YOSHLAR ISH BILAN BANDLIGINI TARTIBGA SOLISHNING XORIJIY DAVLAT TAJRIBASI

ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 5–to’plam 2025 y. 31 YOSHLAR ISH BILAN BANDLIGINI TARTIBGA SOLISHNING XORIJIY DAVLAT TAJRIBASI Zarifov Bobur Anzor o'g'li Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Annotatsiya: Ushbu maqolada dunyoning turli mamlakatlarida yoshlar bandligini tartibga solishning ba’zi samarali usullari va ularning natijalari haqida so`z yuritilgan. Kalit so`zlar: moliyaviy-iqtisodiy inqiroz, ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik, kasbiy faoliyat, yoshlar ishsizlik darajasi, korxonalar. Kirish Jahonda ro‘y berayotgan moliyaviy-iqtisodiy inqiroz ta’sirida dunyo bo‘yicha 56 million kishidan ortiq ishsizlar armiyasi vujudga kelgan bir sharoitda O‘zbekistonda yuz minglab yangidan-yangi ish o‘rinlari tashkil etilmoqda. Buning yana bir ahamiyatli tomoni - yangi ish o‘rinlarini yaratishning o‘ziga xos mexanizmlarining tarkib topgani va, uning bir qator yo‘nalishlar bo‘yicha izchil amal qilib kelayotganidir. Mamlakatimizda aholini samarali muhofaza qilishga yo‘naltirilgan maqsadli choratadbirlar hamda yuqori iqtisodiy o‘sish va bandlik sur’atlari aholi farovonligini oshirishni ta’minlamoqda. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal rivojlantirish iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, yangi ish o‘rinlarini tashkil qilish, aholining daromadlari va farovonligini oshirishning muhim omili sifatida amal qilmoqda. Aholini ijtimoiy muhofaza qilish davlatning aholiga yaxshi hayot faoliyati uchun beradigan shart-sharoitlarini ta’minlaydigan bevosita maqsadli kafolatlar tizimidir. Boshqacha ayttanda, ijtimoiy muhofaza tizimi bozor tizimi samaradorligining tor tasavvurlaridan emas, balki haqiqiy ijtimoiy-iqtisodiy ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 5–to’plam 2025 y. 32 samaradorlikni ta’minlash masalalarini hal qilish maqsadidan kelib chiqib tashkil etilishi kerak. Shu bilan birga, ijtimoiy muhofaza o‘zi amal qilib turgan ishlab chiqarish munosabatlari tizimidan, jahon iqtisodiyotining hozirgi holati imkoniyatlaridan keng foydalanadi va hozirgi zamon talablari asosida rivojlanib boradi. Yoshlar ish bilan bandligini tartibga solish va ularning kasbiy faoliyatini rivojlantirish har qanday davlat uchun muhim masaladir. Yoshlar bandligi nafaqat iqtisodiy rivojlanish, balki ijtimoiy barqarorlik va yoshlarning shaxsiy rivoji uchun ham asosiy omillardan biridir. Xorijiy davlatlarda yoshlarni ish bilan ta’minlash va ularning kasbiy ko‘nikmalarini oshirish bo‘yicha keng tajriba mavjud. Quyida dunyoning turli mamlakatlarida yoshlar bandligini tartibga solishning ba’zi samarali usullari va ularning natijalari haqida to‘xtalib o‘tamiz. Germaniya yoshlarni ish bilan ta’minlashda eng muvaffaqiyatli tizimlardan birini yaratgan. Mamlakatda “dual ta’lim tizimi” deb ataluvchi tizim mavjud bo‘lib, unda yoshlar bir vaqtning o‘zida o‘qish va ishlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu tizimda o‘quvchilar haftaning bir qismini maktabda, qolgan qismini esa korxonalarda amaliyot o‘tash bilan o‘tkazadilar. Bu yondashuv yoshlarga nafaqat nazariy bilim, balki amaliy ko‘nikmalar ham beradi, bu esa ularni ish bozoriga tayyorlaydi. Germaniyada yoshlar ishsizlik darajasi ancha past bo‘lib, bu tizim yoshlarni tezda ish topishiga yordam beradi. Shvetsiya yoshlar bandligini oshirish uchun davlat tomonidan moliyalashtiriladigan ko‘plab dasturlarni amalga oshiradi. Mamlakatda yoshlar uchun maxlas ish o‘rinlari yaratiladi, shuningdek, ularga kasbiy ta’lim va malaka oshirish kurslari taklif etiladi. Bundan tashqari, yoshlarga ish qidirishda yordam berish maqsadida maxsus maslahat markazlari faoliyat ko‘rsatadi. Shvetsiyada yoshlar ishsizlik darajasi past bo‘lib, bu davlatning yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlash siyosatining samaradorligini ko‘rsatadi. ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 5–to’plam 2025 y. 33 Yaponiyada yoshlarni ish bilan ta’minlashda maktablar va korxonalar o‘rtasidagi yaqin hamkorlik muhim rol o‘ynaydi. Mamlakatda har yili maktab bitiruvchilari uchun maxsus ishga joylashtirish marosimlari o‘tkaziladi, unda yoshlar o‘zlariga mos ish o‘rinlarini topish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bundan tashqari, Yaponiyada yoshlarni ishga tayyorlash uchun korxonalar bilan birgalikda amaliyot dasturlari tashkil etiladi. Yaponiyada yoshlar ishsizlik darajasi juda past bo‘lib, bu mamlakatda yoshlarni ish bilan ta’minlashning samarali tizimini ko‘rsatadi. Amerika Qo‘shma Shtatlari yoshlarni ish bilan ta’minlashda start-up va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor beradi. Mamlakatda yoshlar uchun maxsus grantlar va moliyaviy yordam dasturlari mavjud bo‘lib, ularga o‘z biznesini boshlash yoki yangi loyihalarni amalga oshirish imkoniyati beriladi. Bundan tashqari, AQShda yoshlar uchun ko‘plab inkubatorlar va akseleratorlar faoliyat ko‘rsatadi, ular yoshlarga biznesni rivojlantirishda yordam beradi. AQShda yoshlar orasida tadbirkorlik va innovatsion loyihalar rivojlangan, bu esa ularning ish bilan bandligini oshirishga yordam beradi. Singapur yoshlarni ish bilan ta’minlashda kasbiy ta’lim va malaka oshirishga alohida e’tibor qaratadi. Mamlakatda yoshlar uchun turli sohalarda malaka oshirish kurslari va sertifikat dasturlari mavjud. Bundan tashqari, Singapurda yoshlarni ish bozoriga tayyorlash maqsadida korxonalar bilan hamkorlikda amaliyot dasturlari tashkil etiladi. Singapurda yoshlar ishsizlik darajasi juda past bo‘lib, bu mamlakatda kasbiy ta’lim va malaka oshirishning samaradorligini ko‘rsatadi. Xulosa Xorijiy davlatlarda yoshlar ish bilan bandligini tartibga solishning turli usullari mavjud. Germaniyaning dual ta’lim tizimi, Shvetsiyaning davlat dasturlari, Yaponiyaning ishga joylashtirish tizimi, AQShning tadbirkorlikni qo‘llabquvvatlash va Singapurning kasbiy ta’lim tizimi kabi yondashuvlar yoshlarni ish bilan ta’minlashda muvaffaqiyatli natijalarga erishishga yordam beradi. Ushbu ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 5–to’plam 2025 y. 34 tajribalardan o‘rganib, o‘z mamlakatimizda ham yoshlar bandligini oshirish bo‘yicha samarali chora-tadbirlarni amalga oshirish mumkin. Yoshlarni ish bilan ta’minlash nafaqat iqtisodiy rivojlanish, balki ijtimoiy barqarorlik va yoshlarning shaxsiy rivoji uchun ham muhimdir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Bekmurodov A.SH., G‘afurov U.V. O‘zbekistonda iqtisodiyotni liberallashtirish va modernizatsiyalash: natijalar va ustuvor yo‘nalishlar: O‘quv qo‘llanma. – T.: TDIU, 2007 2. Shodmonov Sh.SH., G‘afurov U.V. Iqtisodiyot nazariyasi. Ma’ruzalar matni. – T.: “Iqtisodiyot” nashr., 2009. 3. Simkina L.G. Ekonomicheskaya teoriya. 2-e izdanie. – SPB.: Piter, 2008. 4. Ziyaev T.M. Ishchi kuchi bandlik nazariyalari. – T.: TDIU, 2007. 5. www.stat.uz – O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasining rasmiy sayti. 6. www.uza.uz – O‘zbekiston Respublikasi Milliy Axborot Agentligi rasmiy sayti. 7. www.seep.uz – O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi Samarali iqtisodiy siyosat markazi rasmiy sayti.