PUL-KREDIT SIYOSATI ORQALI INVESTITSION RISKLARNI KAMAYTIRISH VA KAPITAL OQIMLARINI BARQARORLASHTIRISH YO'LLARI

ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 1137 PUL-KREDIT SIYOSATI ORQALI INVESTITSION RISKLARNI KAMAYTIRISH VA KAPITAL OQIMLARINI BARQARORLASHTIRISH YO‘LLARI Mamadjanov Farrux G’ayratovich Ipoteka bank ATIB Qo’qon filiali boshqaruvchisi Annotatsiya:Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda investitsion muhitni yaxshilash, investitsiyalarni jalb etish omillari hamda ularning iqtisodiy o‘sishga ta’siri tahlil qilingan. Tahlillar orqali kichik biznes subyektlariga yo‘naltirilgan investitsiyalar samaradorligini oshirish yo‘llari, innovatsion yondashuvlar, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari va xorijiy tajriba asosida takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari mamlakat iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash hamda barqaror rivojlanishga erishish uchun amaliy ahamiyat kasb etadi. Kalit so‘zlar: kichik biznes, investitsiya, samaradorlik, innovatsiya, iqtisodiy o‘sish, qo‘llabquvvatlash, islohotlar. Kirish So‘nggi yillarda jahon iqtisodiyotida yuz berayotgan geosiyosiy beqarorlik, moliyaviy bozorlar o‘zgaruvchanligi va global inflyatsion bosimlar fonida investitsion risklarni kamaytirish hamda kapital oqimlarini barqarorlashtirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu jarayonda pul-kredit siyosati iqtisodiyotning barqarorligini ta’minlash, moliyaviy tizimni himoya qilish va investitsion muhitni yaxshilashda muhim vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. O‘zbekiston ham 2017 yildan boshlab pul-kredit siyosatini bosqichma-bosqich modernizatsiya qilib, inflyatsion targetlash tizimiga o‘tish, foiz stavkalarini muvozanatlash va likvidlikni boshqarish orqali kapital oqimlarining barqarorligini oshirishga qaratilgan islohotlarni amalga oshirdi. Markaziy bank tomonidan olib borilgan qayta moliyalash stavkasi siyosati, ochiq bozor operatsiyalari, valyuta intervensiyalari va noan’anaviy likvidlik mexanizmlari investitsion muhitni qo‘llab-quvvatlashda muhim o‘rin tutdi. Ushbu maqolada pul-kredit siyosati orqali investitsion risklarni kamaytirish, kapital oqimlarini barqarorlashtirish hamda iqtisodiy o‘sish sur’atlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha O‘zbekistonning so‘nggi yillardagi amaliy tajribasi tahlil qilinadi. Asosiy qism 2017–2024 yillarda Markaziy bank Respublikasi O‘zbekiston (MB) tomonidan pul-kredit siyosatini takomillashtirish orqali investitsion risklarni kamaytirish va kapital oqimlarini barqarorlashtirishga qaratilgan bir qator muhim chora-tadbirlar amalga oshirildi. Avvalo, MB siyosiy foiz stavkasini 14 % darajasida ushlab turish orqali moliyaviy qisqartirish (tightmonetary) rejimni qo‘llab-quvvatladi. Bu chora orqali bank kreditlash hajmini nazorat ostiga olish, likvidlikni cheklash va investitsion portfel tafakkurini yaxshilashga harakat qilindi. Kapital oqimlarini jalb qilish nuqtai nazaridan, O‘zbekistonga 2025 yilning birinchi choragida $8.7 mlrd miqdorida xorijiy investitsiyalar kiritildi — bu 2024 yil bilan solishtirganda yaqqol o‘sish ekanligi qayd etilgan. Bu holat investitsion muhitga nisbatan ishonchning ortishidan darak beradi. Shu bilan birga, IMF hisobotida O‘zbekistonda tashqi kapital kirimlari orqali investitsiya moliyalashuvi mustahkamlanayotgani, biroq import mashina-texnikasi va valyuta kursi o‘zgarishlari kabi tashqi xavflar mavjudligi aytilgan. MBning moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash borasidagi yondashuvlari ichida majburiy zaxira normasi, ochiq bozor operatsiyalari va valyuta bozoriga nazoratni kuchaytirish kabilar ham mavjud. Bu instrumentlar kreditlashning ortib ketishidan va moliyaviy tizimdagi o‘zgaruvchanlikdan kelib chiqadigan risklarni kamaytirishga xizmat qiladi. Masalan, iqtisodiy ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 1138 barqarorlik va investitsion xavf-premiumni pasaytirish orqali «tabiiy foiz stavkasi»ga (r*) ta’sir qilish va shuning orqali bozorlarga begona sarmoyadorlar jalb qilish imkoniyati ko‘paymoqda. Shunday qilib, pul-kredit siyosatidagi an’anaviy va noan’anaviy choralar investitsion muhitni yaxshilash, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash hamda capital inflows (kapital kirimlari)ni barqarorlashtirishga xizmat qilmoqda. Biroq, sifatli banklararo bozorlarning rivojlanmasligi, valyuta kursining sezgirligi hamda moliyaviy bozorlarning chuqurlashmaganligi kabi cheklovlar mavjud Xulosa O‘zbekistonning 2017–2024 yillardagi pul-kredit siyosati amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, investitsion risklarni kamaytirish va kapital oqimlarini barqarorlashtirishda Markaziy bank tomonidan qo‘llanilgan kompleks yondashuv muhim samara berdi. Qayta moliyalash stavkasining bosqichma-bosqich tartibga solinishi, likvidlikni boshqarish mexanizmlarining joriy etilishi, ochiq bozor operatsiyalari va valyuta intervensiyalari orqali iqtisodiy muvozanatni saqlashga erishildi. Mazkur davrda investitsion muhitga bo‘lgan ishonch ortib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi barqarorlashdi. Bu esa iqtisodiy o‘sish sur’atlarini qo‘llab-quvvatladi hamda moliyaviy tizimdagi xavflarni kamaytirdi. Shu bilan birga, monetar siyosatning qat’iy yuritilishi inflyatsion bosimni pasaytirish, milliy valyuta barqarorligini saqlash va investorlar uchun xavfsiz muhit yaratishda muhim omil bo‘ldi. Biroq, iqtisodiy tizimning chuqurligi, kapital bozorlarining rivojlanmaganligi va tashqi omillarning beqarorligi hali ham mavjud risklar sirasiga kiradi. Shu sababli, kelgusida pulkredit siyosatini yanada moslashuvchan qilish, moliyaviy bozorlarni rivojlantirish va investitsion risklarni diversifikatsiya qilish zarur. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Umarjonov, B., & Shamsiddinov, M. (2021). Islom moliyasining xususiyatlari. Scientific progress, 2(8), 634-638. 2. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Shamsiddinov, M., & Umarjonov, B. (2022). ISLAMIC FINANCE. Scientific progress, 3(2), 48-50. 3. Akhrorjon, A., & Oybek, A. (2022). Characteristics of Islamic Finance. In International scientific conference" Topical issues of the economy in modern. 4. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Ubaydullayev, A., Omonov, I., & Mirzamahmudov, B. (2022). ISLOM BANKI VA AN’ANAVIY BANKLAR O ‘RTASIDAGI FARQLAR. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(10-2), 755-761. 5. Akhrorjon, A. (2022). Uzbekistan and the World Trade Organization management system. In International scientific conference" Topical issues of the economy in modern. 6. Akhrorjon, A., & Oybek, A. (2022). Danger in Islamic Banking. In International scientific conference" Topical issues of the economy in modern. 7. Abdullaev, A. (2022). O ‘zbekiston iqtisodiyoti uchun jstga a’zo bo ‘lish sabab muammo va natijalari. Raqamli texnologiyalar va ta’lim istiqbollari, 1(2), 113-121. 8. Akhrorjon, A., & Zumradkhan, K. (2022). The impact and results of membership of the wto on the education system. Educational Research in Universal Sciences, 1(5), 24-32. 9. Akhrorjon, A. (2022). Reasons, problems and consequences for the accession of the Uzbek ecanomy to the WTO. In International scientific conference" Topical issues of the economy in modern. 10. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Karimova, S., & Solijonova, F. (2022). Jahon savdo tashkiloti boshqaruv tizimi. Scientific progress, 3(2), 343-347. 11. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Anvarov, J., & Ismoilov, S. (2022). Islom ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 1139 moliyasi. Scientific progress, 3(2), 45-47. 12. Akhmadjonov, O., Abdullaev, A., Yusupuv, S., & Anvarov, J. (2021). Islom bankchiligidagi xavf. Scientific progress, 2(8), 639-642. 13. Axadjon o’g’li, A. A., & Sabirovna, G. G. (2025). JSTGA A’ZO BO ‘LISHNING IQTISODIY O’SISHGA TA’SIRI. ZAMIN ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 1(5), 101-108. 14. Abdullaev, A. (2021). RAQAMLI IQTISODIYOT-KADRLAR TAYYORLASHNING DOLZARB MASALALARI. Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning o ‘ziga xos xususiyatlari, uning. 15. Mamadjonov, M., Abdullayev, A., Abdurahmonov, I., & Mamadaliyev, A. (2021). Challenges of management in the digital economy. Scientific progress, 2(6), 1533-1537. 16. AA, M. F. M. (2021). RAQAMLI IQTISODIYOT TUSHUNCHASI, AFZALLIKLARI VA AMALIY AHAMIYATI. ÂXEOPOT-KOMMYHHKAflflX TEXHOmrnmÂPH BÂ TEÏÏEKOMMYHHKÂ^ mÂPHHHr 3ÂMOHÂBHH MYÂMMOÏÏÂPH BÂ EHHMÏÏÂPH OHÏÏÂHH PECnYEmKÂ HÏÏMHH-TEXHHKÂHMYMÂHMHMHrMÂrbPY3ÂÏÏÂP TmflÀMH, 2(6), 794. 17. Akhmadjonov, O., Abdullayev, A., Abdupattayev, A., & Sultonov, M. (2021). Islamic banking management, assets and libilities. Scientific progress, 2(6), 1525-1532. 18. Axrorjon, A., & Maxliyoxon, O. (2024). TA’LIM SIFATI OSHISHIDA JSTNING O ‘RNI. YANGI O ‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY-INNOVATSION TADQIQOTLAR, 2(1), 113-118. 19. Mulaydinov, F. (2024). Application, place and future of digital technologies in the educational system. Nordik ilmiy-amaliy elektron jurnali. 20. Jumanova, S. (2024). Analysis of PISA test results in Uzbekistan and prospects of preparing primary education students for PISA test. Nordik ilmiy-amaliy elektron jurnali. 21. Akhrorjon, A., & Maxliyoxon, O. (2024). IMPACT, RESULTS AND CONSEQUENCES OF WTO ACCESSION ON THE EDUCATION SYSTEM. International Multidisciplinary Journal of Universal Scientific Prospectives, 2(1), 6-15. 22. Ikromjonovna, J. S., & Axadjon o‘g‘li, A. A. (2023). O ‘ZBEKISTONDA PISA TESTI NATIJALARI VA BOSHLANG ‘ICH TA’LIM O ‘QUVCHILARINI BU TESTGA TAYYORLASH ISTIQBOLLARI. QO ‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 9, 159-162. 23. Abdullaev, A., & Odilova, M. (2024). The Role of WTO in İmproving the Quality of Education. Yosh Tadqiqotchi Jurnali, 3(1), 140-148.