, ) , - - ( , ) , , (-%) , . ( : .%, : .%, : .%) -% , , (-%) , , . ( : .%, : .%, : .%, : .%, : .%) -% , () () , %+ . ( : .%, : .%) -% , . , (-) %+ (-) - , .% ( ) % , (-) - , (: +, ) . (, ) , (, ) , , . . : () - (%) - (%) + (%) . . . . . . . . . . . . . . . . . .