MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTI TARBIYALANUVCHILARINING OTA-ONALAR BILAN O'ZARO HAMKORLIGI ASOSIDA PEDAGOGIK JARAYONLARNI TAKOMILLASHTIRISH

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 240 MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTI TARBIYALANUVCHILARINING OTA-ONALAR BILAN O‘ZARO HAMKORLIGI ASOSIDA PEDAGOGIK JARAYONLARNI TAKOMILLASHTIRISH S.B.Suvanova Qo‘qon davlat unversiteti tayanch doktoranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17506452 Annotatsiya. Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarning ota-onalari bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishning ahamiyati, mazmuni hamda shakllari yoritilgan. Ota-onalar va pedagoglar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik bolalarning har tomonlama rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Maqolada hamkorlikni tashkil etishdagi muammolar, ularni bartaraf etish yo‘llari hamda pedagogik jarayonni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Kalitli so'zlar: maktabgacha ta’lim, pedagogik jarayon, ota-onalar bilan hamkorlik, oilaviy tarbiya, bola rivoji, pedagogik madaniyat, tarbiyaviy ishlar Аннотация. В статье рассматриваются значение, содержание и формы организации эффективного взаимодействия с родителями детей в дошкольных образовательных организациях. Взаимодействие родителей и педагогов является важным фактором всестороннего развития детей. В статье рассматриваются проблемы организации взаимодействия, пути их решения и практические рекомендации по совершенствованию педагогического процесса. Ключевые слова: дошкольное образование, педагогический процесс, взаимодействие с родителями, семейное воспитание, развитие ребенка, педагогическая культура, воспитательная работа. Abstract. This article discusses the importance, content and forms of establishing effective cooperation with parents of children in preschool educational organizations. Cooperation between parents and teachers is an important factor in the comprehensive development of children. The article presents problems in organizing cooperation, ways to overcome them, and practical recommendations for improving the pedagogical process. Key words: preschool education, pedagogical process, cooperation with parents, family upbringing, child development, pedagogical culture, educational work Maktabgacha ta’lim – bu bolaning shaxs sifatida shakllanishida asosiy bosqichdir. Bola hayotining ilk yillarida oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik uning ijtimoiylashuvi, axloqiy va intellektual rivojida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Karimova R.X. (2021) ta’kidlaganidek, bolaning psixik rivojlanishi eng avvalo oila muhiti va kattalar bilan o‘zaro muloqot jarayonida shakllanadi [1].Shu bois, maktabgacha ta’lim tizimida pedagogik jarayonni samarali tashkil etishda ota-onalar bilan o‘zaro aloqa va hamkorlikni yo‘lga qo‘yish zarur.Jo‘rayev N. va Toshpo‘latova D. fikriga ko‘ra, bola tarbiyasida pedagog va ota-onaning hamkorligi uzviy jarayon bo‘lib, u pedagogik faoliyatda izchillikni ta’minlaydi [2].Ota-onalar bolani yaxshi bilganlari uchun tarbiyachi bilan doimiy muloqotda bo‘lish orqali ta’lim-tarbiya REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 241 jarayonining sifatini oshirishlari mumkin. Bu esa bolaning:ijtimoiy moslashuvini yengillashtiradi,tarbiyaviy ta’sirning uzluksizligini ta’minlaydi,ota-onalarda pedagogik madaniyatni shakllantiradi.Hasanboyeva O. (2019) ta’kidlashicha, oilaviy tarbiya va maktabgacha ta’lim muassasasi faoliyatining uyg‘unligi bolaning individual qobiliyatlarini ro‘yobga chiqarishda muhim rol o‘ynaydi [3]. Ota-onalar bilan hamkorlikni tashkil etishda quyidagi shakllar samarali hisoblanadi [2][3]: 1.Umumiy yig‘ilishlar va seminarlar – ota-onalarning pedagogik savodxonligini oshirishga xizmat qiladi. 2.Ochiq darslar va ochiq eshiklar kuni – ota-onalarning ta’lim-tarbiya jarayonida bevosita ishtirok etishiga imkon yaratadi. 3.Oilaviy tadbirlar – “Ona va bola kuni”, “Ota – oilaning tayanchi” kabi mavzularda. 4.Individual suhbatlar – har bir bola rivojini kuzatib borish va ota-onaga individual tavsiyalar berish imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yilgi PQ–4312-sonli qarorida ham maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ota-onalar bilan hamkorlikni kuchaytirish, pedagoglarning bu boradagi malakasini oshirish choralari belgilangan [4]. Ota-onalar bilan ishlash jarayonida bir qator muammolar mavjud: • ayrim ota-onalarning befarqligi yoki vaqt yetishmasligi; • pedagogik bilimlarning yetishmasligi; • pedagoglarning kommunikativ ko‘nikmalari sustligi. Pedagogik innovatsiyalar jurnalida keltirilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, ota-onalarning 40 foizi bolalar bog‘chasi faoliyatida muntazam qatnashmaydi, bu esa hamkorlikning samaradorligini pasaytiradi [5].Maktabgacha ta’lim tizimida ota-onalar bilan o‘zaro hamkorlik pedagogik jarayonni takomillashtirishning muhim omilidir. Oila va ta’lim muassasasi o‘rtasidagi hamkorlik ijobiy ijtimoiy muhitni yaratadi, bolalarda mustaqil fikrlash, ijtimoiy moslashuv va ijobiy xulq-atvorni shakllantiradi.Shuning uchun pedagoglar ota-onalar bilan tenglik, ishonch va o‘zaro hurmat asosida munosabatlarni yo‘lga qo‘yishlari zarur [3][4]. Hamkorlikning bosh maqsadi — bola shaxsini har tomonlama rivojlantirish, uni ijtimoiy hayotga tayyorlash, ota-onaning pedagogik madaniyatini oshirishdir. Rasulova ta’kidlaganidek, “bola tarbiyasi faqat maktabgacha ta’lim tashkiloti zimmasiga emas, balki oilaning faol ishtirokiga ham tayanadi” [9]Ota-onalar bilan ishlashda quyidagi vazifalar muhim: • tarbiyachi va ota-ona o‘rtasida doimiy muloqotni yo‘lga qo‘yish; • oilaviy tarbiyani ilmiy asosda yo‘naltirish; • bolaning qiziqish va qobiliyatlarini birgalikda rivojlantirish. Hamkorlikning samaradorligi turli shakllarni uyg‘un qo‘llashga bog‘liq. Karimova bu borada quyidagi fikrni bildiradi: “Ota-onalar bilan ishlash jarayonida axborot beruvchi, interaktiv va amaliy shakllarni uyg‘unlashtirish ijobiy natija beradi” [10] Odatda MTTlarda quyidagi shakllardan foydalaniladi: 1.Axborot shakllari: ota-onalar yig‘ilishi, seminarlar, onlayn suhbatlar; 2.Amaliy shakllar: “Ochiq eshiklar kuni”, bayram tadbirlari, musobaqalar; 3.Maslahat shakllari: psixologik, pedagogik suhbatlar, individual maslahatlar. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 242 Abdurahmonova o‘z tadqiqotida ota-onalarni bolalarning ijodiy faoliyatiga jalb etish ularning rivojida “motivatsion omil” bo‘lishini ta’kidlaydi [11]Ota-onalar bilan hamkorlik quyidagi tamoyillarga tayanadi: 1.O‘zaro hurmat va ishonch; 2.Teng huquqlilik va hamjihatlik; 3.Bolaga nisbatan yagona talab qo‘yish; 4.Ijobiy rag‘batlantirish. G‘aniyeva fikricha, “pedagogik hamkorlik – bu faqat ma’muriy talab emas, balki insoniy muloqot madaniyatidir” [12]Psixologik nuqtai nazardan esa, bola o‘zini qadrlangan shaxs sifatida his qilsa, uning ijtimoiy moslashuv darajasi yuqori bo‘ladi [13]MTT va ota-onalar o‘rtasidagi samarali hamkorlik quyidagi natijalarga olib keladi:bola uchun sog‘lom psixologik muhit yaratiladi;tarbiyachi va ota-ona o‘rtasida o‘zaro ishonch mustahkamlanadi;ota-onalar pedagogik madaniyatini oshiradi;bola ijtimoiy faol, mustaqil fikrlaydigan shaxs sifatida shakllanadi.Murodova ta’kidlaganidek, “hamkorlik orqali bola tarbiyasida yagona tizim shakllanadi, bu esa MTT va oilaning ijtimoiy mas’uliyatini oshiradi” [14] FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimova R.X. Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2021. 2. Jo‘rayev N., Toshpo‘latova D. Pedagogika nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. 3. Hasanboyeva O. Oila va maktabgacha ta’lim muassasasi hamkorligi. – Toshkent: “Ilm ziyo”, 2019. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4312-sonli qarori, 2023-yil. “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. 5. Pedagogik innovatsiyalar jurnali, 2022, №3. – “Oilaviy tarbiya va pedagogik hamkorlik”. 6. O‘zbekiston Respublikasi “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonun. (2019). 7. PQ–4312-son qaror, “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”. (2019). 8. Xaydarov, A. (2021). Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. Toshkent: “Fan va texnologiya”. 9. Rasulova, N. Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi. Toshkent: “Yangi asr avlodi”.(Rasulova.2020.18-bet) 10. Karimova, V. Oilaviy tarbiya asoslari. Toshkent: “Ilm ziyo”.(Karimova.2018.67-bet) 11. Abdurahmonova, D. Maktabgacha ta’limda innovatsion yondashuvlar. Toshkent: TDPU nashriyoti.(Abdurahmonova.2022.54-bet) 12. G‘aniyeva, M. Pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: “ZiyoNet nashr”.(G‘aniyeva .2021.23-bet) 13. Davletshin, M. (2019). Psixologiya asoslari. Toshkent: “Fan”. 14. Murodova, G. Maktabgacha ta’limda ota-onalar bilan ishlash metodikasi. Toshkent: TDPU. Murodova, G. (2020). 37-bet.