DE-BIAS: Vocabulaire – Nederlands

DE-BIAS: Vocabulaire – Nederlands Deze verklarende en contextualiserende woordenlijst werd ontwikkeld in het kader van het door de EU gefinancierde project DE-BIAS - Detecting and cur(at)ing harmful language in cultural heritage collections (2023/2024). Dat project streefde naar een meer inclusieve en respectvolle benadering van het beschrijven van digitale collecties, onder meer door de inzet van een AI-gebaseerde tool voor het identificeren en contextualiseren van verouderde of schadelijke termen in objectbeschrijvingen van culturele erfgoedinstellingen. De DE-BIAS tool is geïntegreerd in de core infrastructure van Europeana (en zo ook in de Common European Data Space for Cultural Heritage) en is daarnaast beschikbaar als standalone applicatie voor toepassing op de eigen databases van erfgoedinstellingen. Dit document vertegenwoordigt de Nederlandstalige versie van de DE-BIAS woordenlijst, die ongeveer 160 termen bevat (dd. november 2024). De lijst is ook beschikbaar in het Italiaans, Frans, Duits en Engels waarbij elke versie de linguïstische en culturele bijzonderheden van de desbetreffende taal weerspiegelt. De termen in de woordenlijst gaan vergezeld van contextuele informatie en, waar nodig, suggesties voor reflectie en alternatieve bewoordingen. Hoewel het vervangen van beledigende taal niet altijd haalbaar of raadzaam is, kan het bieden van context bijdragen aan een meer gepaste en respectvolle weergave op online portalen. Deze woordenlijst richt zich voornamelijk op drie thema’s: migratie en koloniale geschiedenis, gender en seksuele identiteit, en etniciteit en etnisch-religieuze identiteit. Daarnaast zijn er een aantal termen die betrekking hebben op andere minderheidsgemeenschappen. De lijst werd ontwikkeld met input van ondervertegenwoordigde communities en op basis van onderzoek, waarvoor meer dan 100 bestaande woordenlijsten en (academische) publicaties werden geraadpleegd. Met het oog op volledige transparantie vermeldt het document ook bronnen voor de beschrijving van elke term. Dat vergroot niet enkel de zichtbaarheid van deze bronnen maar onderbouwt ook het geautomatiseerde gebruik ervan voor bias-detectie. Deze woordenlijst is onvermijdelijk een momentopname. Het document dat u nu voor zich heeft, weerspiegelt de huidige stand van zaken in onze discussies rond deze specifieke termen. Een statisch naslagwerk is het echter niet: deze lijst is bedoeld als een levend document en zal ook na afloop van het project worden bijgewerkt naarmate het discours zich ontwikkelt. 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 1 Hou er als lezer/gebruiker van dit document rekening mee dat de woordenlijst ongepaste, gedateerde en anderszins kwetsende termen bevat. Termen gemarkeerd met een sterretje (*) zijn uitgesloten van detectie door de DEBIAS-tool omdat ze contextuele informatie vereisen die vaak niet beschikbaar was in de metadata, wat leidt tot valse positieven. De termen op zich kunnen lezers mogelijk wel nuttig vinden als leidraad voor het catalogiseren. De inhoud van deze PDF is overgenomen uit de machineleesbare DE-BIAS knowledge graph die beschikbaar was op EU Vocabularies. Voor opmerkingen en verdere informatie over dit document of de DE-BIAS-tool kunt u contact opnemen met [email protected]. Deze en alle vorige versies van de woordenlijst kunnen worden aangehaald met de DOI https://doi.org/10.5281/zenodo.14680671. 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 2 Inhoudstafel Aboriginal....................................................................................................................................9 Afgod..........................................................................................................................................10 Afgoderij....................................................................................................................................11 Afkomst..................................................................................................................................... 12 Aidspatiënt / HIV-patiënt.........................................................................................................13 Albino.........................................................................................................................................14 Allochtoon.................................................................................................................................15 Andersgeaard...........................................................................................................................16 Autist..........................................................................................................................................17 Baboe.........................................................................................................................................18 Barbaar......................................................................................................................................19 Bediende...................................................................................................................................20 Bejaarde....................................................................................................................................21 Berber........................................................................................................................................ 22 Beschaven.................................................................................................................................23 Besje...........................................................................................................................................24 Bijgeloof.....................................................................................................................................25 Blank..........................................................................................................................................26 Bosneger...................................................................................................................................27 Boy............................................................................................................................................. 28 Brousse......................................................................................................................................29 Bruin.......................................................................................................................................... 30 Clan............................................................................................................................................31 Courtisane.................................................................................................................................32 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 3 Cultuurchristen.........................................................................................................................33 De wilden...................................................................................................................................34 Derde leeftijd............................................................................................................................35 Derde Wereld............................................................................................................................36 Diaspora....................................................................................................................................37 Doofstom...................................................................................................................................38 Doventaal..................................................................................................................................39 Duts............................................................................................................................................40 Dwerg.........................................................................................................................................41 Empowerment..........................................................................................................................42 Eskimo....................................................................................................................................... 43 Etniciteit.....................................................................................................................................44 Evolué........................................................................................................................................45 Exotisch..................................................................................................................................... 46 Expeditie....................................................................................................................................47 Femme fatale / Mannenverslindster.....................................................................................48 Femme.......................................................................................................................................49 Formosa.....................................................................................................................................50 Gay.............................................................................................................................................51 Geaardheid...............................................................................................................................52 Gebrekkige................................................................................................................................53 Geelhuid / Spleetoog...............................................................................................................54 Gehoorgestoord.......................................................................................................................55 Gekleurd.................................................................................................................................... 56 Gemeenschap...........................................................................................................................58 Halfbloed................................................................................................................................... 59 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 4 Handicap...................................................................................................................................60 Hekserij......................................................................................................................................61 Hermafrodiet............................................................................................................................62 Homo.........................................................................................................................................63 Homofiel....................................................................................................................................64 Hottentot...................................................................................................................................65 Idolatrie.....................................................................................................................................66 Illegaal........................................................................................................................................67 Illegalen.....................................................................................................................................68 Inboorling.................................................................................................................................. 69 Indiaan.......................................................................................................................................70 Indisch....................................................................................................................................... 71 Indo............................................................................................................................................72 Inheems.....................................................................................................................................73 Inlander.....................................................................................................................................74 Invalide......................................................................................................................................75 Islamiet......................................................................................................................................76 Jappenkamp..............................................................................................................................77 Jeanette......................................................................................................................................78 Jungle.........................................................................................................................................79 Kaffer......................................................................................................................................... 80 Kaloot.........................................................................................................................................81 Kaukasisch................................................................................................................................ 82 Ketter.........................................................................................................................................83 Knecht........................................................................................................................................84 Koelie.........................................................................................................................................85 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 5 Koppensneller..........................................................................................................................86 Kroezelkop................................................................................................................................87 Laaggeschoold..........................................................................................................................88 Lappen.......................................................................................................................................89 Leefgebied.................................................................................................................................90 Lokaal.........................................................................................................................................91 Marron.......................................................................................................................................92 Medicijnman.............................................................................................................................93 Melaatse....................................................................................................................................94 Metis.......................................................................................................................................... 95 Minderheid................................................................................................................................97 Mohammedaan........................................................................................................................98 Mongool.................................................................................................................................... 99 Moor / Morin..........................................................................................................................100 Mulat / Mulattin......................................................................................................................101 Muzulman / Muzulvrouw......................................................................................................102 Neger / Negerin......................................................................................................................103 Nikker...................................................................................................................................... 104 Non.......................................................................................................................................... 105 Oerwoud / Rimboe................................................................................................................106 Omaatje...................................................................................................................................107 Ontdekken..............................................................................................................................108 Ontwikkeling........................................................................................................................... 109 Ontwikkelingshulp.................................................................................................................110 Ontwikkelingssamenwerking...............................................................................................111 Opvoeding...............................................................................................................................112 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 6 Oriëntaals................................................................................................................................113 Ouderling................................................................................................................................114 Oudje.......................................................................................................................................115 Paaps / Papist.........................................................................................................................116 Page.........................................................................................................................................117 Pionier..................................................................................................................................... 118 Politionele actie......................................................................................................................119 Polygamie................................................................................................................................120 Primitief................................................................................................................................... 121 Prostituee................................................................................................................................122 Pygmee....................................................................................................................................123 Queer.......................................................................................................................................124 Ras............................................................................................................................................125 Redden....................................................................................................................................126 Roodhuid.................................................................................................................................127 Roots........................................................................................................................................128 Santenboetiek........................................................................................................................129 Saraceen..................................................................................................................................130 Seropositief.............................................................................................................................131 Slaaf / Slavin............................................................................................................................132 Sloppenwijk / Sloppenbewoner...........................................................................................133 Stam.........................................................................................................................................134 Stammenstrijd........................................................................................................................135 Superstitie............................................................................................................................... 136 Tamtam...................................................................................................................................137 Toverbeeld..............................................................................................................................138 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 7 Traditioneel.............................................................................................................................139 Trans........................................................................................................................................140 Travestiet.................................................................................................................................141 Tropisch...................................................................................................................................142 Tzigaan.................................................................................................................................... 143 Verlossen.................................................................................................................................144 Verzamelen.............................................................................................................................145 Westers....................................................................................................................................146 Wit............................................................................................................................................147 Zigeuner / Zigeunerin............................................................................................................148 Zwart........................................................................................................................................149 Zwartje.....................................................................................................................................150 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 8 Aboriginal Term(en) in deze context Aboriginal De term ‘Aboriginal' komt van de Latijnse woorden ab en origine (‘van het begin’). ‘Aboriginal' wordt vaak gebruikt om naar de oorspronkelijke bewoners van een plek te omschrijven. ‘Aboriginal’ houdt onvoldoende rekening met de complexiteit en diversiteit van inheemse volken. Veel inheemse volken in beide landen willen geen ‘Aboriginal’ genoemd worden en geven de voorkeur aan andere termen die hun identiteit kenmerken, zoals taal, land en clanrelaties. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Is er een alternatief? Aboriginal Australiërs Aboriginal personen Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 95. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/94_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 9 Andersgeaard Term(en) in deze context Andersgeaard De termen geaardheid of andersgeaardheid zijn wat verouderd. Andersgeaardheid omdat het insinueert dat er een norm is, met daarnaast afwijkende vormen. Geaardheid omdat het weinig zegt – je kunt evengoed een introverte aard/geaardheid hebben. Het suggereert ook dat iemands seksualiteit per definitie vastligt, terwijl die fluïde kan zijn of evolueert. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Seksuele oriëntatie Seksuele geaardheid Seksuele voorkeur Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 16 Autist Term(en) in deze context Autist Het zelfstandig naamwoord ‘autist’ kan als kwetsend ervaren worden omdat het een persoon reduceren tot hen autisme. In plaats van deze term wordt er nu gesproken van een ‘persoon met autisme’. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 17 Baboe Term(en) in deze context Baboe ‘Baboe’ is een term die vaak voorkomt in beschrijvingen van schilderijen en foto’s: een persoon die in andermans huishouden werkzaam is om taken te verrichten zoals koken en schoonmaken, of ter assistentie. De term veronderstelt op zich geen uitbuiting hoewel zij een hiërarchische relatie op basis van klasse en macht beschrijven die soms gekenmerkt wordt door uitbuiting. De complexe relaties die bedienden kunnen hebben met hun meesters maken het niet makkelijk om een oordeel te vellen over de rol van de bediende of de omstandigheden waaronder deze leefde. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 98. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/98_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 18 Barbaar Term(en) in deze context Barbaar De term ‘barbaar' komt uit de klassieke oudheid en verwees naar mensen met een onbekende taal of cultuur. Vanaf de 16de eeuw werden kaarten en reisverslagen gemaakt die naar Noord-Afrika verwezen als ‘Barbarije' en naar de inwoners als ‘barbaren'. Deze woorden kregen in de volgende eeuwen een steeds negatievere associatie met piraterij en de slavenhandel en de betekenis van ‘barbaar' veranderde in “onbeschaafd“. Tegenwoordig wordt de term gebruikt om aan te geven dat iets of iemand niet voldoet aan de algemeen aanvaarde normen en waarden (van de hogere sociale klassen). Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 97. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/97_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 19 Bediende Term(en) in deze context Bediende ‘Bediende’ is een term die vaak voorkomt in beschrijvingen van schilderijen en foto’s: een persoon die in andermans huishouden werkzaam is om taken te verrichten zoals koken en schoonmaken, of ter assistentie. De term veronderstelt op zich geen uitbuiting hoewel zij een hiërarchische relatie op basis van klasse en macht beschrijven die soms gekenmerkt wordt door uitbuiting. De complexe relaties die bedienden kunnen hebben met hun meesters maken het niet makkelijk om een oordeel te vellen over de rol van de bediende of de omstandigheden waaronder deze leefde. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 98. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/98_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 20 Bejaarde Term(en) in deze context Bejaarde Bejaarde is een verouderde term en het gebruik ervan wordt afgeraden. Alleen eventueel voor hoogbejaarden kan het gebruikt worden. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 21 Berber Term(en) in deze context Berber ‘Berber’ verwijst naar diverse groepen mensen die in verschillende landen in het noorden van Afrika leven. De term stamt uit de klassieke oudheid en verscheen voor het eerst in Arabische manuscripten in 900 v.C. Velen denken echter ten onrechte dat de term door Europeanen gecreëerd is en gerelateerd is aan de term ‘barbaar' (zie: Barbaar). Hoewel nog steeds gebruikt door veel mensen die zichzelf als Berber beschouwen, raakt het uit de gratie en geven steeds meer mensen de voorkeur aan de term ‘Amazigh’. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Is er een alternatief? Imazighen Amazigh Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 99. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/99_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 22 Beschaven Term(en) in deze context Beschaven Beschavingsmissie Het concept ‘beschaven’ staat in verband tot de vermeende superioriteit van de eigen ‘beschaving’ over alle andere voorop en wijst de koloniserende macht de taak, of veeleer de ‘missie’, toe om die ondergeschikte samenlevingen op te tillen tot het niveau van de eigen cultuur. (...) Dit discours, vooral gangbaar in Europa tijdens de negentiende en vroege twintigste eeuw, werd gevoed door raciale en culturele vooroordelen over niet-Europese samenlevingen. Het werd ingezet door kolonisatoren om de overheersing van de gekoloniseerden te rechtvaardigen. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron 11.11.11 et al., “Woordenlijst Met Termen Over Dekolonisatie,” 2021, accessed April 2, 2024, https://11.be/sites/default/files/2021-06/210628-Lexicon-Inspiratiegids.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 23 Besje Term(en) in deze context Besje Wanneer deze term iemand op leeftijd aanduidt heeft het een betuttelende en denigrerende betekenis. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 24 Bijgeloof Term(en) in deze context Bijgeloof Bijgeloof' en aanverwante termen hebben een lange en brede geografische geschiedenis. In de Abrahamitische religieuze tradities werden ze gebruikt om nietorthodoxe opvattingen en gebruiken buiten maar ook binnen de eigen geloofsgemeenschap aan te duiden. In koloniale en missionaire contexten werden dergelijke pejoratieve termen aangewend om niet-christelijke geloofssystemen in de kolonies te beschrijven. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Jeffrey Wheatley, “US Colonial Governance of Superstition and Fanaticism in the Philippines.” Method & Theory in the Study of Religion 30, no. 1 (2018): 21–36. https://www.jstor.org/stable/26507470 Claire Wintle, “Colonial Collecting and Display: Encounters with Material Culture from the Andaman and Nicobar islands,” (Berghahn, 2013), p. 21 H. Parish & W. G. Naphy, “Religion and superstition in reformation Europe,” (Manchester University Press, 2002), p. 1 Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 25 Courtisane Term(en) in deze context Courtisane Deze term duidt op (meestal) vrouwen die voor hun beroep of als bijverdienste tegen betaling seksuele handelingen verrichten. Het woord ‘courtisane’ is, net als ‘prostituee’, afkomstig uit het Frans en betekent zo ongeveer ‘iemand die beschikbaar wordt gesteld voor seks’. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Sekswerker Bron Van Gogh Museum, “Inklusieve Schrijfwijzer,” 2022, 25, https://assets.vangoghmuseum.nl/ae8c8952116a-48f5-bc48-d50559e5e900/Van-Gogh-Museum_Schrijfwijzer? c=f156c71a8c6a3f7193f25395efc9fb949fbf4e7c606d7ea9410c535ee290b35f Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 32 Cultuurchristen Term(en) in deze context Cultuurchristen Officieel verwijst deze term naar een christen die niet zozeer gelooft in het bestaan van een godheid of een goddelijk wezen maar een meer instrumentele visie op het geloof aanhangt. Voor christenen die wel geloven maar niet praktiseren kan deze term echter neerbuigend overkomen. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Willemyns, Roland, and Wim Vandenbussche. “Over Kaloten, Tsjeven en andere Cistjes. Verwensingen in 19de-eeuwse politieke teksten.” Leven Met Woorden, January 1, 2007, 339–51. https://researchportal.vub.be/en/publications/over-kaloten-tsjeven-en-andere-cistjes-verwensingenin-19de-eeuws.https://www.historicalsociolinguistics.be/wp-content/uploads/2020/09/WillemynsVandenbussche-2007-Verwensingen-19e-Eeuw.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 33 De wilden Term(en) in deze context De wilden Deze term betekent letterlijk ‘woest’ of ‘woesteling’, ‘ongetemd’ en ‘onmaatschappelijk’. In ons tegenwoordige taalgebruik heeft het woord een denigrerende lading. Het reduceert mensen haast tot iets dierlijks. Dit maakte het ten tijde van het kolonialisme makkelijker om mishandeling van gekoloniseerde volkeren en tot slaaf gemaakten te legitimeren. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Van Gogh Museum, “Inklusieve Schrijfwijzer,” 2022, 24, https://assets.vangoghmuseum.nl/ae8c8952116a-48f5-bc48-d50559e5e900/Van-Gogh-Museum_Schrijfwijzer? c=f156c71a8c6a3f7193f25395efc9fb949fbf4e7c606d7ea9410c535ee290b35f Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 34 Derde leeftijd Term(en) in deze context Derde leeftijd Derde leeftijd: Dit is een verouderde term. Er bestaat niet zoiets als dé oudere en dus ook niet zoiets als een derde leeftijd, en dus ook geen vierde leeftijd. Beter niet iedereen onder één noemer brengen, want de verschillen tussen al deze mensen zijn te groot. De groep beslaat ongeveer een vijfde van de bevolking en is enorm divers en bestaat uit verschillende generaties en levensstijlen. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2023/02/10/derde-leeftijd-vierde-leeftijd/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 35 Derde Wereld Term(en) in deze context Derde Wereld Deze term is een overblijfsel van de Koude Oorlog-politiek. De wereld werd toen verdeeld op basis van politieke en economische oriëntaties of allianties: ‘Eerste Wereld’ beschrijft de Verenigde Staten en bondgenoten (Japan, Canada en WestEuropa), terwijl het communistische blok (China, USSR, Cuba en Oost-Europa), de ‘Tweede Wereld’ vormden. ‘Derde Wereld’ werd voor het eerst gebruikt in 1952 voor landen georiënteerd op de Eerste noch de Tweede Wereld. De term evolueerde tot verwijzing naar de armste landen en regio's. Steeds meer mensen vinden dat de term simplistisch en daarom ongeschikt is. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 103. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/103_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 36 Diaspora Term(en) in deze context Diaspora ‘Diaspora’ verwijst etymologisch naar een grootschalige verspreiding van een volk over verschillende delen van de wereld. De Joodse diaspora die begon met de ondergang van het koninkrijk Juda was eeuwenlang de enige connotatie van het woord. Niet iedereen is gelukkig met deze term, omdat het mensen blijft linken aan hun land van herkomst. Bovendien suggereert een uitdrukking als ‘de Afrikaanse diaspora in België’ verkeerdelijk dat dit een homogene groep is: Afrika omvat een veelvoud aan culturen en niet iedereen met een vergelijkbare herkomst beleeft hun etniciteit op dezelfde manier. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Bron 11.11.11 et al., “Woordenlijst Met Termen Over Dekolonisatie,” 2021, accessed April 2, 2024, https://11.be/sites/default/files/2021-06/210628-Lexicon-Inspiratiegids.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 37 Doofstom Term(en) in deze context Doofstom Heeft een denigrerende bijklank en benadrukt het audiologische probleem. Bovendien zijn dove mensen niet stom. Deze term wordt eerder gebruikt voor mensen met technische problemen aan hun stembanden of spraakorgaan en is niet van toepassing bij dove mensen in het algemeen. Daarenboven heeft de term ‘doofstom’ een negatieve bijbetekenis: stom doet denken aan dom, wat dove mensen niet zijn. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Doof Bron “Correcte Terminologie,” Doof Vlaanderen, January 10, 2024, accessed April 2, 2024, https://www.doof.vlaanderen/doof-vgt/correcte-terminologie-0 Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 38 Doventaal Term(en) in deze context Doventaal Er is niet zoiets als ‘doventaal’. Dove mensen kunnen op verschillende manieren communiceren. Bedoel je gebarentaal, meer bepaald VGT, de Vlaamse gebarentaal, noem dat dan ook zo. Die verschilt wel wezenlijk van Nederlands met gebaren (NmG). Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2016/11/16/mindervalide/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 39 Duts Term(en) in deze context Duts Denigrerende aanduiding voor iemand die vaak pech heeft; iemand die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats is; iemand die in het verdomhoekje zit; iemand waarmee jij medelijden hebt. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “duts,” in ANW (Algemeen Nederlands Woordenboek), accessed April 2, 2024, https://anw.ivdnt.org/article/duts Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 40 Dwerg Term(en) in deze context Dwerg Dwerggroei (Achondroplasie) is een medische of genetische aandoening van kleine mensen. Als de term ‘dwerg’ niet binnen de medische context wordt gebruikt, geldt die als belediging. De term wordt in het Nederlands gebruikt sinds de 14de eeuw. Toen had het de connotatie van monsterlijk. Satirische verbeeldingen van kleine mensen komen vaak voor in Europese kunst, literatuur en film. In 19deen vroeg 20ste-eeuwse koloniale tentoonstellingen, freak shows en circussen werden mensen met dwerggroei gezien als abnormaal ‘anders’. Vergelijkbare termen zijn ‘lilliputter’ en ‘pygmee’. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Is er een alternatief? Iemand met dwerggroei Persoon van kleine lengte Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 104. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/104_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 41 Femme fatale / Mannenverslindster Term(en) in deze context Femme fatale Mannenverslindster Deze term verwijst naar een archetype dat in kunst en literatuur voorkomt, voorgesteld als een vrouw die haar schoonheid en seksualiteit gebruikt om mannen te verleiden en in het ongeluk te storten. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Van Gogh Museum, “Inklusieve Schrijfwijzer,” 2022, 24, https://assets.vangoghmuseum.nl/ae8c8952116a-48f5-bc48-d50559e5e900/Van-Gogh-Museum_Schrijfwijzer? c=f156c71a8c6a3f7193f25395efc9fb949fbf4e7c606d7ea9410c535ee290b35f Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 48 Femme Term(en) in deze context Femme Een term die ontstond in het begin van de 20ste eeuw om te verwijzen naar lesbische vrouwen met een eerder vrouwelijke uitstraling, of expressie die traditioneel geassocieerd wordt met vrouwelijkheid. De term werd gepopulariseerd in de Amerikaanse queer barcultuur van de jaren 50. De term heeft doorheen de jaren lichte betekenisverschuivingen gezien. Vandaag kan de term gebruikt worden door elke LGBTQI+ persoon met een expressie die traditioneel geassocieerd wordt met vrouwelijkheid. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron “Woordenlijst,” Çavaria, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.cavaria.be/woordenlijst Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 49 Formosa Term(en) in deze context Formosa Koloniale benaming voor Taiwan, letterlijk ‘mooi eiland’ in het Portugees. Berucht vanwege Nederlandse overheersing in de 17e eeuw die oorspronkelijke bewoners dwong afstand te doen van hun tradities. Het gebruik van de naam ‘Formosa’ staat bovendien onder druk vanwege afwijzende houding door China. De naam ‘Formosa’ wordt soms nog gebruikt als kwaliteitsaanduiding in de thee-industrie. Taiwan is de huidige officiële benaming van het land Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron “Woordwijzer Om Thee, Koffie En Chocolade Te Dekoloniseren,” Evermore, July 14, 2020, accessed april 2, 2024, https://evermorethee.nl/woordwijzer-om-thee-koffie-en-chocolade-te-dekoloniseren/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 50 Gay Term(en) in deze context Gay ‘Gay’ is een veelgebruikte term om te verwijzen naar niet-heteroseksuele seksualiteit, vooral bij mannen. ‘Gay’ heeft de voorkeur boven de algemene medische en juridische term ‘homoseksueel’. Hoewel ‘gay’ in het Nederlands door mensen wordt gebruikt om zichzelf te beschrijven, wordt de term in de dagelijkse context vaak door anderen gebruikt met een negatieve bedoeling. Ook ‘homo’ wordt gebruikt als een scheldwoord. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 108. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/108_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 51 Geaardheid Term(en) in deze context Geaardheid Voor sommige groepen is de term (seksuele) geaardheid verouderd. De term suggereert dat iemands seksualiteit of seksuele voorkeur steeds vastligt, terwijl die kan variëren in tijd of in intensiteit. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Seksuele oriëntatie Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2023/02/15/geaardheid/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 52 Gebrekkige Term(en) in deze context Gebrekkige Deze term kan worden gebruikt als het gaat om een bijvoeglijk naamwoord; het gebruik als zelfstandig naamwoord dat verwijst naar mensen wordt afgeraden. Zelfstandige naamwoorden als mindervalide, andersvalide en gehandicapte worden als kwetsend ervaren omdat ze de persoon tot hen beperking reduceren. In plaats hiervan kunnen we spreken van een persoon met een (fysieke, mentale, visuele, auditieve) handicap of beperking. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 53 Geelhuid / Spleetoog Term(en) in deze context Geelhuid Spleetoog Behoort tot de termen die we niet (meer) gebruiken om mensen of gemeenschappen te benoemen (gerelateerd aan afkomst, etniciteit, huidskleur of andere lichaamskenmerken). Deze term reduceert mensen tot een lichaamskenmerk en is beledigend. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Is er een alternatief? Persoon van Oost-Aziatische herkomst Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/ “Spleetoog,” WikiWoordenboek, n.d., accessed April 2, 2024, https://nl.wiktionary.org/wiki/spleetoog Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 54 Gehoorgestoord Term(en) in deze context Gehoorgestoord Het is niet omdat mensen een stoornis hebben, dat ze ook gestoord zijn. We spreken van ‘slechthorenden’. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Slechthorend Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2016/11/16/mindervalide/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 55 Gekleurd Term(en) in deze context Gekleurd "‘Gekleurd’ is een controversiële term waarmee iemand (of een groep mensen) wordt beschreven met een gemengde afkomst: wit Europees enerzijds en niet-wit anderzijds, bijvoorbeeld mensen van Afrikaanse of Aziatische afkomst. In sommige gevallen wordt de term gebruikt voor zwarte mensen. ‘Gekleurd’ kent verschillende gebruiksgeschiedenissen en betekenissen over de wereld, maar wordt over het algemeen als beledigend beschouwd. In Zuid-Afrika beschrijft de term bijvoorbeeld iemand van gemengde afkomst, waaronder Khoisan, Maleis en wit. In de VS werd de term voorheen vooral gebruikt voor zwarte mensen of de zwarte gemeenschap, en is restrictiever dan de vergelijkbare term ‘iemand/mensen van kleur’. In Nederland wordt de term eveneens voor zwarte mensen of mensen van gemengde afkomst gebruikt. Er bestaan verschillende aan elkaar verbonden varianten op de term, zoals ‘gekleurd’, ‘met een kleurtje’ of ‘met een donkerdere huidskleur’. Het gebruik hiervan grijpt terug op het raciale idee van witheid als norm, en de termen worden steeds meer beschouwd als ongepast en denigrerend. Steeds meer mensen omarmen de Amerikaanse identiteitscategorie ‘iemand/mensen van kleur’ (in het Engels afgekort tot POC). De categorie ‘zwarte en niet-zwarte mensen van kleur’ wordt tegenwoordig ook steeds vaker gebruikt om niet-witte mensen te omschrijven. Hoewel de termen ‘zwart’ en ‘mensen van kleur’ voor velen algemeen aanvaardbare termen blijven, is het beter om die termen te gebruiken die mensen zelf gebruiken en respectvol vinden." Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. De term kan worden gebruikt als het gaat om objecten, dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Is er een alternatief? Mensen van kleur Iemand van kleur Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 109. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 56 Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/109_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 57 Homofiel Term(en) in deze context Homofiel Verouderd woord voor homoseksueel. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2023/02/10/homofiel/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 64 Hottentot Term(en) in deze context Hottentot De term ‘Hottentot’ verwijst naar de Khoikhoi volken in het westen van Zuid-Afrika. Het is een Nederlandse koloniale term die voor het eerst werd gebruikt in de 17de eeuw en die gebaseerd was op een imitatie van de klank van de taal van de Khoikhoi. ‘Hottentot’ had de connotatie van cultureel achterlijk of primitief, stereotypen die werden gecreëerd in de vroege koloniale periode. In de 19de eeuw werden Khoikhoi mensen met geweld uitgebuit. Ook werden ze tentoongesteld, als illustratie van een primitief type. Eerst als entertainment, maar later in het kader van wetenschappelijke koloniale kennis. Een bekend voorbeeld was de zogenaamde Hottentot Venus, Sarah Baartman, die vanaf 1810-1815 in Europa werd getoond. Haar stoffelijk overschot werd tot 1974 in een Frans museum tentoongesteld en pas in 2002 teruggebracht naar Zuid-Afrika. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Khoisan Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 114. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/114_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 65 Idolatrie Term(en) in deze context Idolatrie Deriving from the Greek ε δωλον “idol” and λατρεία “latria,” “service, worship,” refers ἴ to paying service to a material object. In Judeo-Christian religions, idols were the objects of forbidden worship—objects designated as “other”—and idolatry was a sin. 'Idol', 'false god' and simular terms are to be considered derogatory terms used in Abrahamic religious traditions to indicate cult images or deities of non-Abrahamic religions, as well as other competing entities or objects to which particular importance is attributed. The terms idol and idolatry have long and wide geographical histories, and an ever-changing relationship with religion and art in the period from the Renaissance to the present in the West; they are best understood within specific temporal and cultural contexts. In colonial and missionary settings, and couched in colonial narratives based the so-called 'civilizing mission', 'idolatry', very much like western concepts such as 'fetishism', inferiorizes belief systems around cultuc images or deities of the colonized. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Niet-westerse religie Bron Swagato Ganguly, “Idolatry: Concept and Metaphor in Colonial Representations of India,” South Asian History and Culture 8, no. 1 (December 9, 2016): 19–91, https://doi.org/10.1080/19472498.2016.1260353 S. Boldrick, “Idol and Idolatry,” in Oxford Research Encyclopedia of Religion, June 21, 2023, accessed December 15, 2023 Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 66 Illegaal Term(en) in deze context Illegaal De aanduiding “illegaal” wordt vaak verkeerd geassocieerd met “asielzoeker”. Om asiel vragen is een mensenrecht. Het is hierdoor nooit illegaal. Het is meer accuraat om de term “irreguliere migranten” dan “illegale migranten” te gebruiken. In de context van globale beweging van mensen verwijst “irregulier” naar het feit dat veel van deze bewegingen plaatsvinden zonder de vereiste documenten en waarbij men ongeautoriseerd grenzen oversteekt. Hoe te gebruiken? Deze term kan worden gebruikt als het gaat om objecten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron UNHCR, “Vluchteling of Migrant? Terminologie,” n.d., https://www.unhcr.org/be/wp-content/uploads/sites/46/2018/01/UNHCR-Terminologie-NL.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 67 Illegalen Term(en) in deze context Illegalen Gevoelige term. Vluchtelingenverenigingen vragen al langer om het woord “illegalen” niet meer te gebruiken. Iemand kan wel illegaal in het land verblijven, maar we reduceren deze persoon niet tot ‘een illegaal’.Taalkundig is er niets mis met de term, maar afhankelijk van de context of inhoud van je boodschap, kun je als een andere mogelijke omschrijving gebruiken: ‘Mensen zonder (verblijfs)papieren’, ‘mensen zonder wettelijk verblijf’, ‘mensen zonder wettige documenten’, ‘mensen die illegaal in het land zijn’, … Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Is er een alternatief? Mensen zonder papieren Mensen zonder wettig verblijf. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2020/12/09/illegalen-2/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 68 Inboorling Term(en) in deze context Inboorling ‘Inboorling’ wordt vanaf de 13de eeuw in Nederland gebruikt en deelt zijn betekenis - iemand geboren in het land - met de term ‘Inlander'. Het is echter een overdrijvende vorm ervan, en heeft de connotaties van primitief en wild. In het begin van de 19de eeuw werd de term door sommige mensen gebruikt om alle Indonesiërs te beschrijven, maar later werd het uitsluitend toegepast op zogenaamde stammen in Nederlandse koloniën. In de Koloniale Tentoonstelling van 1883 in Amsterdam werd de term ‘inboorlingen’ bijvoorbeeld gebruikt om volken uit zowel Indonesië als Suriname te beschrijven. In Suriname zelf werd het nooit gebruikt om de inheemse volken te omschrijven. Tegenwoordig wordt de term vooral geassocieerd met mensen die als primitief worden beschouwd. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 115. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/115_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 69 Indiaan Term(en) in deze context Indiaan Toen Christopher Columbus in de 16de eeuw aankwam in Amerika, noemde hij de inwoners ‘Índios’ omdat hij dacht dat hij in India was aangekomen. De onjuiste benaming ‘indiaan’ werd al gauw algemeen gebruikt om de inheemse volken van Noord-Amerika te beschrijven. Er bestaat geen consensus over het gebruik van de term. In de Verenigde Staten kent is ‘American Indian’ een term die een geschiedenis van verdeeldheid kent, maar desondanks wordt het door individuen en gemeenschappen gebruikt als een vorm van zelfidentificatie. Het blijft een sleutelbegrip voor zowel de Amerikaanse als de Canadese overheid. In de Spaanssprekende landen in Middenen Zuid-Amerika wordt ‘índio’ veelal beschouwd als problematisch en zelden of nooit gebruikt door de inheemse mensen zelf. In Brazilië wordt de term ‘índio’ in mindere mate betwist. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 116. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/116_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 70 Indisch Term(en) in deze context Indisch De term ‘Indisch’ is in de loop van de tijd van betekenis veranderd. Hoewel de term niet altijd gevoelig is, is er vaak verwarring over het gebruik. In de 19de eeuw verwees de term naar alles wat Indonesisch was, zoals Indische huizen, Indische dansen en de Indische bevolking. In de 20ste eeuw begon het te verwijzen naar Indo-Europese mensen en culturen (zie: Indo) en soms naar Europeanen die lang in Indonesië woonden. Aan het einde van de vorige eeuw werd deze betekenis echter door sommige mensen als te etnisch beschouwd en verworpen. Vandaag de dag verwijst het woord ‘Indisch’ naar alles wat uit de koloniale periode in het voormalige Nederlands-Indië komt. Indisch wordt vaak verward met Indonesisch (eten, etniciteit en cultuur) vanwege het gebruik van de term in de 19de eeuw. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 117. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/117_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 71 Indo Term(en) in deze context Indo ‘Indo’ is een afkorting van Indo-Europeaan. De term is ontstaan in het koloniale tijdperk om mensen met een Indonesische en Europese afkomst (niet alleen van Nederlandse afkomst) aan te duiden. De term werd waarschijnlijk voor het eerst gebruikt in de Nederlands taal in 1898. De term werd al gauw impopulair vanwege de etnische en koloniale connotatie, maar is recentelijk weer in gebruik genomen als geuzennaam door jonge mensen met een Indo-Europese afkomst in Nederland. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Is er een alternatief? Indo-Europeaan Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 118. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/118_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 72 Inheems Term(en) in deze context Inheems ‘Inheems’ werd oorspronkelijk gebruikt als beschrijving van flora en fauna. In de laatste paar decennia is de term echter steeds meer verworden tot een juridische categorie die verwijst naar verschillende door Europa gekoloniseerde volken. De term zelf beschrijft een bepaalde groep mensen die de oorspronkelijke bewoners zijn van een bepaalde plek en daar lange tradities hebben ontwikkeld. Tijdens diverse koloniale projecten werd hun land ontnomen, wat vaak leidde tot (culturele) genocide. De term ‘inheems’ is een geëmancipeerde term, deels dankzij de Verklaring over de Rechten van Inheemse Volkeren door de VN in 2007. ‘Inheems’ heeft onder meer betrekking op die mensen die gezien worden als ‘Aboriginals’, ‘First Nations’ en ‘Indianen’. Hoe te gebruiken? Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 119. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/119_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 73 Kaffer Term(en) in deze context Kaffer De term ‘kaffer’ komt van het Arabische ‘kafir’, dat iemand zonder religie betekent. In Zuid-Afrika werd de term in de 16de eeuw gebruikt om zwarte mensen te omschrijven die geen moslim waren en later als verwijzing naar mensen in Zuid-Afrika die Bantoetalen spraken, voornamelijk tijdens de veroveringsoorlogen van de Oost-Kaap. In de Afrikaanse en Engelse taal werd het al snel een label voor zwarte mensen van Afrikaanse afkomst in het algemeen. De term kreeg zijn denigrerende connotatie tijdens de apartheid en wordt tegenwoordig beschouwd als haatzaaiende taal. De uitzondering is een groep mensen in Sri Lanka, die afstammen van Portugese handelaren (of meer algemeen: Europeanen) en tot slaaf gemaakte Bantoevolken. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 123. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/123_nl Mel Gunasekera, „Where ‘kaffir’ is no insult“, www.telegraph.co.uk, November 20, 2009, accessed October 17, 2025, https://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/6613354/Where-kaffir-is-noinsult.html Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 80 Kaloot Term(en) in deze context Kaloot Historische spotnaam voor rooms-katholieke priesters en aanhangers van het klerikalisme. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Roland Willemyns & Wim Vandenbussche, “Over Kaloten, Tsjeven en andere Cistjes. Verwensingen in 19de-eeuwse politieke teksten”, in: Moerdijk, F., van Santen, A. & Tempelaars, R., Leven met woorden. Opstellen aangeboden aan Piet van Sterkenburg (Brill, 2007), p. 339-351, https://www.historicalsociolinguistics.be/wp-content/uploads/2020/09/WillemynsVandenbussche-2007-Verwensingen-19e-Eeuw.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 81 Kaukasisch Term(en) in deze context Kaukasisch De term ‘Kaukasisch’ verwees oorspronkelijk naar de volken uit de Kaukasus, maar werd later in gebruik genomen als een raciale benaming voor witte Europeanen. Dit gebeurde onder invloed van het antropologische werk van J.F. Blumenbach (17521840). In de 20ste eeuw gebruikten leden van de nazipartij de term om hun superioriteit te verklaren. In Nederland zien we de term vooral in museumdatabases maar in andere landen – zoals de Verenigde Staten – komt het vaak voor in het dagelijks taalgebruik. De term krijgt steeds meer kritiek vanwege de raciale oorsprong. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 124. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/124_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 82 Ketter Term(en) in deze context Ketter Ketter is een aanduiding voor de aanhanger van een leerstelling die in tegenspraak is met de fundamentele geloofsleer. Wie als ketter wordt gezien hangt steeds af van het perspectief van waaruit men kijkt. Het begrip werd in die betekenis voor het eerst gebruikt door de Rooms-Katholieke Kerk toen die opriep tot geweld tegen de Katharen. Het woord wordt sindsdien ook in algemene zin gebruikt. Het heeft dan de pejoratieve betekenis om iemands afwijkende opvattingen op een negatieve wijze weer te geven. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron “Ketter,” Wikipedia, March 20, 2024, accessed April 2, 2024, https://nl.wikipedia.org/wiki/Ketter Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 83 Knecht Term(en) in deze context Knecht ‘Knecht’ is een term die vaak voorkomt in beschrijvingen van schilderijen en foto’s: een persoon die in andermans huishouden werkzaam is om taken te verrichten zoals koken en schoonmaken, of ter assistentie. De term veronderstelt op zich geen uitbuiting hoewel zij een hiërarchische relatie op basis van klasse en macht beschrijven die soms gekenmerkt wordt door uitbuiting. De complexe relaties die bedienden kunnen hebben met hun meesters maken het niet makkelijk om een oordeel te vellen over de rol van de bediende of de omstandigheden waaronder deze leefde. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 98. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/98_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 84 Koelie Term(en) in deze context Koelie De term ‘koelie’ is waarschijnlijk afgeleid van het Hindi-woord ‘quli’ (‘dagwerker’). In het Nederlands verwijst hij specifiek naar ongeschoolde contractarbeiders uit Azië, die in de jaren 1850 veldarbeid verrichtten in de koloniën Nederlands-Indië (Indonesië) en West-Indië (Suriname). De term is buiten Nederland ook gebruikt voor contractarbeiders in de Britse koloniën in het Caribisch gebied, voornamelijk uit India. Vanaf het midden van de 20ste eeuw zijn wetenschappers, activisten en belangengemeenschappen het erover eens dat de term beledigend is. Desondanks wordt hij nog steeds gebruikt als scheldwoord voor mensen van Aziatische afkomst. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 125. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/125_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 85 Koppensneller Term(en) in deze context Koppensneller Historisch gezien werd de term gebruikt om iemand te omschrijven die deelneemt aan de rituele praktijk van het verkrijgen van trofee-hoofden, bijvoorbeeld in tijden van oorlog. Dit ritueel werd op veel plaatsen en door vele volken over de hele wereld (inclusief Europeanen) uitgevoerd. In Nederland werd de term voor het eerst gebruikt in de 19de eeuw. Koppensnellen is al lang aanwezig in de populaire cultuur, bijvoorbeeld in boeken en films. Vaak om hiermee de indruk te wekken van primitieve, wilde, wrede en bloed-dorstige volken uit de jungle. Dit geeft echter een verkeerde voorstelling van de significante rituele rol die koppensnellen had voor het goed functioneren van de samenlevingen die deze praktijken uitvoerden. Het gebruik van termen als deze versterkt het idee dat bepaalde mensen in wezen onveranderlijk en ‘primitief’ zijn (zie: Primitief en voorbeeld Kunst). Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 126. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/126_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 86 Kroezelkop Term(en) in deze context Kroezelkop Denigrerende pars pro toto voor een zwarte persoon gehanteerd in koloniale en racistische beschrijvingen door koloniale actoren. Net als andere (letterlijk) kleinerende noemers als ‘boy’, ‘natuurmensen’ of ‘jongens’ werden volwassen personen zo gereduceerd tot hun ‘andersheid’ en geïnferioriseerde positie ten aanzien van de witte koloniaal. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Bron Hannes Van Wouwe, “'We zitten hier toch niet voor ons plezier'. Discoursanalyse van de paters redemptoristen in Congo” (Ongepubliceerde thesis, UGent, 2018) Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 87 Laaggeschoold Term(en) in deze context Laaggeschoold Laaggeschoold is verouderd, en heet officieel 'kortgeschoold'. In administratief jargon uit de werksfeer wordt dat soms ook 'een grote afstand tot de arbeidsmarkt'. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Kortgeschoold Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 88 Lappen Term(en) in deze context Lappen Het woord ‘Lappen’ wordt soms als verzamelnaam gebruikt voor het van oorsprong nomadische volk dat woont in een gebied in het huidige Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland. De benaming ‘Lappen’ heeft voor de inheemse bewoners een negatieve connotatie, omdat ze die naam niet zelf hebben gekozen. Hoe te gebruiken? Gebruik terminologie die deze community zelf gebruikt en respectvol vindt. De term kan worden gebruikt als het gaat om objecten, dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2024/03/28/lap/. Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 89 11.11.11 et al., “Woordenlijst Met Termen Over Dekolonisatie,” 2021, accessed April 2, 2024, https://11.be/sites/default/files/2021-06/210628-Lexicon-Inspiratiegids.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 96 Minderheid Term(en) in deze context Minderheid Het ligt aan de context of iemand tot een minderheid behoort of niet. In nationale contexten kun je getalsmatig van minderheden spreken. Maar in mondiale zin wordt er ook vaak over ‘minderheden’ gesproken wanneer het om mensen gaat die in aantal een wereldwijde meerderheid vormen: zwarte mensen, moslims etc. Behalve dat ‘minderheid’ vaak een negatieve bijklank heeft (minderwaardig bijvoorbeeld), wordt met minderheid vaak ook een gebrek aan (politieke en sociale) macht bedoeld. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Is er een alternatief? Gemarginaliseerde mensen Bron Seada Nourhussen, “Met Deze Koloniale Taal Stoppen We - OneWorld,” OneWorld, 13 September 2019, accessed April 2, 2024, https://www.oneworld.nl/mensenrechten/met-deze-taal-stoppen-we/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 97 Mohammedaan Term(en) in deze context Mohammedaan Verouderde term voor moslim, naar analogie met 'christenen' als volgelingen van Christus. Moslims zelf ervaren hem als denigrerend, om dat hij impliceert dat ze geloven in Mohammed, wat in de strikte zin niet klopt. Moslims geloven in Allah, Mohammed is Zijn profeet. Van de middeleeuwen tot de negentiende eeuw werd de naam van de profeet in Europa ook wel uitgesproken met een 'a' in de eerste en een 'o' in de tweede lettergreep, vandaar bijvoorbeeld het Middelnederlandse 'Mahomet', 'Mamet' of 'Mahoen'. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Moslim Bron Martin Meulenberg, “Mohammedaan,” in Lexicon Van De Multiculturele Samenleving, 2003, accessed April 2, 2024, https://www.ensie.nl/martin-meulenberg/mohammedaan Instituut voor de Nederlandse taal, “Mohammedaan,” in Historische Woordenboeken Nederlands en Fries, 1907, accessed April 2, 2024, https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search? actie=article&wdb=WNT&id=M039943 Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 98 Mongool Term(en) in deze context Mongool ‘Mongool’ is een ouderwetse en aanstootgevende term die wordt gebruikt als verwijzing naar een zogenaamd raciaal type enerzijds en mensen met de genetische conditie Downsyndroom anderzijds. De term in zijn raciale definitie kwam voort uit de 18de en 19de-eeuwse studies naar raciale verschillen. Het Mongoloïde of Mongoolse ras werd als overkoepelende term gebruikt voor verschillende inheemse volken in Oost-Azië, Zuidoost-Azië en de Arctische regio’s in Noord-Amerika. De term is ouderwets en wordt in sommige situaties beschouwd als beledigend, zoals dat ook het geval is met de andere zogenaamde rassencategorieën ‘Kaukasisch’ en ‘neger’ (zie: Kaukasisch en Neger). De term wordt ook gebruikt voor mensen met het Downsyndroom, omdat hun gelaatstrekken een gelijkenis zouden vertonen met die van mensen van het zogenaamde Mongoolse ras. Vandaag de dag wordt de term als scheldwoord gebruikt voor mensen die ten onrechte worden beschouwd als achterlijk. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Is er een alternatief? Iemand met het Downsyndroom Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 130. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/130_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 99 Moor / Morin Term(en) in deze context Morin Moor ‘Moor’ (vrouwelijke vorm: 'Morin') is een controversiële term waarvan de betekenis in de loop van de tijd is veranderd. Hoewel de term is gebruikt voor verschillende groepen mensen wordt het over het algemeen begrepen als een beschrijving van Moslims van Arabische en Amazigh-afkomst uit Noord-Afrika en Zuid-Europa. Tegelijkertijd wordt gezegd dat de term is afgeleid van een Griekse term, die zwart of verkoold betekent en sinds de oudheid in Europa wordt gebruikt om zwarte mensen uit Afrika te beschrijven. De term geldt als denigrerend. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 131. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/131_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 100 Mulat / Mulattin Term(en) in deze context Mulat Mulattin Sinds de 17de eeuw verwijst ‘mulat’ naar de eerste generatie nakomelingen van een niet-witte persoon en een witte persoon. De term is afgeleid van het Latijnse woord ‘mulus’ (muilezel), dat het hybride nageslacht van een paard en een ezel is. Net als de raciale wetenschappen waaruit de term voortkwam, suggereert ‘mulat' een fundamenteel verschil tussen twee menselijke soorten. Dit resulteert, net als bij de muilezel, in een abnormaal nageslacht waarvan verondersteld wordt dat het onvruchtbaar is. Er werd gedacht dat mulatten de ‘verschrikkingen’ van vermenging vertegen-woordigden (zie: Halfbloed), maar vanwege hun zogenaamd witte bloed vond men dat ze intelligenter waren - en vaak aantrekkelijker - dan zwarte mensen. Tegenwoordig komen dergelijke ideeën nog steeds op subtiele manier terug in het dagelijks taalgebruik. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Gemengd Van gemengde afkomst Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 132. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/132_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 101 Muzulman / Muzulvrouw Term(en) in deze context Muzulman Muzulvrouw Muzulman' of 'Musulman' werd aanvankelijk vooral in Engels India gebruikt. De Nederlandse variant is mogelijk afgeleid van het Turkse müslüman. De term gaat oorspronkelijk terug op het Perzische meervoud voor 'moslim'. Door niet-Perzen werd de grammaticale constructie van het woord echter niet begrepen en heeft men het behandeld als een enkelvoudig woord. De laatste lettergreep heeft ook niets met een man te maken, waardoor het eveneens vroeger gebruikte ‘muzulvrouw’ dan ook een etymologische vervorming is. In het Nederlands zijn beide woorden verouderd, terwijl het in het Frans de standaardterm is geworden ('musulman'). Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Moslim Moslima Bron F.P.H. Prick Van Wely, “M., Viertalig Aanvullend Hulpwoordenboek Voor Groot-Nederland,” dbnl, 1910, accessed April 2, 2024, https://www.dbnl.org/tekst/pric005vier01_01/pric005vier01_01_0041.php “Moslim,” Wikipedia, January 10, 2024, accessed April 2, 2024, https://nl.wikipedia.org/wiki/Moslim Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 102 Neger / Negerin Term(en) in deze context Neger Negerin ‘Neger’ komt van het Latijnse woord ‘niger’, dat zwart betekent. In het Nederlands werd de term vanaf de 17de eeuw gebruikt om te verwijzen naar zwarte mensen in en uit (sub-Sahara) Afrika. Niet veel later werd het een verwijzing naar tot slaaf gemaakte mensen, en werd het geassocieerd met de raciale wetenschappen van de 18de en 19de eeuw (zie: Kaukasisch en Ras). In de 20ste eeuw werd ‘neger’ gebruikt in een raciale typologie waarmee stereotiepe opvattingen gecreëerd werden over zwarte mensen. Tegelijkertijd functioneerde het juist als onderdeel van de opkomende antikoloniale strijd en het toenemende zwarte bewustzijn. Vandaag de dag wordt de term door zowel zwarte en andere activisten, academici en anderen als zeer denigrerend beschouwd. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Is er een alternatief? Persoon van kleur Zwarte persoon Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 133. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/133_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 103 Nikker Term(en) in deze context Nikker Een nikker is een wezen uit het volksgeloof, dat ook wel voorkomt als een waterman of waterduivel. Zwarte mensen werden aanvankelijk vergeleken met nikkers; vanaf het begin van de 19e eeuw werd het woord nikker een denigrerende aanduiding voor zwarte mensen. De herkomst van het woord in deze betekenis is gecontesteerd maar men vermoedt dat de betekenis is verschoven onder invloed van het Engelse 'nigger'. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Bron Wikipedia-bijdragers, “Nikker (Folklore),” Wikipedia, March 17, 2024, accessed 2 April, 2024, https://nl.wikipedia.org/wiki/Nikker_(folklore) Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 104 Non Term(en) in deze context Non Aanduiding van een christelijke vrouwelijke religieuze. In principe is het een correcte term, afgeleid van het Latijnse 'nonnus', dat oorspronkelijk werd gebruikt voor zowel mannelijke als vrouwelijke religieuzen. De term kan echter ook als kleinerend en negatief worden begrepen. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Moniale Religieuze vrouw Zuster Bron Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 105 Opvoeding Term(en) in deze context Opvoeding Het concept van ‘opvoeding’ verwijst naar de ethische uitgangspunten van de kolonisatie. Het stelt de superioriteit van de [Europese] beschaving over alle andere beschavingen voorop en wijst de [Europeanen] de taak, of veeleer de ‘missie’, toe om die ondergeschikte beschavingen op te tillen tot het niveau van de [Europese] beschaving. Dat discours wordt gevoed door raciale vooroordelen en tegenstellingen als ‘zwart’ en ‘wit’, ‘wild’ of ‘barbaars’ en ‘beschaafd’ duiken op als middelen die de kolonisator gebruikt om de overheersing van de gekoloniseerden te rechtvaardigen. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron 11.11.11 et al., “Woordenlijst Met Termen Over Dekolonisatie,” 2021, accessed April 2, 2024, https://11.be/sites/default/files/2021-06/210628-Lexicon-Inspiratiegids.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 112 Oriëntaals Term(en) in deze context Oriëntaals De term ‘Oriëntaals’ komt van het Latijnse woord ‘Oriënt’, het oosten. Oorspronkelijk werd het in Europa gebruikt om mensen of dingen uit Azië mee aan te duiden. De term kreeg steeds meer kritiek te verduren na de publicatie van Edward Saids baanbrekende werk “Oriëntalisme” in 1978. Dit werk bekritiseerde Euro-Amerikaanse representaties van het (Midden-)Oosten. De term wordt betwist vanwege de eurocentrische visie op Azië. Het draagt ook bij aan het romantiserende en stereotyperende beeld van Aziatische mensen als mysterieus, exotisch en buitenlands. De term wordt nog steeds veel gebruikt. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Aziatisch Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 135. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/135_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 113 Ouderling Term(en) in deze context Ouderling Een voorbijgestreefde term, tenzij misschien in een historische of religieuze context. Deze term kan bijvoorbeeld wel worden gebruikt in de context van de Protestantse Kerk in Nederland. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Oudere Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2023/01/23/ouderling/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 114 Oudje Term(en) in deze context Oudje Een term die iemand op leeftijd aanduidt. Deze term wordt als betuttelend en denigrerend ervaren. Het gebruik ervan word afgeraden. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “Gevoelig Lexicon,” De Standaard, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.standaard.be/gevoeliglexicon Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 115 Paaps / Papist Term(en) in deze context Paaps Papist Een historische, pejoratieve term gebruikt om een Rooms-katholieke priester of katholieke christenen in het algemeen aan te duiden. Ontstaan tijdens de religieuze conflicten tussen protestanten en katholieken in de zestiende en zeventiende eeuw. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 116 Page Term(en) in deze context Page De term ‘page' beschrijft een jonge, mannelijke bediende die voor een edelman werkt, of – wanneer het de Renaissance betreft - als bediende voor modieuze dames en heren. Vandaag de dag wordt het in sommige kringen als vernederend of beledigend beschouwd om te verwijzen naar iemand als bediende of page. De term noemen in de beschrijving van historische schilderijen of foto’s kan in sommige gevallen echter wel worden aangeraden. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 98. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/98_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 117 Pionier Term(en) in deze context Pionier In de context van de Belgische kolonisering van Congo wordt de aanduiding ‘pionier’ gebruikt als aanduiding van belangrijke Belgische actoren die voor Leopold II en de Congo Vrijstaat werkten en die in de eigentijd geroemd werden om hun ‘heldhaftige’ ondernemingen. Net zoals termen als ‘ontdekkers’ of ‘verkenners’ ondersteunt ook ‘pionier’ de idee van een eerste aanwezigheid in en daaruit voortvloeiende eigendomsclaims op een bepaald gebied. Het maakt deel uit van een koloniaal discours dat Belgische kolonisatoren en missionarissen als heroïsche ‘ontdekkers’ en ‘beschavers’ van het Afrikaanse binnenland opvoerde. Dit beperkte zich niet tot de metropool. Overal in de kolonie verankerden tussen 1920 en 1950 opgerichte begraafplaatsen en graven van deze ‘pioniers’ de geschiedenis van de verovering en bezetting van Congo vanuit Belgisch perspectief. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Koloniale verkenner Bron Chambre des représentants de Belgique / Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, “Bijzondere commissie belast met het onderzoek over Congo-Vrijstaat (1885-1908) en het Belgisch koloniaal verleden in Congo (1908-1960), Rwanda en Burundi (1919-1962), de impact hiervan en de gevolgen die hieraan dienen gegeven te worden (2022). Verslag van de deskundigen”, October 26, 2021, https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1462/55K1462003.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 118 Politionele actie Term(en) in deze context Politionele actie Met ‘politionele acties’ worden de grootschalige militaire operaties van het Nederlandse leger tussen 1945-1949 bedoeld, die erop gericht waren om Indonesische Onafhankelijkheid te voorkomen. De Nederlandse regering wilde oorlogsterminologie vermijden, omdat zij de operaties zagen als een legitieme onderdrukking van een opstand. Zij gebruikten de term ‘politionele actie’. ‘Politionele actie’ wordt om die reden als een misleidend begrip gezien, onder meer door de nazaten van slachtoffers. Het wordt beschouwd als een eufemistische term, die de structurele inmenging van het leger en de gewelddadigheden verdoezelt en de slachtoffers reduceert tot rebellen. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 136. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/136_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 119 Polygamie Term(en) in deze context Polygamie Polygamie' (archaïsch: ‘veelwijverij’) wordt gebruikt om huwelijksof relatievormen aan te duiden tussen een persoon en twee of meerdere andere personen. Polygamie stond haaks op het beschavingsideaal van het Westen en op het christelijk huwelijk dat in de Kerk als hoeksteen van de samenleving werd beschouwd werd en als dusdanig in de kolonies werd geïntroduceerd. In handen van kolonialen en missionarissen was polygamie een argument in het pleidooi voor kolonisatie en ‘beschaving’. Achter de algemene term gaan verschillende cultuurgebonden varianten schuil, zoals polygonie, polyandrie, bigamie en polyamorie. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron (Jonas Van Mulder, KADOC) Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 120 Primitief Term(en) in deze context Primitief ‘Primitief’ komt van het Latijnse woord primitivus, dat eerstgeboren of eerste in zijn soort betekent. In Europa werd het een synoniem voor de raciale en temporale ‘ander’ en werd de term toegepast op culturen die beschouwd werden als simpel, onbeschaafd en niet van deze tijd (zie voorbeelden Marijke Kunst en Simone Vermaat) en ‘Europese’ kwaliteiten zoals ‘vooruitgang’ en ‘rationaliteit’ misten. Zo wordt de term nog steeds vaak gebruikt. ‘Primitivisme’ is een stroming in de beeldende kunst. Deze beweging waardeerde culturen en plekken die zij associeerden met de natuurlijke kwaliteit of romantiek van een eenvoudiger manier van leven. Dit in tegenstelling tot het geavanceerdere, geïndustrialiseerde Europa, zo dacht men. Zowel de term ‘primitief’ als ‘Primitivisme' zijn bekritiseerd door verschillende groepen, waaronder wetenschappers. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 137. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/137_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 121 Roots Term(en) in deze context Roots ‘Roots’ in de dagelijkse taal is een populaire term geworden om de eigen identiteit te definiëren. De term wordt gebruikt om te verwijzen naar de plaats waar men oorspronkelijk vandaan komt, letterlijk of figuurlijk. ‘Roots’ is vaak gekoppeld aan gevoelens van verlies die verbonden zijn aan (vrijwillige of onvrijwillige) migratie, en wordt vooral geassocieerd met diasporagemeenschappen. In de afgelopen jaren is de term bekritiseerd vanwege de manier waarop het – vaak op een nostalgische manier - verwijst naar een stabiele en vaste identiteit waarnaar mensen zouden kunnen terugkeren. Iemand vragen naar zijn wortels kan voor sommige mensen problematisch zijn, omdat het veronderstelt dat zij er niet bij horen of dat hun wortels als enige factor bepalend zijn voor wie ze zijn. Dit wordt nog verergerd door het feit dat de vraag meestal wordt gesteld aan niet-witte mensen. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 141. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/141_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 128 Santenboetiek Term(en) in deze context Santenboetiek Santenkraam Santepetiek Santepetie Woorden als 'santenkraam’, “santenboetiek' en 'santepetiek' zijn volgens de meest taalkundigen ontstaan door kritiek op de Rooms-Katholieke Kerk tijdens en na de Reformatie en werden gebruikt als spotnaam voor plekken waar rooms-katholieke heiligenbeelden verzameld werden, bijvoorbeeld in een beeldenwinkel of in een kerk. Vandaag betekenen ze ‘alles/iedereen bij elkaar’, ‘de hele handel, het hele zootje’. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Bron “Wat Betekent De Hele Santenkraam En Waar Komt Deze Uitdrukking Vandaan?,” Onze Taal, n.d., accessed April 2, 2024, https://onzetaal.nl/schatkamer/lezen/uitdrukkingen/de-hele-santenkraam Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 129 Saraceen Term(en) in deze context Saraceen Term die gedurende de middeleeuwen in Europa werd gebruikt als pejoratieve, veralgemenende term voor moslims, vergelijkbaar met de term 'moren'. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Moslim Bron Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 130 Seropositief Term(en) in deze context Seropositief Verwijzing naar mensen met aids. Oud taalgebruik en past niet meer in deze tijd. Het kan wel om een diagnose uit het verleden weer te geven - als je iets in historisch perspectief plaatst. Veel mensen met aids werden na de introductie van de combinatietherapie weer seropositief namelijk. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Is er een alternatief? Hiv-positief Bron Hiv vereniging, Taalwijzer, n.d., accessed April 2, 2024, https://www.hivvereniging.nl/downloads/vereniging/138-woordenlijst-masterbestand/file Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 131 Slaaf / Slavin Term(en) in deze context Slaaf Slavin De term ‘slaaf’ wordt gebruikt om iemand te beschrijven die het wettelijke eigendom is van een ander en moet gehoorzamen, vaak afgedwongen met geweld. De term zelf verwijst naar verschillende vormen van onvrijheid, met verschillende betekenissen en consequenties door de tijd (en plaats) heen. In de 6de eeuw betekende sklabos (Grieks) bijvoorbeeld een onvrij persoon van Slavische afkomst, terwijl sclavus in het middeleeuwse Latijn juist de meer algemene betekenis had van ‘een persoon die eigendom is van een ander’. Vandaag de dag wordt de term gebruikt voor mensen uit Afrika die door Europeanen gekocht/gevangen genomen werden en vervolgens gedwongen werden om onder onmenselijke omstandigheden op koloniale plantages te werken. Recent wordt de term gebruikt om de slachtoffers van hedendaagse mensenhandel of dwangarbeid te beschrijven. De term ‘slaaf’ wordt steeds meer betwist door activisten, wetenschappers en het publiek. Men vindt dat het gebruik van de term ‘slaaf’ een categorie normaliseert die niet inherent is aan iemands identiteit. De categorie werd onder geweld en dwang opgelegd, en was dus geen eigen keuze. Bovendien erkent de term ‘slaaf’ iemands menselijkheid niet, maar reduceert diegene tot niets meer dan iemands eigendom. Hoe te gebruiken? De term is ouderwets en het gebruik in hedendaagse context wordt dan ook afgeraden. Is er een alternatief? Mensen in slavernij Tot slaaf gemaakt Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 142. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/142_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 132 Sloppenwijk / Sloppenbewoner Term(en) in deze context Sloppenbewoner Sloppenwijk De term sloppenwijk kan beter vermeden worden. Door het gebruik van deze term, net als de term 'sloppenbewoners', reduceer je de mensen tot de precaire (stedelijke) situatie waarin zij leven. Daarnaast suggereert de term achteruitgang terwijl er in deze wijken juist vaak sprake is van vooruitgang op verschillende manieren. Het is te vergelijken met het Engelse ‘ghetto’, ook een term die negatieve stereotypen met zich meedraagt en vermeden dient te worden. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Bron Expertisecentrum Humanitaire Communicatie, “Inclusieve Communicatie. Woordenlijst,” n.d., 30, https://www.partos.nl/wp-content/uploads/2023/12/InclusiveCommunication_NL_Woordenlijst.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 133 Stam Term(en) in deze context Stam De term ‘stam’ wordt vaak geassocieerd met een zogenaamde nietcomplexe samenleving met een eenvoudige politieke structuur. Hoewel dit feit op zich niet wordt betwist, heeft de term de bijklank van primitief, simpel en wild gekregen. Het wordt voornamelijk geassocieerd met nietEuropese mensen en culturen. Het lastige aan de term is dat sommige groepen de term juist omarmen, zoals de ‘Native North American Tribal Councils’. ‘Stam’ komt ook voor in de Koran en is daarom altijd een geaccepteerde term geweest in de Arabische wereld. Zelfs dan wordt deze term betwist vanwege de negatieve connotaties. De term is zeer zelden gebruikt om etnische groepen in Europa te beschrijven, zoals bijvoorbeeld het Sami-volk of (in het verleden) de Keltische volken. In de afgelopen jaren is het positief gebruikt in modeen populaire cultuur om te verwijzen naar stijl, bijvoorbeeld ‘fashion tribes’. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 143. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/143_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 134 Stammenstrijd Term(en) in deze context Stammenstrijd Stammen' kan gebruikt worden om etnisch-culturele groepen aan te duiden. Omdat het woord stammen echter ook een duidelijke primitieve connotatie heeft, kan het stigmatiserend werken om over sommige groepen te spreken als stammen. Zeker in de context van gewapend conflict draagt het benoemen van het bestaan en de rol van stammen bij aan een beeld van irrationaliteit en primitiviteit. Vrijwel alle conflicten draaien om een combinatie van macht, middelen en identiteit, en dit is niet anders in regio’s waarover vaak nog gesproken wordt in termen van stammen. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Is er een alternatief? Etnisch gemotiveerd conflict Bron Expertisecentrum Humanitaire Communicatie, “Inclusieve Communicatie. Woordenlijst,” n.d., 57, https://www.partos.nl/wp-content/uploads/2023/12/InclusiveCommunication_NL_Woordenlijst.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 135 Superstitie Term(en) in deze context Superstitie Termen als 'superstitie' hebben een lange en brede geografische geschiedenis en stonden in een steeds veranderende relatie met religie en kunsten; ze kunnen het best begrepen worden binnen specifieke tijdsen culturele contexten. In koloniale en missionaire contexten weerspiegelen termen als 'superstitie', 'bijgeloof' of 'afgoderij' een denigrerende houding ten opzichte van niet-Europese geloofssystemen. Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Jeffrey Wheatley, “US Colonial Governance of Superstition and Fanaticism in the Philippines.” Method & Theory in the Study of Religion 30, no. 1 (2018): 21–36. https://www.jstor.org/stable/26507470 Claire Wintle, “Colonial Collecting and Display: Encounters with Material Culture from the Andaman and Nicobar islands,” (Berghahn, 2013), p. 21 H. Parish & W. G. Naphy, “Religion and superstition in reformation Europe,” (Manchester University Press, 2002), p. 1 Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 136 Tamtam Term(en) in deze context Tamtam Koloniale onomatopee gebruikt voor Afrikaanse slaginstrument dat beter aangeduid wordt met de lokale benaming of meer neutrale of algemene termen als 'spleettrommel' Hoe te gebruiken? De term kan gebruikt worden in een beschrijvende of historische context. Gebruik in dat geval aanhalingstekens. Bron Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 137 Verlossen Term(en) in deze context Verlossen Het concept van ‘verlossen’ verwijst naar de ethische uitgangspunten van de kolonisatie. Het stelt de superioriteit van de [Europese] beschaving over alle andere beschavingen voorop en wijst de [Europeanen] de taak, of veeleer de ‘missie’, toe om die ondergeschikte beschavingen op te tillen tot het niveau van de [Europese] beschaving. (...) Dat discours wordt gevoed door raciale vooroordelen en tegenstellingen als ‘zwart’ en ‘wit’, ‘wild’ of ‘barbaars’ en ‘beschaafd’ duiken op als middelen die de kolonisator gebruikt om de overheersing van de gekoloniseerden te rechtvaardigen. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron 11.11.11 et al., “Woordenlijst Met Termen Over Dekolonisatie,” 2021, accessed April 2, 2024, https://11.be/sites/default/files/2021-06/210628-Lexicon-Inspiratiegids.pdf Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 144 Verzamelen Term(en) in deze context Verzamelen De wereldwijde Europese expansie en kolonisering ging gepaard met de opbouw van niet-Europese etnografische collecties in het globale noorden. Deze koloniale collecties worden vandaag bewaard in musea voor natuurlijke geschiedenis, musea voor schone kunsten, universiteitscollecties, onderzoekscollecties in ziekenhuizen, en musea voor geschiedenis. De nog vaak gebruikte term ‘verzamelen’ is bedrieglijk neutraal. Het gaat om een brede waaier aan praktijken waarbij voorwerpen werden ontvreemd, en die verweven waren met de onderdrukking en het geweld van de kolonisatie. Sommige daarvan waren fysiek gewelddadig. Allemaal vonden ze plaats binnen een context van aanzienlijke structurele ongelijkheid. De motivaties om te verzamelen waren erg uiteenlopend, gaande van persoonlijke tot militaire, professionele, politieke, economische of religieuze motieven. Voor deze verzamelaars kregen de objecten die zij hadden verzameld een nieuwe rol: van trofeeën en souvenirs tot onderzoeksobjecten en propagandamateriaal voor koloniale tentoonstellingen en musea. Hoe te gebruiken? Gebruik met voorzichtigheid. Bron Restitution Belgium, “Ethische Principes Voor Het Beheer En De Restitutie Van Koloniale Collections in België,”, June 2021, accessed April 2, 2024, https://restitutionbelgium.be/nl/rapport Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 145 Westers Term(en) in deze context Westers Het ‘westen’ is een ideologisch, historisch, economisch en geografisch concept waarvan de betekenis in de loop der tijd is veranderd. De term ‘westers’ staat voor een mentale en fysieke scheiding van de wereld waarin mensen, culturen, religies en regio's in een hiërarchie van categorieën zijn ingedeeld en wat de onderlinge verschillen onderstreept. De term wordt vaak gebruikt om de tegenstelling met ‘nietwesters’ aan te duiden. Andere termen met vergelijkbare connotaties zijn onder andere ‘Derde Wereld’ (zie: Derde Wereld), ontwikkeld/onontwikkeld, etc. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 146. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/146_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 146 Wit Term(en) in deze context Wit ‘Wit’ is lange tijd gebruikt om een raciale identiteit te beschrijven op basis van huidskleur, meestal voor bepaalde groepen Europeanen en hun emigrantenpopulatie over de hele wereld. De term wordt geassocieerd met de raciale wetenschappen in de 18de en 19de eeuw. ‘Wit’ is een ideologische categorie die onder meer geassocieerd wordt met Europa’s imperiale expansie. De term heeft de connotatie gekregen van vooruitgang, verfijning en ontwikkeld. Sinds het einde van de 20ste eeuw is er echter aanhoudende kritiek op deze sociale constructie van wit-zijn als norm. Men verzet zich tegen ‘wit’ als identiteitscategorie, die ontstaan is als een rechtvaardiging en bekrachtiging van het discrimineren van niet-witte mensen. In Nederland is er naast de toenemende kritiek op wit-zijn discussie over de vraag of men het woord ‘wit’ of ‘blank’ (zie: Blank) moet gebruiken. Hoe te gebruiken? Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Is er een alternatief? Wit Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 147. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/147_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 147 Zigeuner / Zigeunerin Term(en) in deze context Zigeuner Zigeunerin De term ‘zigeuner’ wordt meestal gebruikt als verwijzing naar iemand van een reizend volk, met name de Roma. De Roma bestaan uit verschillende groepen. In samenhang met hun rondreizende bestaan en vanwege hun verleden van (gedwongen) migratie, blijft de negatieve stereotypering van de Roma als dieven en zwervers bestaan. De Roma beschouwen de term ‘zigeuner’ als denigrerend en in de jaren 1970 hebben ze daarom gezamenlijk en officieel besloten om zichzelf ‘Roma’ te noemen. Hoe te gebruiken? Deze term is generaliserend; wees zo specifiek mogelijk. Is er een alternatief? Roma Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 148. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/148_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 148 Zwart Term(en) in deze context Zwart ‘Zwart’ is een identiteitscategorie met verschillende betekenissen in verschillende contexten, maar in het algemeen verwijst het naar mensen van Afrikaanse afkomst. De term is de vroegere raciale categorie ‘neger’ (zie: Neger) gaan vervangen, die nu door velen beschouwd wordt als denigrerend. In Nederland wordt ‘zwart’ het meest gebruikt om mensen van Afrikaanse of Afro-Caribische oorsprong te beschrijven. Op deze manier gebeurt dit ook in Groot-Brittannië. Daar wordt de term echter ook gebruikt als verschillende niet-witte groepen mensen te verenigen, die allen racistisch bejegend worden (ongeacht hun etnische of geografische afkomst). In Nederland is dat in mindere mate het geval. Ook in de Verenigde Staten verwijst de term vooral naar Afro-Amerikanen: ‘mensen van kleur’ wordt gebruikt als een politieke categorie voor iedereen die niet wit is. Met name door de inspanningen van de NoordAmerikaanse Civil Rights en Black Power bewegingen, maar ook door de strijd tegen racisme wereldwijd, is ‘zwart’ een identiteitscategorie geworden waar veel mensen van Afrikaanse afkomst trots op zijn. Daarmee neemt men afstand van eerdere stereotypen waarmee zwarte mensen geassocieerd worden. Hoe te gebruiken? Deze term kan worden gebruikt als het gaat om dieren of planten; het gebruik als het gaat om mensen wordt afgeraden. Bron Tropen Museum et al., eds., “Woorden doen ertoe: Een Incomplete Gids voor woordkeuze binnen de culturele sector,” 2018, 149. https://www.materialculture.nl/sites/default/files/2018-09/WordsMatter_DEF_Totale_PDF_NL.pdf Andrei Nesterov, Laura Hollink, Marieke van Erp, and Jacco van Ossenbruggen. (2023). cultural-ai/wordsmatter: Words Matter: a knowledge graph of contentious terms (v1.0.2) [Data set]. European Semantic Web Conference (ESWC), Hersonissos, Greece. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.7713157 ; https://w3id.org/culco/wordsmatter/149_nl Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 149 Zwartje Term(en) in deze context Zwartje Behoort tot de termen die we niet (meer) gebruiken om mensen of gemeenschappen te benoemen (gerelateerd aan afkomst, etniciteit en huidskleur).We reduceren mensen niet tot een lichaamskenmerk. ‘Zwartje’ is beledigend voor iemand met een donkere huidskleur, voor een zwarte persoon. Hoe te gebruiken? Hoogst ongepast en beledigend, wij raden elk gebruik af. Bron “Woordenlijst Inclusief Taalgebruik,” vrt Diversiteit & Inclusie, n.d., accessed April 2, 2024, https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/ Link naar record in RDF 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 150 2025-10-21 // Graph Version 6.0 // CC-BY-SA 4.0 151