TURLI YOSHDAGI XOTIN-QIZLARNING OILAVIY QADRIYATLARINI O'ZIGA XOSLIGI

ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 132 TURLI YOSHDAGI XOTIN-QIZLARNING OILAVIY QADRIYATLARINI O‘ZIGA XOSLIGI Nabijonova Risolat Sobirjon qizi [email protected] Annotatsiya: Mazkur tezisda turli yoshdagi xotin-qizlarning oilaviy qadriyatlarga bo‘lgan qarashlari, qadriyatlar tizimining shakllanishiga ta’sir etuvchi psixologik, madaniy va ijtimoiy omillar chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda ayollarning yosh davrlariga xos qadriyat yo‘nalishlari, ularning shaxsiy hayot tajribasi, oila modeli, ijtimoiy maqomi va madaniy muhit bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, zamonaviy jamiyatda globallashuv, media ta’siri va gender rollarining o‘zgarishi natijasida xotin-qizlarning oila, muhabbat, farzand tarbiyasi va ijtimoiy mas’uliyatga munosabati o‘zgarib borayotganini ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yoshga qarab qadriyatlar tizimi o‘zgaradi, biroq oilaviy qadriyatlarning markazida muhabbat, hurmat, fidoyilik va sadoqat kabi doimiy axloqiy omillar saqlanib qoladi. Kalit so‘zlar: oilaviy qadriyatlar, xotin-qizlar, yosh davrlari, ijtimoiy psixologiya, qadriyatlar tizimi, shaxsiy tajriba, madaniyat, gender rollari, globallashuv. Abstract: This thesis explores the specific features of family values among women of different age groups, analyzing how psychological, social, and cultural factors influence their perception and prioritization of these values. The study demonstrates that women’s understanding of family, love, child-rearing, and responsibility evolves with age and life experience. The impact of globalization, media exposure, and changing gender roles has transformed the value orientations of women in modern society. The findings indicate that while the form and ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 133 expression of family values may differ by age, their essence—love, respect, dedication, and loyalty—remains stable and central in all generations. Keywords: family values, women, age stages, social psychology, cultural change, gender identity, modernity, morality, intergenerational continuity. Oila jamiyatning eng qadimiy va eng barqaror ijtimoiy institutidir. O‘zbek jamiyatida oila qadriyatlari milliy mentalitet, urf-odat va ma’naviy an’analar bilan chambarchas bog‘langan. Ayniqsa, ayollar oilaning ma’naviy asoslarini saqlovchi va avlodlar o‘rtasida qadriyatlar merosini uzatib beruvchi asosiy sub’ekt sifatida muhim o‘rin tutadi. Yosh omilining psixologik ta’siri Yosh o‘tishi bilan shaxsning qadriyatlar tizimi o‘zgaradi. Psixologiyada bu holat “qadriyatlar evolyutsiyasi” deb talqin etiladi. Yosh qizlar (18–25 yosh) oilani ko‘proq romantik tushuncha sifatida idrok etib, unda sevgi, o‘zaro ishonch va shaxsiy erkinlikni asosiy mezon sifatida ko‘radilar. Ular uchun oilaviy qadriyatlar o‘zini namoyon etish, tenglik va shaxsiy muvaffaqiyat bilan chambarchas bog‘liq. Bu holat global madaniyat, ijtimoiy tarmoqlar, zamonaviy axborot oqimlari ta’sirida kuchaygan. O‘rta yoshdagi ayollar (30–45 yosh) uchun esa qadriyatlar real hayot ehtiyojlariga moslashadi. Ular oilaning iqtisodiy barqarorligi, bolalar ta’limi va o‘zaro hurmatga asoslangan barqaror munosabatlarni ustun qo‘yadilar. Bu bosqichda ayolning “muvozanat qadriyati” kuchayadi — u oila va ish, farzand va shaxsiy rivoj o‘rtasida muvozanatni saqlashga intiladi. Keksalar (55 yoshdan yuqori) esa qadriyatlarni diniy, ma’naviy va axloqiy mezonlar asosida baholaydilar. Ular uchun oila — muqaddas makon, hayot tajribasining jamlanmasi. Ularning fikricha, oila insonning baxtini, jamiyatning mustahkamligini ta’minlaydigan eng oliy qadriyatdir. Ijtimoiy-madaniy omillar ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 134 O‘zbek jamiyatida oilaviy qadriyatlar asrlar davomida shakllangan. Ota-onaga hurmat, farzand mas’uliyati, oilaning sha’nini asrash, sadoqat va hamjihatlik qadriyat tizimining markazida turadi. Biroq so‘nggi yillarda modernizm va urbanizatsiya jarayonlari natijasida ayollar orasida qadriyatlar diversifikatsiyasi kuzatilmoqda: yoshlar orasida individualizm va erkinlik, o‘rta avlod orasida pragmatizm, keksalar orasida esa diniy an’anaparastlik kuchaymoqda. Har bir yosh davrida qadriyatlarning shakllanishi shaxsning hayotiy tajribasi, o‘ziga ishonch darajasi va ijtimoiy roliga bog‘liq. Yosh ayollar oila qurish qaroriga ko‘proq hissiy yondashsa, o‘rta yoshdagi ayollar uni ijtimoiy majburiyat sifatida ko‘radi, keksalar esa oila muqaddasligini ruhiy ehtiyoj darajasida anglaydi. Zamonaviy o‘zgarishlar So‘nggi yillarda O‘zbekiston jamiyatida gender tenglik siyosati, ayollarning ijtimoiy faolligi va ta’limdagi ishtiroki kuchaygani sababli qadriyatlarning mazmunida sezilarli yangilanishlar kuzatilmoqda. Zamonaviy ayol an’anaviy qadriyatlarni saqlagan holda, o‘z shaxsiy rivojiga, kasbiy muvaffaqiyatiga ham e’tibor qaratmoqda. Shu bois “zamonaviy an’anaviylik” modeli shakllanmoqda — ya’ni qadriyatlar yangilanmoqda, lekin o‘z milliy ruhini yo‘qotmayapti. Xulosa Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, turli yoshdagi xotin-qizlar oilaviy qadriyatlarni turlicha idrok etadi, ammo ularning barchasi oilani inson hayotining eng muhim tayanchi sifatida qadrlaydi. Yoshga qarab qadriyatlarning ustuvor yo‘nalishlari o‘zgaradi: yoshlar uchun — erkinlik va o‘zini ifoda, o‘rta yosh uchun — barqarorlik va mas’uliyat, keksalar uchun — ma’naviyat va e’tiqod. Biroq bu farqlar jamiyatda qadriyatlar uzviyligini yo‘qotmaydi, aksincha, avlodlar o‘rtasida qadriyatlar almashinuvi va ruhiy uyg‘unlikni mustahkamlaydi. Shunday qilib, oilaviy qadriyatlar tizimi — bu ijtimoiy integratsiyaning, madaniy uzluksizlikning va ma’naviy taraqqiyotning asosi bo‘lib, uni yosh omili ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 135 orqali o‘rganish psixologik-pedagogik tadqiqotlar uchun dolzarb yo‘nalish hisoblanadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimova V.M. Oilaviy qadriyatlar psixologiyasi. – Toshkent: Fan, 2018. 2. Nazarova M. Ayol shaxsining ijtimoiy qadriyatlari. – Toshkent: TDPU, 2021. 3. Inglehart R., Welzel C. Modernization, Cultural Change, and Democracy. – Cambridge University Press, 2005. 4. Hofstede G. Culture’s Consequences: International Differences in Work-Related Values. – Sage, 2001. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4312-son Qarori. – 2019yil 7-mart. 6. G‘anieva D. Ayollar psixologiyasi va qadriyat tizimi. – Buxoro: BDU nashriyoti, 2022. 7. Schwartz S.H. Basic Human Values Theory. – European Journal of Social Psychology, 2012.