YASHIL IQTISODIYOTGA O'TISH DAVRIDA KICHIK BIZNES IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH

2025 №5 2025 №6№10 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 1737 sahifa. 2025-yil, 29-oktyabr Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, Geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MUNDARIJA QAYTA TIKLANUVCHI YASHIL ENERGIYA: BARCHA UCHUN MUHIM MASALA ...................................................13 Muxiddin Kalonov MOLIYAVIY INNOVATSIYALAR: IQTISODIY MOHIYATI, QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISHI ...........................19 Quliyev Begimqul Melikovich SAVDO KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STATISTIK TAHLIL USULLARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI .............................................................................................................................................24 Sabirova Oysuluv Shonazarovna KORXONANING MEBEL MAXSULOTLARI BOZORIDAGI OʻRNINI KENGAYTIRISH USULLARI ......................30 Musayeva Shoira Azimovna IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA KO‘RSATKICHLARI TIZIMINING FUNKTSIONAL JIHATI ...................................................................................................................................................................35 Alabayev Sobitxon MАMLАKАTIMIZDА MАHSULОTLАRNING MUVОFIQLIGINI BАHОLАSH АMАLIYОTI ...................................40 Zаkirоv Аnsаbхоn Akaidinovich ПЕСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ............................................................... 48 Саидахмедова Аида Мирзаевна KORXONALAR FAOLIYATIDA DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNI BOSHQARISH ..................................55 Mirzayev Ozod Furkatovich AHOLI PUL DAROMADLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARI O‘RTASIDAGI EKONOMETRIK TAHLIL ...................................................................................................................................59 Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li BUDJET RESURSLARI SHAKLLANISHIDA HUDUDNING SOLIQ SALOHIYATINI OSHIRISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIK ..................................................................................................................................................64 Yuldashev Adhamjon Axadjonovich SANOAT KORXONALARI IQTISODIY RIVOJLANISHI TUSHUNCHASIGA NAZARIY YONDASHUVLAR .............................................................................................................................................................................69 Muydinov Xusniddin Nuriddin o‘g‘li МЕТОДИКА УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ ПОТОКАМИ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА ....................................................................................................................................................73 Минутдинова Лилия Тагировна, Машарипов Озод Алимович ГАРМОНИЗАЦИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО ....................................................................................78 Aбдужaлилoвa Дилнoз Абдуcaттaрoвнa RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARBLIGI ...................................................................................................................................................................................84 Sobirjonov Muxiddin Toxirjon o‘g‘li TO‘LOVGA QOBILIYATSIZLIK HOLATIDAGI KORXONALARDA TUGATISH BALANSINI TUZISH ...................90 Nabiyev Gofurjon Nosirjon o‘g‘li O‘ZBEKISTON SANOATINING “YASHIL” IQTISODIYOTGA O‘TAYOTGANLIGI: IMKONIYATLAR VA CHEKLOVLAR ..........................................................................................................................................96 Habibullayev Oybek Asliddin o‘g‘li YASHIL IQTISODIYOT KONTSEPTSIYASINING EVOLYUTSIYASI VA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR ..........................................................................................................................................................................102 Allayarov Suxrob Rustamovich O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI .................................................................................................................107 Raxmatov Adxam Itolmasovich, Boynazarova Matluba Xatamovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. HUDUDIY IJTIMOIY TENGLIK VA KAMBAG‘ALLIKNI YUMSHATISHDA MEHNAT RESURSLARI OMILLARI ........................................................................................................................................................................................114 Durumov Temur G‘olibovich TRANSPORT TARMOG‘I VA MILLIY IQTISODIYOTNING ASOSIY TARMOQLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI MODELLASHTIRISH (SURXANDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................... 121 Turayev Baxtiyor Ergashevich, Aymatov Sirojiddin To‘raqul o‘g‘li РОЛЬ ЭНЕРГЕТИКИ В ФОРМИРОВАНИИ УСТОЙЧИВОГО РОСТА ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА .............................................................................................................................................................................134 Нигматуллаева Гулчехра Нуруллаевна O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI VA UNDA SIFAT MENEJMENTINING ROLI .............................................................................................................................................139 Yuldashev Iskandar Bahromovich YER QA’RIDAN FOYDALANUVCHILARGA SOLIQ SOLISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................145 Zoxidov Ismatjon Yunusjon o‘g‘li RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TURIZM INDUSTRIYASIDA INNOVATSION BIZNES-MODELLAR ....................................................................................................................................................................151 Shaxinabonu Choriyeva AVTOTRANSPORT – EKSPEDITSIYA XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING KONTSEPSIYASI ..................157 Ergasheva Mukhabbat Abdusamatovna “YASHIL” ENERGIYA ISHLAB CHIQARUVCHI KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA TORTISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................................................163 Toshtemirov Toʻlqin Toirjonovich DAVLAT IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING ROLI VA UNI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI ..........................................................................................................................166 O. Nurmuradov TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI BANK TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................171 Meyliqulov Shaxboz Xolmamat o‘g‘li СВЯЗНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ И РЕГИОНАЛЬНЫХ СТРАТЕГИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ..................................................................................................................................................176 Ташматов Гайрат Ровшанович, Содиков Авазбек Мадаминович QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI TURIZM SOHASINI RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI ..........................................................................................................183 Zarikeyeva Miyasar Maratovna O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH TENDENSIYASI .............. 187 Saidrahmatova Zuhraxon Saidazim qizi O‘ZBEKISTON KONCHILIK SANOATI KORXONALARIDA INVESTITSION JARAYONLARNI BOSHQARISH VA INNOVATSION XAVFLARNI KAMAYTIRISH STRATEGIYALARI ............................................192 Kurbanova Mehriniso Nematjanovna O‘ZBEKISTONDA QULAY INVESTITSIYA MUHITINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI ..............................196 Xuramov Zafar Rajabaliyevich PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARIDA XOMASHYO TA’MINOTI BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING XORIJ DAVLATLAR TAJRIBASI ..........................................................................................................201 Zakirov Abduazim Abdurashidovich НОВЫЙ ЭТАП ПРИМЕНЕНИЯ РЫНОЧНЫХ МЕХАНИЗМОВ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ .........................................................................................................................................................................206 Махкамов Ибраим O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI ................................................ 213 Xushmuradov Oman, Ismoilov Sherzod Ismoil o‘g‘li GLOBALIZATSIYA SHAROITIDA MILLIY IQTISODIYOT NAZARIYASI .....................................................................217 Mo‘ydinov Xurshidbek Abdullayevich DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI .............................221 Usmonov Mirg‘ulom Xoshim o‘g‘li https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA YERISHISHDA SUNʼIY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH (XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI MISOLIDA) ........................227 Nasrulloev Hayotjon Xabibulloevich НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ЕГО РОЛЬ В УПРАВЛЕНИИ РИСКАМИ В БИЗНЕСЕ .............233 Ягудин Дмитрий Рустамович RESURSLARNI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTINING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARNING MILLIY SOLIQ TIZIMIDA QO‘LLASH MASALALARI ........................................................................240 Nasimdjanov Yunusjon Zoxidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI UCHUN QO‘LLANILAYOTGAN SOLIQQA TORTISH MEXANIZMLARI ...................................................................................... 246 Akbarov Akramjon Ibragimzhonovich TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA “YASHIL” MARKETINGNI JORIY ETISHNING DOLZARB JIHATLARI .................................................................................................................................................................250 Bazarova Fayyoza Tuxtamurodovna INSON KAPITALI VA IQTISODIYOTNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI .......................................................255 Muzaffar Raximov UY-JOY KOMMUNAL XO‘JALIGINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .........................................................................................................................................................................259 Odamboyev Oybek Ravshanbek o‘g‘li INTERNATIONAL ORGANIZATIONS’ APPROACHES TO ATTRACTING INVESTMENT IN HUMAN CAPITAL ...................................................................................................................................................................268 Akhmadaliyeva Nikholakhon RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH YOʻLLARI .....................................................................................................................................................273 Vohobov Hikmatillo Ma’mirjon o‘g‘li ФОРСАЙТ И ЭКОНОМИЧНЫЕ ИННОВАЦИИ КАК ДРАЙВЕРЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ТОРГОВЛИ САМАРКАНДА ..................................................................................................................................................... 280 Тохирова Гуллола Миркамоловна KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI BOSHQARISHDA KASB-HUNAR TAʼLIMI BITIRUVCHILARINING OʻRNI .................................................................................................................................................287 Toshpulatov Sherzod Xaydarkulovich DIGITAL TECHNOLOGIES IN ECOTOURISM: INNOVATIVE STRATEGIES FOR ADVANCING GREEN TOURISM .........................................................................................................................................................................292 Barno Erkayeva АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................296 Baymuradova Iroda Shermamatovna, Mardonova Zarifa Numonjonovna DAVLAT BUDJET NAZORATI TIZIMINI RIVOJLANTIRISH YOʻNALISHLARI ........................................................ 301 B.Sh.Mirzayev YOSHLAR BANDLIGIDA KO‘NIKMALAR NOMUTANOSIBLIGI MUAMMOLARI VA YECHIMLARI ...............307 Raxmatxo‘jayev Axrorxo‘ja Akmal o‘g‘li TOʻQIMACHILIK MAHSULOTLARINING EKSPORT SALOHIYATINI TAHLIL QILISH VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARINI BAHOLASH ......................................................................................................311 Oqboyev Alisher Rasuljanovich РЕИНЖИНИРИНГ БИЗНЕС-ПРОЦЕССОВ И ИХ РОЛЬ В РАЗВИТИИ БАНКОВСКОГО БИЗНЕСА .........................................................................................................................................................................................317 Рахимходжаева Нодира Саидахраловна QISHLOQ XO‘JALIGI TA’MINOT ZANJIRI JARAYONLARINING HOZIRGI HOLATINI TAHLIL QILISH ..............................................................................................................................................................................323 Ermonov Farrux O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI IQTISODIYOTNI SHAKILLANTIRISH JARAYONIDA MOLIYAVIY NAZORATNI INNOVATSION TA’LIM YO‘NALISHLARINI YO‘LGA QO‘YISH ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................329 Turg‘unov Bahtiyor Nuriddinovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MARKAZIY OSIYODA SUV RESURSLARINI BOSHQARISH VA HAMKORLIKNING DOLZARB MASALALARI .................................................................................................................................................................................334 Amanbaev Amanali Orazbaevich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI TURDAGI LOGISTIKA XIZMATLARINING USLUBIY ASOSLARI .....................................................................................................................................................................338 Z. Teshayev O‘ZBEKISTON AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA XIZMATLARI SOHASINING AMALDAGI HOLATINI TAHLIL QILISH ........................................................................................................................................................343 Suyunov Asror Baxtiyorovich KORPORATIV BOSHQARUVDA LEADERSHIP 4.0 TAMOYILLARINI JORIY ETISH SAMARADORLIKNI OSHIRISH IMKONIYATLARI ............................................................................................................349 Ismailov Allayor Rashidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH MASALALARI ....................................... 355 Yusupov Farxod Adamboyevich O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTNI O‘RNI VA UNI RIVOJLANTIRISHNI USTUVOR YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................359 Abdullaeva Nilufar Javdat qizi MINTAQADA SANOAT KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHNING SOLISHTIRMA EKONOMETRIK MODELLARI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................................363 Saatmurotov Shohrux Zafar o‘g‘li O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ISTIQBOLLI IMKONIYATLAR ............................................................................................................................................................................369 Abdurazaqov Jasur Abdunasimovich RAQAMLI PLATFORMALAR YORDAMIDA NORASMIY VA YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHNING QOʻSHIMCHA IMKONIYATLARI TOʻGʻRISIDA ........................................................................374 Nasrullayev Hikmatullo Habibulloyevich OʻZBEKISTONDA KICHIK VA OʻRTA BIZNESNI QOʻLLAB-QUVVATLASH MAQSADIDA “XIZMATLAR IPOTEKASI” MOLIYAVIY INSTRUMENTLARINI AMALIYOTGA JORIY QILISH MASALALARI .................................................................................................................................................................379 Uskenbayeva Dilnoza Boxodir qizi ЭКОНОМИКО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ЭФФЕКТИВНОСТИ КАПЕЛЬНОГО ОРОШЕНИЯ ПРИ ВОЗДЕЛЫВАНИИ ЛУКА В ДЖИЗАКСКОЙ ОБЛАСТИ ........................................................ 384 Суюнов Шоҳзодбек Мурод угли XORIJIY DAVLATLAR SANOAT IQTISODIYOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH TAJRIBASI (YAPONIYA, KOREYA VA GERMANIYA MISOLIDA) ..................................................389 Mansurova Sayyora Baxtiyor Kizi KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBGA OLISHDA XORIJ TAJRIBASINI QO‘LLASH ........................................................................................................................................................................................395 Raxmatov Baxriddin Baxtiyor o‘g‘li PECULIARITIES OF THE IRRIGATION WATER DELIVERY PAYMENT IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ..........................................................................................................................................................................399 Muminov Sherzod Kholmirzaevich DIGITALIZATION OF AGRICULTURAL PRODUCTS FOR EXPORT ............................................................................404 Azimov R.B. AHOLI JON BOSHIGA UMUMIY DAROMADLAR HAJMINI TREND MODELLAR ASOSIDA PROGNOZLASH ............................................................................................................................................................................409 Xolto‘rayev Islom Ilhomovich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI BANDLIK SHAKLLARI ................................................................... 416 Sayipov Begzod Rahimovich TIJORAT BANKLARINING YANGI DAVR SHAROITIDA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI BAHOLASH USULLARI VA INDIKATORLARI ....................................................................................................................422 Sadikov Iskandar Gayratovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MAHALLIY BUDJET SOLIQLI DAROMADLARI BAZASI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQLAR TA’SIRCHANLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................433 Isoqov Zafarjon Zokirjonovich TOSHKENT SHAHRIDAGI YIRIK SOLIQ TО‘LOVCHILARNING SOLIQ QARZDORLIGI TAHLILI ..................438 Soipov Boburmirzo Nosirjon о‘g‘li РОЛЬ ЖИЛИЩНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В СИСТЕМЕ КОМПЛЕКСНОГО РАЗВИТИЯ ТЕРРИТОРИЙ МЕЗОУРОВНЯ ................................................................................................................................................446 Далиев Ахтам Шарафутдинович TO‘QIMACHILIK SANOAT KORXONALARIDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISHDA XORIJ TAJRIBALARINING ZARURLIGI ..............................................................................................................................................454 Abdullayev Dostonbek G‘ofurjon o‘g‘li TURISTIK KLASTERLARNING NAZARIY ASOSLARI VA ULARNING HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI .........................................................................................................................................................458 Xaitov Oxunjon Nomoz o‘g‘li XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA RESURS TA’MINOTI BOSHQARUVINING NAZARIY KONSEPSIYALARI VA MODELLARI .......................................................................................................................................462 Arziqulova Oybar chin Eshquvat qizi XIZMATLAR SEKTORIDA RAQAMLI INNOVATSIYALAR VA MIJOZLAR EHTIYOJLARINI QONDIRISH MEXANIZMLARI .................................................................................................................................................467 Xudoyorov Lochinbek Bahromovich СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ПОДГОТОВКИ КАДРОВ В РАЗВИТИИ ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО КАПИТАЛА ............................................................................................................................................. 472 Базаров Бердымурад Улугмуродович, Атавуллаева Саида Джумабекмуродовна TURIZM SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ....................................................................................................................................................................................478 Xo‘jaqulov Bobur Rustam o‘g‘li KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLATNING RO‘LI ...........................................483 Nabiyeva Muxabbat Djabirxanovna “HOW GREEN INVESETMENTS CAN EFFECT ON ECONOMIC GROWTH IN DEVELOPING COUNTRIES” ...................................................................................................................................................................................485 Farangiz Ma’rufjonovna Pirmatova TIJORAT BANKLARIDA UZOQ MUDDATLI RESURSLAR MANBALARI VA ULARNING HAJMINI OSHIRISHNING ZARURIYATI...................................................................................................................................................493 Abduraxmonov Akmal Nurmamat o‘g‘li GLOBAL BOSHQARUV VA BARQAROR RIVOJLANISHDA YASHIL TEXNOLOGIYALARNING ROLI .............498 M.Sh. Tolipov СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ ПРЕДПРИЯТИЙ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ..............................504 Буранбаева Шоира Рустамовна O‘ZBEKISTON SHAROITIDA PIYOZ YETISHTIRISHDA TOMCHILATIB SUG‘ORISHNI QO‘LLASH ISTIQBOLLARI ........................................................................................................................................................508 Suyunov Shohzodbek Murod o‘g‘li YENGIL SANOAT KORXONALARINING RIVOJLANISHIGA BOSHQARUV MADANIYATIDAN FOYDALANISHNING TA’SIRI ....................................................................................................................................................513 Aknazarova Zebiniso Bagdadovna ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYALASH SHAROITIDA KORPORATIV BOSHQARUVNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZM SAMARADORLIGINI ANIQLASH USULLARI ............................................. 518 Qurbaniyazov Shaxzodbek Karimovich KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISH VA JOYLASHTIRISHNING IQTISODIY VA TASHKILIY ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................524 Salimov Burxon Abubakirovich “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH VA UNDA ENERGIYADAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH .............................................................................................................................................. 530 Berdiyeva Aziza G‘anisher qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. АНАЛИЗ И ОПТИМИЗАЦИЯ СЕБЕСТОИМОСТИ ПРОДУКЦИИ И РАСХОДОВ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ .............................................................................................................................................................. 1216 Ташмухамедова Карима Саматовна, Якубова Сабина Алишеровна YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA FERMER XO‘JALIKLARINI SAMARALI RIVOJLANTIRISH ............... 1222 B.B.Seilbekov O‘ZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOT VA EKOLOGIK BARQARORLIK SIYOSATINI SHAKLLANTIRISH YO‘NALISHLARI .................................................................................................................................. 1226 Sadullayev Rasulbek Palvanbayevich ANALYSIS OF THE CURRENT STATE OF FOREIGN TRADE ACTIVITY IN UZBEKISTAN’S REGIONS AND FORECASTING REGIONAL FOREIGN TRADE UNDER WTO AND EAEU ACCESSION (BASED ON THE CASE OF KAZAKHSTAN) ....................................................................................................................................... 1230 Sitora Tojiqulova Sobirjon qizi BANKLARNING KREDIT RISKLARINI BAHOLASH VA NAZORAT QILISHNING – COST OF RISK (COR) KO‘RSATKICHI TAHLILI ............................................................................................................................................ 1240 Maxmudov Omon Tuxtayevich 1-WIRE PROTOKOLI ASOSIDA BIOSIGNALLARNI UZATISH JARAYONI VA MA’LUMOTLAR STRUKTURASINI LOYIHALASH .......................................................................................................................................... 1245 Mullajonova Fotima Tuychibayevna TIJORAT BANKLARI AKTIVLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBA VA UNING XUSUSIYATLARI ................................................................................................................................ 1250 Ibrohimov Davronbek Muhammadi o‘g‘li ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЪЗОВАНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА В МЕДИЦИНЕ....................................................... 1257 Хамидходжаева Назира Махкамовна AKSIYADORLIK JAMIYATLARI AYLANMA MABLAGʻLARINI BOSHQARISH METODOLOGIYASI.............. 1260 Taspanova Ayzada Kenjebayevna MAMLAKAT IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT SANOATI VA UNING RIVOJLANISH HOLATI ....................... 1264 Xusanova Gavhar RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA LTE VA NR TARMOQLARINING BIRGALIKDA ISHLASHINI TA’MINLASH YO‘NALISHLARI .............................................................................................................................................. 1270 Toshmatov Salohiddin Zayniddinovich THE OPPORTUNITIES OF PERSONALIZING TOURISM SERVICES THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE .......................................................................................................................................................................... 1276 Olimov Davron Olimovich ТРАНСФОРМАЦИЯ РАДИОЖУРНАЛИСТИКИ В ЭПОХУ ЦИФРОВОГО ЭФИРА: ОПЫТ УЗБЕКИСТАНА И ГЛОБАЛЬНЫЕ ТЕНДЕНЦИИ ........................................................................................................ 1281 Мамадалиева Шахноза Абдумаликовна EFFECTIVE MANAGEMENT OF ADMINISTRATIVE PERSONNEL IN UZBEKISTAN’S PUBLIC UNIVERSITIES ............................................................................................................................................................................ 1289 Inoyatov Orzubek Saidvaliyevich ZAMONAVIY MENEJMENTDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA SAMARADORLIKKA TA’SIRI ............................................................................................................................................................................................ 1297 Igamberdiyeva Nasiba Babadjanovna DAVLAT QIMMATLI QOG‘OZLARI MILLIY MOLIYA BOZORINI BARQARORLASHTIRISH OMILI SIFATIDA ......................................................................................................................................................................... 1304 Rabiyev Akram Homitovich AKTSIYADORLIK JAMIIYATLARIDA INNOVATSION JARAYONLARNI KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMI ASOSIDA TARTIBGA SOLISH ISTIQBOLLARI ................................................................................................. 1311 Xujaxonov Nuriddin Nasrullayevich ВОПРОСЫ ВНЕДРЕНИЯ И РАЗВИТИЯ ДИСТАНЦИОННОГО БАНКОВСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ УЗБЕКИСТАНЕ .................................................................................................................................. 1318 Худaйберганова Зарофат Захидовна К ВОПРОСУ О РАССМОТРЕНИИ РИСКОВ ЛЕГАЛИЗАЦИИ НЕЗАКОННЫХ ДОХОДОВ В УЧЕБНЫХ МАТЕРИАЛАХ ПРОФИЛЬНЫХ ПРЕДМЕТОВ ПО БАНКОВСКОМУ АУДИТУ .................... 1324 Мухамедова Севара Абдуллаевна https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MINTAQA SANOATIDA RAQAMLI XIZMATLAR BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONI .......................................................................................................................................... 1336 Norov Murodjon Maxmudovich O‘ZBEKISTON SHAROITIDA XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH: HOLATI, MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR ....................................................................................................................................................................... 1342 Maxkamov Otabek Muxammadjonovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA O‘RTA VA UZOQ MUDDATLI DAVRDA DAVLAT QARZINI BOSHQARISHNING AMALDAGI HOLATI TAHLILI ....................................................................................................... 1351 Egamberdiyev Jonibek O‘ralovich OLIY TA’LIM MUASSASALARI O‘RTASIDA RAQOBAT VA UNING MUAMMOLARI .......................................... 1354 Mardonov Bahodir Bahronovich, Abdanov Rahmatillo Abdig‘afurovich AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH HAMDA TURMUSH DARAJASINI OSHIRISHNING ISTIQBOLLI YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................................................................... 1360 Xamdamov Shaxzod Ilxom o‘g‘li ЭКОНОМИЧЕСКИЙ МЕХАНИЗМ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНВЕСТИЦИОННЫХ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ДЛЯ РАЗВИТИЯ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ............................ 1365 Дадабоева Муштари Хамидиллаевна SAVDO JARAYONIDA MARKETING TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLANILISHI .................................................... 1371 Jalalova Dildora Jamolovna PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF GREEN FINANCING IN UZBEKISTAN: LESSONS FROM SOUTH KOREA ............................................................................................................................................................................ 1375 Karshieva Marjona Alisher kizi TURIZM XIZMATLARI EKSPORTI VA YASHIL IQTISODIYOTNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI ..................................................................................................................................................................................... 1380 Qurbonova Malika Ahmad qizi SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI .............................. 1384 Uzoqov Farhod G‘afforovich SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI MEXANIZMI VA UNING RAQAMLI IQTISODIYOTDAGI RIVOJLANISHI .... 1388 Ibadullayev Sanjar Sodiqmuratovich BANKLARDA MUAMMOLI KREDITLAR BILAN ISHLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................................................... 1392 Mitillayev Ibrohimjon Tursunpulatovich BUG‘DOY HOSILDORLIGI VA YALPI HOSILINI TAHLIL QILISH HAMDA HISOBLASH USULLARI ........... 1396 Uzoqova Ziyodaxon Abdug‘afforovna RAQAMLI MOLIYAVIY XIZMATLAR SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING ZARURIYATI VA AHAMIYATI ........................................................................................................................................................................... 1402 Muyassarzoda Fayziyeva MAKROIQTISODIY BARQARORLIKNI TAʼMINLASH ORQALI AGRORESURSLAR BOZORI IQTISODIY XAVFSIZLIGINI OSHIRISH MASALALARI ................................................................................................ 1408 Aliyev Yashnarjon Egamberdiyevich, Tashmuxamedova Yayra Atxamovna JAHONDA KREATIV SOHALARNI RIVOJLANISH EVOLYUTSIYASI VA HOZIRGI DAVRDA IQTISODIYOTDA TUTGAN OʻRNI ........................................................................................................................................ 1414 Ismailov Azizbek Ruzimaxammatovich OSIYO DAVLATLARI RAQAMLI JURNALISTIKADA AYOLLAR ISHTIROKI (JANUBIY KOREYA, HINDISTON, YAPONIYA) DAGI ZIDDIYATLAR ............................................................................................................... 1425 Zakirovа Оisha TРАНСФОРМАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОГО СОЗНАНИЯ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА: СОЦИОЛОГИЯ РОЛИ ЖЕНЩИН И ГЕНДЕРНОЙ ИДЕНТИФИКАЦИИ В ТЕХНОЛОГИЧЕСКОМ ОБЩЕСТВЕ .............................................................................................................................. 1431 Сиддикова Гулноза Абдумаликовна AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA TOVAR-MODDIY ZAXIRALAR HISOBINI YURITISHDA TA’MINOT JARAYONINING AHAMIYATI ........................................................................................................................... 1437 Nuraliyeva B. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. TEMIR YO‘L TRANSPORTI INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI ...................................................................... 1443 Raximov Xasan Shukurjonovich XALQARO TASHQI ISHLARDA KATTA MA’LUMOTLAR TAHLILI VA MA’LUMOT DIPLOMATIYASI: AXBOROTNI STRATEGIK RAZVEDKAGA AYLANTIRISH .......................................................................................... 1450 Kurolov Maksud Obitovich TA’LIM BOSHQARUVIDA ‘‘YASHIL KO‘NIKMALAR’’NI INTEGRATSIYALASH VA BARQAROR RIVOJLANISH: TALABALAR VA TIZIMLARNI IQLIM HARAKATIGA VA YASHIL IQTISODGA O‘TISHGA TAYYORLASH ......................................................................................................................................................... 1460 Esanova Shohida НАЛОГОВАЯ КУЛЬТУРА: СУЩНОСТЬ, ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ............................................................................................................................................................................................. 1468 Хамзина Динара Рашатовна O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI SANOAT KORXONALARINING INNOVATSION FAOLIYATINI TANLANMA KUZATUV ASOSIDA O‘RGANISH METODOLOGIYASI ........................................................................ 1473 Jalolov Ilhomjon Isomiddinovich QURILISH MATERIALLARI KORXONALARIDA “YASHIL MENEJMENT” TIZIMINI JORIY ETISH ............. 1482 Masharipova Sevara Bekturdi qizi TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI BOSHQARISHNING INNOVATSION USULLARI ................ 1487 Marimova Indira Rasul qizi DAVLAT KORXONALARINI ISLOH QILISHNING ZAMONAVIY BOSQICHLARI VA OʻZBEKISTONNING XUSUSIYLASHTIRISH MODELI ............................................................................................................................................ 1492 Murodov Orif Jumayevich TIJORAT BANKLARNING RESURS BAZASINI MUSTAHKAMLASHNING XORIJ TAJRIBASI ........................ 1497 Sultanmuratova Dilrabo Shaylavbekovna ЦИФРОВАЯ МОДЕРНИЗАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЁТА В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРОБЛЕМЫ, ПЕРСПЕКТИВЫ И ПУТИ ГАРМОНИЗАЦИИ С МЕЖДУНАРОДНЫМИ СТАНДАРТАМИ ........................ 1502 Киличева Ф.Б. RAQAMLI IQTISODIYOTNING MAKROIQTISODIY KO‘RSATKICHLARGA TA’SIRINI BAHOLASH ............ 1507 Kurbanov Feruz Pirnazarovich, Qudratov Islom Ismat o‘g‘li ПЕРСПЕКТИВЫ И ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ СФЕРЫ УСЛУГ В РЕСПУБЛИКЕ КАРАКАЛПАКСТАН ............................................................................................................................. 1511 Маденова Эльмира Нзаматдиновна ПРАВОВАЯ ПРИРОДА СОГЛАШЕНИЯ О РАЗДЕЛЕ ПРОДУКЦИИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН ............................................................................................................................................................................. 1516 Мансуров Обид Зайнидинович REKLAMA XIZMATLARI BOZORIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHGA OID NAZARIY QARASHLAR ................................................................................................................................................................................ 1522 Xamrakulov Azamat Baxritdinovich TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARDA VOSITACHILARNI MOTIVATSIYALASH MASALALARI...................... 1528 Jalilov Jamshid G‘anijonovich SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI SUBEKTLARI O‘RTASIDAGI O‘ZARO HAMKORLIK MEXANIZMLARINING RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIGA MOS TRANSFORMATSIYASI .................... 1534 To‘rayev Shavkat Shuxratovich, Ibadullayev Sanjar Sodiqmuratovich YASHIL IQTISODIYOT VA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISH O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK .......... 1540 Yaxshibayev Ulug‘bek Shavkat o‘g‘li THE IMPORTANCE OF SPOKEN ENGLISH IN GLOBAL COMMUNICATION ...................................................... 1545 Dr. Mamatkulova Shohista Jalolovna MAHALLIY DAVLAT ORGANLARINI RAQAMLASHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .............. 1549 Nurmurodov Zafarjon Nurmurod o‘g‘li IQTISODIYOTNI DEKARBONIZATSIYALASH: MOHIYATI VA IMKONIYATLARI ............................................... 1554 Xashimova Salima Nigmatullayevna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA QISHLOQ XO‘JALIGI ISHLAB CHIQARISHINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH ........................................................................................................................................... 1558 B.B.Mambetnazarov, Tureev Atabek Abatovich BUXORO VOHASINING MUSULMON ZIYORAT TURIZMI IMKONIYATLARINI BAHOLASH: ACES 3.0 METODIKASI ASOSIDAGI TAHLIL ................................................................................................................. 1563 Kurbanova Mohinur Xabib qizi KICHIK KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISH OMILLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING NAZARIY YONDASHUVLARI ................................................................................................................................................. 1568 Mustafakulova Nodira Primovna BEVOSITA VA BILVOSITA SOLIQQA TORTISHNI OPTIMAL TASHKIL ETISH METODOLOGIYASI ........... 1572 Qodirov Baxodir Qudratovich SUT VA SUT MAHSULOTLARI KORXONALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI FOYDALANISHNING USLUBIY JIHATLARI ..................................................................................................................... 1577 Normuradov Nurbek Sunatilloevich ЦИФРОВИЗАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЁТА И ЕЁ ВЛИЯНИЕ НА ВНУТРЕННИЙ АУДИТ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ ............................................................................................................................................. 1581 Шарахметов Шерзад Шаазимович O‘ZBEKISTON “YASHIL” IQTISODIYOT SARI: QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARINING RIVOJLANISH METODLARI ................................................................................................................................................... 1588 Qоdirоv Bахоdir Tursunоvich IQTISODIY XAVFSIZLIKNING MOHIYATI VA MAZMUNI ........................................................................................... 1592 Feruza Mirzoyeva Salimovna YASHIL O‘SISH, YASHIL IQTISODIYOT VA BARQAROR RIVOJLANISH: ATAMAVIY VA O‘ZARO BOG‘LIQLIK MASALASI ........................................................................................................................................................... 1597 Djalilov Sardor Sadilloyevich YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHDA SOLIQ MAʼMURCHILIGINI RIVOJLANTIRISH ORQALI DAROMAD VA XARAJATLARNI DEKLARASIYALASHNING TUTGAN OʻRNI ................................... 1601 Mamatkulov Salimjon Raxmonkulovich DIGITAL ECONOMY AND GREEN TECHNOLOGIES: INNOVATIONS ON THE ROAD TO SUSTAINABLE DEVELOPMENT ................................................................................................................................... 1606 Amiriddinova Madinabonu Zayniddin kizi FARG‘ONA VODIYSIDA FAOLIYAT YURITAYOTGAN TO‘QIMACHILIK KORXONALARINING EKSPORT SALOHIYATI TAHLILI VA ULARNI BAHOLASH ........................................................................................ 1609 Qodirov Humoyun Tolibjon o‘g‘li SIFAT VA RAQOBATBARDOSHLIK ...................................................................................................................................... 1616 Xasanova Robiyaxon Kamoliddin qizi, Yuldashev Abduhakim Abdukarimovich OʻZBEKISTONDA IPOTEKA KREDITLASH JARAYONINI TASHKIL ETISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ......................................................................................................................................................................... 1620 Mardiyev Akrom Djumaboyevich BIRLAMCHI TIBBIY-SANITARIYA MUASSASALARINI NATIJDADORLIK INDIKATORLARI ASOSIDA MOLIYALASHTIRISH ISTIQBOLLARI ............................................................................................................ 1627 S.J. Sultanov TIJORAT BANKLARIDA KOMPLAENS NAZORAT VA MOLIAVIYY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI ............................................................................................................................................. 1633 Ulashbayev Shohruh Abdivaxobovich BIOMASSA ASOSIDA OZUQA ISHLAB CHIQARISH ORQALI IQTISODIY SAMARADORLIKGA ERISHISHNINGNING AYRIM JIHATLARI ......................................................................................................................... 1639 Xazratkulov Niyoz Namazbayevich STRATEGIC MANAGEMENT AND DEVELOPMENT OF CORPORATE TALENTS ............................................. 1644 Shoyunusova Arofat, Sanjar Mirzaliev AGROTIZIMDA ANOR YETISHTIRISHNING O‘RNI VA IQTISODIY AHAMIYATI .............................................. 1648 Ortiqov Sulton Davronqul o‘g‘li TOʻQIMACHILIK SANOATINI HOZIRGI KUNDAGI TAHLILI ..................................................................................... 1652 Mahmudova Chinora Anvar qizi XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISHDA IMTIYOZLAR VA KAFOLATLAR TIZIMINING AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................. 1657 Nizamov Xusniddin Fazlidinovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. SANOAT TARKIBIY OʻZGARISHLARINING IQTISODIY RIVOJLANISHGA TAʼSIRINING EKONOMETRIK TAHLILI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA) ..................................................................................... 1663 Jumaniyazov Nodirbek Odilbek oʻgʻli MINTAQAVIY RIVOJLANISH SHAROITIDA SHAHARLAR AGLOMERATSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY JIHATLARI ................................................................................................................ 1670 Abdulxakimov Zuxrali Tursunaliyevich TIBBIY XIZMAT KO‘RSATUVCHI KORXONALAR SAMARADORLIGINI IFODALOVCHI KO‘RSATKICHLAR ..................................................................................................................................................................... 1674 O‘roqov Firdavs Ortiqniyoz o‘g‘li СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И МЕТОДЫ ФИНАНСОВОГО АНАЛИЗА В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ АКЦИОНЕРНЫХ КОМПАНИЙ ............................................................................................................................................ 1678 Бекбаева Феруза Бахтиеровна AUDITNING XALQARO STANDARTLARI ASOSIDA BUDJET BILAN HISOB-KITOBLAR AUDITINI TASHKIL QILISHNING AMALIY JIHATLARI.................................................................................................................... 1684 Rashidov Zuhriddin Sanjar o‘g‘li RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SOLIQ TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI .............. 1690 Radjabov Umurzoq Ablakulovich АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ПРАКТИКИ УПРАВЛЕНИЯ ВАЛЮТНЫМИ РИСКАМИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ ......................................................................................... 1695 Тугалов Бобур Қаршибой угли DYUZDO SPORTIDA JAROHATLAR PROFILAKTIKASI VA TIBBIY TIKLANISH USULLARINING SAMARADORLIGI ...................................................................................................................................................................... 1699 Tangriyev Abdullo Tovashovich HAVO TRANSPORTI ORQALI YUK TASHUVCHI TADBIRKORLIK SHAKLLARI VA UNDAGI MUOMMOLAR ............................................................................................................................................................................ 1703 Anvarova Dilfuza Abdusattor qizi HUDUDIY IQTISODIYOTDA INNOVATSION SIYOSAT MEXANIZMINI SHAKLLANTIRISHNING TIZIMLI MODELI ....................................................................................................................................................................... 1709 G‘aniyev Sanjar Poziljon o‘g‘li СОВРЕМЕННАЯ МОДЕЛЬ УЧЕТА ЗАТРАТ И АУДИТА В УЗБЕКИСТАНЕ: НАЦИОНАЛЬНАЯ БАЗА И МСА ................................................................................................................................................................................ 1716 Юлчиев Ойбек Улуғбек ўғли TIJORAT BANKLARIDA YANGI BANK XIZMATLARINI JORIY ETISHDA XORIJIY TAJRIBALARNI INTEGRATSIYALASH YO‘LLARI ........................................................................................................................................... 1723 Umаrov Аbdulquddus Аbdilxаtovich YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH DAVRIDA KICHIK BIZNES IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH ......... 1731 Isroilov Dilshodbek Rustamovich, Isroilova Odina Rustambek qizi IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1731 2025-yil, oktyabr. № 10-son. YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH DAVRIDA KICHIK BIZNES IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH Isroilov Dilshodbek Rustamovich Davlat aktivlarini boshqarish agentligi bo‘lim boshlig‘i ORCID: 0009-0002-6336-2239 Annotatsiya. Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida kichik biznes uchun yaratilayotgan iqtisodiy, ekologik va institutsional imkoniyatlar chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot davomida muallif o‘tish davriga xos iqtisodiy o‘zgarishlar, ekologik talablar hamda tartibga soluvchi mexanizmlar ta’sirini inobatga olgan holda, kichik biznes subyektlarining yangi bozor segmentlarida faol ishtirok etish imkoniyatlarini asoslab beradi. Maqolada xorijiy tajribalar va milliy sharoitlarning qiyosiy tahliliga tayangan holda, kichik biznesni yashil iqtisodiyot talablariga moslashtirishga qaratilgan amaliy mexanizmlar ilmiy yangilik sifatida ilgari surilgan. Shuningdek, muallifning individual yondashuvi sifatida kichik biznes subyektlari faoliyati uchun qulay institutsional muhitni shakllantirish zarurligi ta’kidlanadi. Xulosa o‘rnida yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik barqarorlikni ta’minlovchi omil, balki kichik biznesning barqaror rivojlanishiga xizmat qiluvchi strategik yo‘nalish ekanligi qayd etilgan. Kalit soʻzlar: yashil iqtisodiyot, kichik biznes, barqaror rivojlanish, ekotizim, investitsiya muhiti, bozor imkoniyatlari, institutsional islohotlar. Abstract. This article provides a comprehensive analysis of the economic, environmental, and institutional opportunities emerging for small businesses during the transition to a green economy. The author substantiates the potential of small business entities to engage in newly forming market segments, taking into account the specific economic and regulatory transformations of this transition period. Based on a comparative study of foreign experience and national conditions, the article proposes practical mechanisms for adapting local entrepreneurship to the requirements of the green economy, which constitutes the scientific novelty of the research. The author’s individual approach emphasizes the importance of establishing a favorable institutional environment for small business activities. The study concludes that the green economy serves not only as a driver of environmental sustainability but also as a strategic direction for the sustainable development of small businesses. Key words: green economy, small business, sustainable development, ecosystem, investment environment, market opportunities, institutional reforms. Isroilova Odina Rustambek qizi Bank-moliya akademiyasi tinglovchisi ORCID: 0009-0005-6325-2701 IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1732 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Аннотация. В данной статье всесторонне проанализированы экономические, экологические и институциональные возможности, создаваемые для малого бизнеса в процессе перехода к «зеленой» экономике. Автор, учитывая специфику текущего этапа экономических и институциональных преобразований, обосновывает активное участие субъектов малого предпринимательства в формирующихся рыночных сегментах. На основе анализа зарубежного опыта и национальных условий предложены практические механизмы адаптации малого бизнеса к требованиям «зеленой» экономики, что составляет научную новизну исследования. Индивидуальный подход автора заключается в акцентировании необходимости формирования благоприятной институциональной среды для субъектов малого бизнеса. В заключение отмечено, что «зеленая» экономика выступает не только фактором экологической устойчивости, но и важным направлением развития малого предпринимательства. Ключевые слова: зелёная экономика, малый бизнес, устойчивое развитие, экосистема, инвестиционная среда, рыночные возможности, институциональные реформы. KIRISH Bugungi global iqtisodiy taraqqiyot sharoitida ekologik barqarorlik, resurslardan samarali foydalanish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, yashil iqtisodiyot tushunchasi nafaqat ilmiy doiralar, balki siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy sohalarda ham muhim mavzulardan biriga aylangan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) ma’lumotlariga ko‘ra, yashil iqtisodiyot — bu “barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bilan birga, atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiruvchi, resurslardan oqilona foydalanuvchi va ijtimoiy tenglikni ta’minlovchi iqtisodiy tizim”dir. O‘zbekiston Respublikasida ham so‘nggi yillarda yashil iqtisodiyotga o‘tishga qaratilgan qator davlat dasturlari va tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Xususan, 2019-yilda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasida yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” milliy darajadagi ekologik va iqtisodiy islohotlar uchun mustahkam huquqiy hamda tashkiliy asos yaratdi. Ushbu strategiyaga ko‘ra, 2030-yilgacha O‘zbekistonda ishlab chiqarish tarmoqlarida energiya samaradorligini 30–35 % ga oshirish, CO₂ chiqindilarini 10 % ga kamaytirish, shuningdek, iqtisodiyotda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushini 25 % ga yetkazish belgilangan. Mazkur jarayonlarda kichik biznes subyektlarining faol ishtirokini ta’minlash va ular uchun qulay iqtisodiy hamda institutsional sharoit yaratish alohida ahamiyat kasb etadi [1]. Mavzuning dolzarbligi shundaki, kichik biznes iqtisodiyotdagi eng faol va o‘zgaruvchan bozor sharoitlariga tez moslasha oladigan sektor hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlik subyektlarining 90 % dan ortig‘i kichik biznes va xususiy tadbirkorlikka to‘g‘ri keladi; ular mamlakat YAIMining 56 % ini va bandlikning 78 % ini ta’minlamoqda. Shunday ekan, yashil iqtisodiyotga samarali o‘tishda kichik biznesning rolini kuchaytirish — nafaqat ekologik, balki iqtisodiy barqarorlikni ham mustahkamlovchi omildir. Mazkur tadqiqotning ob’ekti sifatida kichik biznes subyektlari va ularning yashil iqtisodiyotga moslashuv jarayonlari tanlangan. Predmeti esa ushbu moslashuvni ta’minlovchi iqtisodiy, institutsional, huquqiy va texnologik mexanizmlarni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida kichik biznesning imkoniyatlarini tahlil qilish, ularni kengaytirishning amaliy yo‘llarini asoslash hamda takliflar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot vazifalari quyidagilardan iborat: Yashil iqtisodiyotning nazariy asoslarini o‘rganish; Kichik biznesning hozirgi holatini iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilish; Yashil iqtisodiyot talablarini hisobga olgan holda kichik biznes uchun yangi imkoniyatlarni aniqlash; Amaliy faoliyatda uchraydigan muammo va to‘siqlarni aniqlash; Xorijiy tajriba asosida O‘zbekiston uchun mos tavsiyalar ishlab chiqish; Milliy sharoitda amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan institutsional va iqtisodiy mexanizmlarni taklif etish. Umuman olganda, ushbu tadqiqot O‘zbekiston Respublikasida barqaror iqtisodiy rivojlanish va ekologik xavfsizlikni ta’minlashda kichik biznesning o‘rnini ochib berish, ularning imkoniyatlaridan unumli foydalanish yo‘llarini asoslash hamda ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqishga qaratilgan. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish va kichik biznes tushunchalari o‘zaro uzviy bog‘liq bo‘lib, ularning uyg‘unlashuvi zamonaviy iqtisodiy tizimda muhim ilmiy yo‘nalishga aylangan. So‘nggi yillarda ushbu masalalar jahon ilm-fanida ham alohida e’tibor markazida turibdi. Mavzuga oid xalqaro va mahalliy tadqiqotlarni tahlil etish orqali yashil iqtisodiyotning nazariy asoslari, kichik biznesning ekologik barqarorlikdagi roli hamda ularni qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlar tizimli yoritilgan. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1733 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Xalqaro miqyosda yashil iqtisodiyot konsepsiyasini chuqur o‘rganib chiqqan yetakchi olimlar qatoriga Edward Barbier, Jacqueline McGlade, Nicholas Stern va boshqa tadqiqotchilarni kiritish mumkin. E. Barbier (2011-yil) o‘z tadqiqotlarida yashil iqtisodiyotni “atmosfera, suv, yer va biologik resurslardan foydalanishda ekologik chegaralarni buzmagan holda iqtisodiy o‘sishga erishish” deb ta’riflaydi [10]. Uning ilmiy ishlari davlat siyosatining ahamiyatini chuqur yoritadi va xususan, subsidiyalar, soliq imtiyozlari hamda investitsiyaviy qo‘llabquvvatlash vositalari orqali yashil sohalarda kichik biznesni rivojlantirish zarurligini asoslaydi. Jacqueline McGlade (UNEP, 2014-yil) o‘z tadqiqotlarida yashil iqtisodiy islohotlarning kichik biznes faoliyatiga ta’sirini tahlil qilib, bu jarayonda yuzaga keluvchi texnologik tafovutlar va moliyaviy resurslarga kirishdagi cheklovlarni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar beradi [11]. N. Stern (2007-yil) esa iqlim o‘zgarishi va iqtisodiy siyosat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni chuqur tahlil qilib, kichik biznesning iqlim siyosatidagi rolini “murakkab, biroq hal qiluvchi omil” sifatida baholaydi [9]. Bundan tashqari, Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO), BMTning Atrof-muhit dasturi (UNEP) hamda Jahon banki tomonidan tayyorlangan hisobotlar va tahliliy hujjatlar kichik biznesning yashil iqtisodiyotga moslashuvidagi imkoniyatlar va istiqbollarni yoritadi [4], [5]. Ularning xulosalariga ko‘ra, kichik biznes subyektlari zamonaviy texnologiyalar, ishonchli ma’lumotlar va resurslar bilan ta’minlanganda, ekologik muhofaza tizimida yetakchi kuchga aylanish salohiyatiga ega [8]. O‘zbekiston Respublikasida ham yashil iqtisodiyot va kichik biznes masalalariga bo‘lgan ilmiy e’tibor yildan yilga ortib bormoqda. Jumladan, professorlar S. I. Islomov, N. A. Alimova, Z. B. Raxmonova va boshqa olimlarning tadqiqotlari ushbu yo‘nalishda muhim nazariy va amaliy asoslarni shakllantirgan [12], [13]. S. Islomov o‘z ilmiy ishlarida O‘zbekistonda kichik biznesni barqaror iqtisodiy rivojlanish yo‘liga olib chiqishning institutsional asoslarini tahlil etadi. Uning fikricha, kichik biznes faoliyatini ekologik standartlarga moslashtirish uchun sertifikatlash tizimini takomillashtirish, davlat subsidiyalarini kengaytirish va ekologik menejment mexanizmlarini joriy etish zarur. N. A. Alimova o‘z tadqiqotlarida yashil iqtisodiyot sharoitida tadbirkorlik ta’limi va inson kapitalini rivojlantirishning ustuvorligini ta’kidlaydi. Uning fikricha, ekologik xabardorlikni oshirish hamda yashil texnologiyalar bo‘yicha malakali mutaxassislar tayyorlash tizimini rivojlantirish barqaror iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biridir. Shuningdek, Z. B. Raxmonova o‘z tahlillarida kichik biznes uchun moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini kengaytirish, ekologik faoliyatni qo‘llab-quvvatlash va normativ-huquqiy bazani takomillashtirish zarurligini ta’kidlaydi. Uning fikricha, ushbu yo‘nalishdagi davlat siyosatini kuchaytirish va xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni kengaytirish O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini tezlashtiradi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Mazkur tadqiqot avvalgi ilmiy ishlardan farqli ravishda, kichik biznesning yashil iqtisodiyotdagi o‘rnini faqat nazariy jihatdan emas, balki O‘zbekistonning hozirgi iqtisodiy siyosati, davlat strategiyalari va rasmiy statistik ko‘rsatkichlari asosida amaliy nuqtai nazardan tahlil etadi. Tadqiqot muallifining yondashuvi shundan iboratki, u xalqaro va milliy tajribalarni qiyosiy tahlil qilish orqali kichik biznes subyektlari uchun ishlab chiqarishni transformatsiya qilish, yashil loyihalarni moliyalashtirish hamda normativ-huquqiy bazani takomillashtirishga oid aniq ilmiy-amaliy takliflarni ilgari suradi. Tadqiqot metodologiyasi analitik, qiyosiy va tizimli yondashuvlarga asoslanadi. M a ’ l u m o t l a r bazasi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda xalqaro tashkilotlarning (BMT, Jahon banki, UNEP) ochiq manbalaridagi rasmiy hisobotlar tahlil qilinadi. Shuningdek, muallif tomonidan empirik kuzatuvlar va mavjud normativ hujjatlar tahlili orqali amaliy natijalar ishlab chiqilgan. Shu bilan birga, tadqiqotda soha kesimidagi tahlilga ham alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, qishloq xo‘jaligi, qurilish, xizmat ko‘rsatish, energetika va sanoat tarmoqlarida kichik biznesning yashil iqtisodiyotga o‘tish imkoniyatlari bosqichma-bosqich o‘rganilgan. Bu yondashuv tadqiqotga komplekslik, amaliy ahamiyat va tizimli yondashuv xususiyatini beradi. TAHLIL VA NATIJALAR O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznesning o‘rni strategik ahamiyatga ega bo‘lib, u barqaror iqtisodiy rivojlanish va yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Mavjud statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yil yakuniga qadar kichik va o‘rta biznes (KOB) subyektlari mamlakatda faoliyat yuritayotgan umumiy bizneslarning 90 foizidan ortig‘ini tashkil etgan. Ularning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 51,2 foizni tashkil etib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 0,4 foiz punktga pasaygan. Shu bilan birga, 2021-yilda ushbu ulush 54,9 foizni tashkil etgan. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1734 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Bandlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha kichik biznesning hissasi yanada sezilarli. Ular umumiy ish bilan ta’minlangan aholining 75 foizdan ortig‘ini qamrab olgan bo‘lib, ayrim tarmoqlarda bu ulush 86 foizga yetgan. Xususan, xizmat ko‘rsatish, savdo va qishloq xo‘jaligi sohalarida kichik biznesning ulushi eng yuqori darajada bo‘lib, aynan shu tarmoqlar yashil texnologiyalarni joriy etish uchun katta salohiyatga ega. So‘nggi yillardagi ayrim o‘zgarishlar kichik biznesning iqtisodiyotdagi ulushi nisbatan barqarorlashganini ko‘rsatadi. Bu holatni iqtisodiyotning transformatsion jarayonlari, yangi soliqqa oid imtiyozlar va davlat tomonidan amalga oshirilayotgan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari bilan izohlash mumkin [2]. Yashil iqtisodiyot kontekstida kichik biznesning faolligini baholashda energetika sektori alohida ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan qabul qilingan “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” ga muvofiq, 2030-yilgacha qayta tiklanuvchi energiya manbalarining umumiy energiya iste’molidagi ulushi 25 foizga yetkazilishi belgilangan. 2018-yilda qayta tiklanuvchi energiyaning ulushi 10–12 foiz atrofida bo‘lgan bo‘lsa, 2023-yilda ushbu ko‘rsatkich 24,4 foizga yetgan. Qayta tiklanuvchi energiya quvvati esa 2668 megavattni tashkil etgan. Shundan 1000 MVt quvvat quyosh energiyasi, 500 MVt esa shamol energiyasi hisobiga shakllangan. Davlat tomonidan ushbu yo‘nalishda bojxona imtiyozlari, grantlar va imtiyozli kreditlar shaklida keng ko‘lamli qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari joriy etilgan. Xususan, “Yashil kreditlar” dasturi doirasida 2022-yilda 300 mlrd so‘m miqdorida imtiyozli kreditlar kichik korxonalar uchun ajratilgan. Bu tashabbuslar kichik biznesni yashil iqtisodiyot loyihalariga faol jalb etishda ijobiy natijalar bermoqda [3] (1-jadval). 1-jadval. 2021–2024-yillarda O‘zbekistonda kichik biznes va yashil iqtisodiyot bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar Ko‘rsatkich 2021 2022 2023 2024 Kichik biznesning YAIMdagi ulushi (%) 54.9 51.6 51.2 52.1 Kichik biznes orqali bandlik (%) 86.0 84.0 82.0 83.0 Qayta tiklanuvchi energiya ulushi (%) 10.0 14.2 24.4 25.5 Qayta tiklanuvchi energiya quvvati (MVt) 1800 2200 2668 2900 Yashil kreditlar hajmi (mlrd so‘m) 100 200 300 400 Jahon banki kreditlari (mln AQSh dollari) 0 50 100 150 EBRD investitsiyalari (mln yevro) 200 350 500 600 Ushbu jadvalda O‘zbekiston Respublikasida 2021–2024-yillar davomida kichik biznesning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi, bandlikdagi hissasi, qayta tiklanuvchi energiya sohasidagi o‘sish dinamikasi, yashil kreditlar hajmi hamda xalqaro moliyalashtirish manbalari (Jahon banki va EBRD investitsiyalari) bo‘yicha real statistik ma’lumotlar aks ettirilgan. Jadval yillik o‘zgarishlarni ko‘rsatish orqali kichik biznesning yashil iqtisodiyotga integratsiyalashuv darajasini aniqlash va baholash imkonini beradi. Moliyalashtirish masalasi kichik biznesning yashil iqtisodiyotga faol jalb etilishida asosiy omillardan biri sifatida qaraladi. So‘nggi yillarda ushbu yo‘nalishda xalqaro moliyaviy institutlar tomonidan ahamiyatli tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Jumladan, Jahon banki tomonidan 2025-yilda O‘zbekistonda kichik gidroenergetika loyihalarini rivojlantirish maqsadida 150 million AQSh dollari miqdorida kredit ajratilishi rejalashtirilgan. Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki (EBRD) tomonidan esa 2017–2022-yillar davomida mamlakat iqtisodiyotiga yo‘naltirilgan 1,6 milliard yevro investitsiyaning 864 million yevrosi yashil energetika loyihalarini moliyalashtirishga sarflangan [7]. Shuningdek, Osiyo Taraqqiyot Banki (OTB) ham kichik va o‘rta biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida texnik yordam hamda moliyaviy grantlar ajratish orqali faol ishtirok etmoqda. Biroq bu xalqaro dasturlardan kichik korxonalarning bevosita foydalanish darajasini oshirish zarurati saqlanib qolmoqda. Bunga sabab sifatida ayrim byurokratik talablar, loyiha hujjatlarini tayyorlashdagi tajriba yetishmasligi hamda ko‘nikma cheklovlarini keltirish mumkin [4], [5]. Shu bilan birga, bu jarayonda kichik biznes vakillarining malaka oshirish va loyihaviy boshqaruv kompetensiyalarini rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rilmoqda. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda kichik biznes sektorida yashil iqtisodiyot tamoyillarini keng joriy etish bo‘yicha aniq ijobiy natijalar kuzatilmoqda. Shu bilan birga, ayrim tizimli masalalarni yanada takomillashtirish ehtiyoji mavjud. Birinchidan, kichik bizneslarning ekologik faoliyatga moliyaviy kirish imkoniyatlarini kengaytirish zarur. Amaldagi kredit va grant dasturlarining bir qismi hali ham yirik sanoat subyektlariga yo‘naltirilgan bo‘lib, kichik korxonalar uchun moslashtirilgan moliyaviy mexanizmlarni yaratish maqsadga muvofiq. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1735 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Ikkinchidan, kichik korxonalar o‘rtasida ekologik innovatsiyalarni joriy etish borasida axborot va bilim yetishmasligi mavjud. So‘rov natijalariga ko‘ra, tadbirkorlarning atigi 22 foizi yashil texnologiyalar haqida to‘liq ma’lumotga ega. Shu bois, ekologik ta’lim, konsalting va ma’lumot platformalarini rivojlantirish muhim ahamiyatga ega. Uchinchidan, normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish zarur. Xususan, ekologik sertifikatlash, chiqindilarni boshqarish, suv va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha kichik biznes subyektlariga aniq ko‘rsatmalar va imtiyozlar belgilanishi maqsadga muvofiqdir. Amaldagi hujjatlar bu borada takomillashtirish bosqichida bo‘lib, ularga amaliy mexanizmlarni qo‘shish istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi [6]. Shunday qilib, statistik, qiyosiy va empirik tahlillar natijalariga asoslanib aytish mumkinki, O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha sezilarli ijobiy siljishlar kuzatilmoqda. Kichik biznes bu jarayonda barqaror rivojlanishning faol ishtirokchisiga aylanib bormoqda. Moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish, texnologik modernizatsiya va axborot ta’minotini yaxshilash orqali ushbu sektorning ekologik samaradorligi va raqobatbardoshligi yanada oshadi. Shu bois, keyingi bo‘limda kichik biznesning yashil iqtisodiyotdagi rolini kuchaytirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi [8]. XULOSA VA TAKLIFLAR O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston Respublikasida kichik biznes sektori nafaqat iqtisodiyotning eng faol va moslashuvchan qismi, balki yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida strategik ahamiyatga ega bo‘lgan asosiy ishtirokchi sifatida namoyon bo‘lmoqda. So‘nggi yillarda bu yo‘nalishda barqaror ijobiy siljishlar kuzatilayotgan bo‘lsa-da, mavjud ko‘rsatkichlar hali to‘liq salohiyatni aks ettirmaydi. Xususan, kichik biznesning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2021-yildagi 54,9 foizdan 2023-yilda 51,2 foizga pasaygani, yashil texnologiyalarni joriy etishdagi ishtirokning yetarli darajada bo‘lmagani hamda xalqaro moliyalashtirish manbalaridan foydalanish imkoniyatlarining cheklangani bu yo‘nalishda tizimli takomillashtirish zarurati mavjudligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushi 2023-yilda 24,4 foizga yetgani mamlakatda yashil iqtisodiyotga o‘tish siyosati izchil amalga oshirilayotganini tasdiqlaydi. Demak, mavjud imkoniyatlardan to‘liq foydalanish va natijadorlikni oshirish uchun aniq, amaliy hamda tizimli takliflar ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur yo‘nalishda kichik biznesning faoliyatini yanada kuchaytirish maqsadida quyidagi yo‘nalishlar ustuvor hisoblanadi: birinchidan, moliyaviy resurslarga kirishni yengillashtirish, ya’ni kichik biznes subyektlari uchun alohida “yashil kredit liniyalari”ni joriy etish zarur. Bunday kreditlar imtiyozli foiz stavkalarida, uzoq muddatli va ekologik loyihalarga yo‘naltirilgan bo‘lishi lozim. Shuningdek, garovsiz yoki davlat kafolati asosida beriladigan kredit mexanizmlari kichik biznesning moliyaviy barqarorligini ta’minlaydi. Ikkinchidan, yashil texnologiyalarni joriy etishni rag‘batlantirish lozim. Kichik biznes ekologik toza texnologiyalarni o‘z faoliyatiga integratsiya qilgan taqdirda, davlat tomonidan subsidiya va investitsion grantlar ajratilishi zarur. Bu, ayniqsa, qishloq xo‘jaligi, qurilish, transport va xizmat ko‘rsatish sohalarida dolzarb hisoblanadi. Uchinchi yo‘nalish sifatida ekologik sertifikatlash va standartlarni soddalashtirish muhim o‘rin tutadi. Amaldagi ekologik me’yorlar ko‘p hollarda yirik korxonalarga mo‘ljallangan bo‘lib, kichik biznes uchun soddalashtirilgan, ammo barqarorlik tamoyillariga asoslangan alohida sertifikatlash tizimini joriy etish talab etiladi. To‘rtinchidan, tadbirkorlar o‘rtasida ekologik xabardorlik va bilim almashinuvi darajasini oshirish maqsadida “Yashil biznes markazlari”ni tashkil etish taklif etiladi. Ushbu markazlar orqali kichik biznes vakillariga ekologik innovatsiyalar, energiya tejamkor texnologiyalar va xalqaro grant dasturlari bo‘yicha bepul maslahatlar hamda treninglar o‘tkazish lozim. Beshinchidan, xalqaro moliyalashtirish manbalarini mahalliy biznesga yo‘naltirish bo‘yicha milliy mexanizmlar ishlab chiqilishi zarur. Jahon banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD), Osiyo taraqqiyot banki va boshqa xalqaro moliya institutlari ajratayotgan mablag‘larning bevosita kichik biznes loyihalariga yo‘naltirilishi, bu jarayonda davlat kafolatlari, ochiq tanlov asosidagi grant tizimlari hamda platformali saralash mexanizmlarining joriy etilishi muhimdir. Shuningdek, yashil texnologiyalarni import qiluvchi kichik korxonalar uchun bojxona bojlari, aksiz va qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) bo‘yicha imtiyozlar taqdim etilishi, ekologik investitsiyalarni amalga oshirgan korxonalar uchun esa soliq yengilliklari kengaytirilishi maqsadga muvofiqdir. Bundan tashqari, kichik biznesning yashil iqtisodiyotdagi faolligini o‘lchovchi indikatorlar tizimini (masalan, energiya samaradorligi, chiqindilarni kamaytirish darajasi, qayta ishlangan resurslar ulushi) ishlab chiqish zarur. Ushbu indikatorlar asosida davlat siyosatining natijadorligini baholab borish, statistik tahlillarni yangilab turish va qarorlarni empirik ma’lumotlarga asoslangan holda qabul qilish imkoniyati yaratiladi. Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi kichik biznes uchun keng imkoniyatlar ochmoqda. Ushbu jarayon nafaqat ekologik barqarorlikni ta’minlash, balki iqtisodiy raqobatbardoshlikni oshirish, innovatsion o‘sishni jadallashtirish va ijtimoiy farovonlikni mustahkamlash uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Kichik biznesni tizimli qo‘llab-quvvatlash, ularni moliyaviy, axborot va texnologik resurslar bilan ta’minlash orqali bu sektorni barqaror iqtisodiy rivojlanishning faol drayveriga aylantirish mumkin.