KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING QORAQALPOG'ISTON RESPUBLIKASIDA RIVOJLANISHI: 2017–2025-YILLAR DINAMIKASI TAHLILI

2025 №5 2025 №6№10 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 1907 sahifa. 2025-yil, oktyabr Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, Geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MUNDARIJA QAYTA TIKLANUVCHI YASHIL ENERGIYA: BARCHA UCHUN MUHIM MASALA ...................................................13 Muxiddin Kalonov MOLIYAVIY INNOVATSIYALAR: IQTISODIY MOHIYATI, QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISHI ...........................19 Quliyev Begimqul Melikovich SAVDO KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STATISTIK TAHLIL USULLARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI .............................................................................................................................................24 Sabirova Oysuluv Shonazarovna KORXONANING MEBEL MAXSULOTLARI BOZORIDAGI OʻRNINI KENGAYTIRISH USULLARI ......................30 Musayeva Shoira Azimovna IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA KO‘RSATKICHLARI TIZIMINING FUNKTSIONAL JIHATI ...................................................................................................................................................................35 Alabayev Sobitxon MАMLАKАTIMIZDА MАHSULОTLАRNING MUVОFIQLIGINI BАHОLАSH АMАLIYОTI ...................................40 Zаkirоv Аnsаbхоn Akaidinovich ПЕСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ............................................................... 48 Саидахмедова Аида Мирзаевна KORXONALAR FAOLIYATIDA DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNI BOSHQARISH ..................................55 Mirzayev Ozod Furkatovich AHOLI PUL DAROMADLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARI O‘RTASIDAGI EKONOMETRIK TAHLIL ...................................................................................................................................59 Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li BUDJET RESURSLARI SHAKLLANISHIDA HUDUDNING SOLIQ SALOHIYATINI OSHIRISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIK ..................................................................................................................................................64 Yuldashev Adhamjon Axadjonovich SANOAT KORXONALARI IQTISODIY RIVOJLANISHI TUSHUNCHASIGA NAZARIY YONDASHUVLAR .............................................................................................................................................................................69 Muydinov Xusniddin Nuriddin o‘g‘li МЕТОДИКА УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ ПОТОКАМИ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА ....................................................................................................................................................73 Минутдинова Лилия Тагировна, Машарипов Озод Алимович ГАРМОНИЗАЦИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО ....................................................................................78 Aбдужaлилoвa Дилнoз Абдуcaттaрoвнa RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARBLIGI ...................................................................................................................................................................................84 Sobirjonov Muxiddin Toxirjon o‘g‘li TO‘LOVGA QOBILIYATSIZLIK HOLATIDAGI KORXONALARDA TUGATISH BALANSINI TUZISH ...................90 Nabiyev Gofurjon Nosirjon o‘g‘li O‘ZBEKISTON SANOATINING “YASHIL” IQTISODIYOTGA O‘TAYOTGANLIGI: IMKONIYATLAR VA CHEKLOVLAR ..........................................................................................................................................96 Habibullayev Oybek Asliddin o‘g‘li YASHIL IQTISODIYOT KONTSEPTSIYASINING EVOLYUTSIYASI VA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR ..........................................................................................................................................................................102 Allayarov Suxrob Rustamovich O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI .................................................................................................................107 Raxmatov Adxam Itolmasovich, Boynazarova Matluba Xatamovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. HUDUDIY IJTIMOIY TENGLIK VA KAMBAG‘ALLIKNI YUMSHATISHDA MEHNAT RESURSLARI OMILLARI ........................................................................................................................................................................................114 Durumov Temur G‘olibovich TRANSPORT TARMOG‘I VA MILLIY IQTISODIYOTNING ASOSIY TARMOQLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI MODELLASHTIRISH (SURXANDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................... 121 Turayev Baxtiyor Ergashevich, Aymatov Sirojiddin To‘raqul o‘g‘li РОЛЬ ЭНЕРГЕТИКИ В ФОРМИРОВАНИИ УСТОЙЧИВОГО РОСТА ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА .............................................................................................................................................................................134 Нигматуллаева Гулчехра Нуруллаевна O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI VA UNDA SIFAT MENEJMENTINING ROLI .............................................................................................................................................139 Yuldashev Iskandar Bahromovich YER QA’RIDAN FOYDALANUVCHILARGA SOLIQ SOLISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................145 Zoxidov Ismatjon Yunusjon o‘g‘li RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TURIZM INDUSTRIYASIDA INNOVATSION BIZNES-MODELLAR ....................................................................................................................................................................151 Shaxinabonu Choriyeva AVTOTRANSPORT – EKSPEDITSIYA XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING KONTSEPSIYASI ..................157 Ergasheva Mukhabbat Abdusamatovna “YASHIL” ENERGIYA ISHLAB CHIQARUVCHI KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA TORTISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................................................163 Toshtemirov Toʻlqin Toirjonovich DAVLAT IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING ROLI VA UNI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI ..........................................................................................................................166 O. Nurmuradov TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI BANK TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................171 Meyliqulov Shaxboz Xolmamat o‘g‘li СВЯЗНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ И РЕГИОНАЛЬНЫХ СТРАТЕГИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ..................................................................................................................................................176 Ташматов Гайрат Ровшанович, Содиков Авазбек Мадаминович QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI TURIZM SOHASINI RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI ..........................................................................................................183 Zarikeyeva Miyasar Maratovna O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH TENDENSIYASI .............. 187 Saidrahmatova Zuhraxon Saidazim qizi O‘ZBEKISTON KONCHILIK SANOATI KORXONALARIDA INVESTITSION JARAYONLARNI BOSHQARISH VA INNOVATSION XAVFLARNI KAMAYTIRISH STRATEGIYALARI ............................................192 Kurbanova Mehriniso Nematjanovna O‘ZBEKISTONDA QULAY INVESTITSIYA MUHITINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI ..............................196 Xuramov Zafar Rajabaliyevich PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARIDA XOMASHYO TA’MINOTI BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING XORIJ DAVLATLAR TAJRIBASI ..........................................................................................................201 Zakirov Abduazim Abdurashidovich НОВЫЙ ЭТАП ПРИМЕНЕНИЯ РЫНОЧНЫХ МЕХАНИЗМОВ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ .........................................................................................................................................................................206 Махкамов Ибраим O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI ................................................ 213 Xushmuradov Oman, Ismoilov Sherzod Ismoil o‘g‘li GLOBALIZATSIYA SHAROITIDA MILLIY IQTISODIYOT NAZARIYASI .....................................................................217 Mo‘ydinov Xurshidbek Abdullayevich DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI .............................221 Usmonov Mirg‘ulom Xoshim o‘g‘li https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA YERISHISHDA SUNʼIY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH (XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI MISOLIDA) ........................227 Nasrulloev Hayotjon Xabibulloevich НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ЕГО РОЛЬ В УПРАВЛЕНИИ РИСКАМИ В БИЗНЕСЕ .............233 Ягудин Дмитрий Рустамович RESURSLARNI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTINING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARNING MILLIY SOLIQ TIZIMIDA QO‘LLASH MASALALARI ........................................................................240 Nasimdjanov Yunusjon Zoxidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI UCHUN QO‘LLANILAYOTGAN SOLIQQA TORTISH MEXANIZMLARI ...................................................................................... 246 Akbarov Akramjon Ibragimzhonovich TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA “YASHIL” MARKETINGNI JORIY ETISHNING DOLZARB JIHATLARI .................................................................................................................................................................250 Bazarova Fayyoza Tuxtamurodovna INSON KAPITALI VA IQTISODIYOTNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI .......................................................255 Muzaffar Raximov UY-JOY KOMMUNAL XO‘JALIGINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .........................................................................................................................................................................259 Odamboyev Oybek Ravshanbek o‘g‘li INTERNATIONAL ORGANIZATIONS’ APPROACHES TO ATTRACTING INVESTMENT IN HUMAN CAPITAL ...................................................................................................................................................................268 Akhmadaliyeva Nikholakhon RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH YOʻLLARI .....................................................................................................................................................273 Vohobov Hikmatillo Ma’mirjon o‘g‘li ФОРСАЙТ И ЭКОНОМИЧНЫЕ ИННОВАЦИИ КАК ДРАЙВЕРЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ТОРГОВЛИ САМАРКАНДА ..................................................................................................................................................... 280 Тохирова Гуллола Миркамоловна KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI BOSHQARISHDA KASB-HUNAR TAʼLIMI BITIRUVCHILARINING OʻRNI .................................................................................................................................................287 Toshpulatov Sherzod Xaydarkulovich DIGITAL TECHNOLOGIES IN ECOTOURISM: INNOVATIVE STRATEGIES FOR ADVANCING GREEN TOURISM .........................................................................................................................................................................292 Barno Erkayeva АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................296 Baymuradova Iroda Shermamatovna, Mardonova Zarifa Numonjonovna DAVLAT BUDJET NAZORATI TIZIMINI RIVOJLANTIRISH YOʻNALISHLARI ........................................................ 301 B.Sh.Mirzayev YOSHLAR BANDLIGIDA KO‘NIKMALAR NOMUTANOSIBLIGI MUAMMOLARI VA YECHIMLARI ...............307 Raxmatxo‘jayev Axrorxo‘ja Akmal o‘g‘li TOʻQIMACHILIK MAHSULOTLARINING EKSPORT SALOHIYATINI TAHLIL QILISH VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARINI BAHOLASH ......................................................................................................311 Oqboyev Alisher Rasuljanovich РЕИНЖИНИРИНГ БИЗНЕС-ПРОЦЕССОВ И ИХ РОЛЬ В РАЗВИТИИ БАНКОВСКОГО БИЗНЕСА .........................................................................................................................................................................................317 Рахимходжаева Нодира Саидахраловна QISHLOQ XO‘JALIGI TA’MINOT ZANJIRI JARAYONLARINING HOZIRGI HOLATINI TAHLIL QILISH ..............................................................................................................................................................................323 Ermonov Farrux O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI IQTISODIYOTNI SHAKILLANTIRISH JARAYONIDA MOLIYAVIY NAZORATNI INNOVATSION TA’LIM YO‘NALISHLARINI YO‘LGA QO‘YISH ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................329 Turg‘unov Bahtiyor Nuriddinovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MARKAZIY OSIYODA SUV RESURSLARINI BOSHQARISH VA HAMKORLIKNING DOLZARB MASALALARI .................................................................................................................................................................................334 Amanbaev Amanali Orazbaevich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI TURDAGI LOGISTIKA XIZMATLARINING USLUBIY ASOSLARI .....................................................................................................................................................................338 Z. Teshayev O‘ZBEKISTON AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA XIZMATLARI SOHASINING AMALDAGI HOLATINI TAHLIL QILISH ........................................................................................................................................................343 Suyunov Asror Baxtiyorovich KORPORATIV BOSHQARUVDA LEADERSHIP 4.0 TAMOYILLARINI JORIY ETISH SAMARADORLIKNI OSHIRISH IMKONIYATLARI ............................................................................................................349 Ismailov Allayor Rashidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH MASALALARI ....................................... 355 Yusupov Farxod Adamboyevich O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTNI O‘RNI VA UNI RIVOJLANTIRISHNI USTUVOR YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................359 Abdullaeva Nilufar Javdat qizi MINTAQADA SANOAT KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHNING SOLISHTIRMA EKONOMETRIK MODELLARI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................................363 Saatmurotov Shohrux Zafar o‘g‘li O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ISTIQBOLLI IMKONIYATLAR ............................................................................................................................................................................369 Abdurazaqov Jasur Abdunasimovich RAQAMLI PLATFORMALAR YORDAMIDA NORASMIY VA YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHNING QOʻSHIMCHA IMKONIYATLARI TOʻGʻRISIDA ........................................................................374 Nasrullayev Hikmatullo Habibulloyevich OʻZBEKISTONDA KICHIK VA OʻRTA BIZNESNI QOʻLLAB-QUVVATLASH MAQSADIDA “XIZMATLAR IPOTEKASI” MOLIYAVIY INSTRUMENTLARINI AMALIYOTGA JORIY QILISH MASALALARI .................................................................................................................................................................379 Uskenbayeva Dilnoza Boxodir qizi ЭКОНОМИКО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ЭФФЕКТИВНОСТИ КАПЕЛЬНОГО ОРОШЕНИЯ ПРИ ВОЗДЕЛЫВАНИИ ЛУКА В ДЖИЗАКСКОЙ ОБЛАСТИ ........................................................ 384 Суюнов Шоҳзодбек Мурод угли XORIJIY DAVLATLAR SANOAT IQTISODIYOTIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH TAJRIBASI (YAPONIYA, KOREYA VA GERMANIYA MISOLIDA) ..................................................389 Mansurova Sayyora Baxtiyor Kizi KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBGA OLISHDA XORIJ TAJRIBASINI QO‘LLASH ........................................................................................................................................................................................395 Raxmatov Baxriddin Baxtiyor o‘g‘li PECULIARITIES OF THE IRRIGATION WATER DELIVERY PAYMENT IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ..........................................................................................................................................................................399 Muminov Sherzod Kholmirzaevich DIGITALIZATION OF AGRICULTURAL PRODUCTS FOR EXPORT ............................................................................404 Azimov R.B. AHOLI JON BOSHIGA UMUMIY DAROMADLAR HAJMINI TREND MODELLAR ASOSIDA PROGNOZLASH ............................................................................................................................................................................409 Xolto‘rayev Islom Ilhomovich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA YANGI BANDLIK SHAKLLARI ................................................................... 416 Sayipov Begzod Rahimovich TIJORAT BANKLARINING YANGI DAVR SHAROITIDA MOLIYAVIY BARQARORLIGINI BAHOLASH USULLARI VA INDIKATORLARI ....................................................................................................................422 Sadikov Iskandar Gayratovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MAHALLIY BUDJET SOLIQLI DAROMADLARI BAZASI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQLAR TA’SIRCHANLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................433 Isoqov Zafarjon Zokirjonovich TOSHKENT SHAHRIDAGI YIRIK SOLIQ TО‘LOVCHILARNING SOLIQ QARZDORLIGI TAHLILI ..................438 Soipov Boburmirzo Nosirjon о‘g‘li РОЛЬ ЖИЛИЩНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В СИСТЕМЕ КОМПЛЕКСНОГО РАЗВИТИЯ ТЕРРИТОРИЙ МЕЗОУРОВНЯ ................................................................................................................................................446 Далиев Ахтам Шарафутдинович TO‘QIMACHILIK SANOAT KORXONALARIDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISHDA XORIJ TAJRIBALARINING ZARURLIGI ..............................................................................................................................................454 Abdullayev Dostonbek G‘ofurjon o‘g‘li TURISTIK KLASTERLARNING NAZARIY ASOSLARI VA ULARNING HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI .........................................................................................................................................................458 Xaitov Oxunjon Nomoz o‘g‘li XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA RESURS TA’MINOTI BOSHQARUVINING NAZARIY KONSEPSIYALARI VA MODELLARI .......................................................................................................................................462 Arziqulova Oybar chin Eshquvat qizi XIZMATLAR SEKTORIDA RAQAMLI INNOVATSIYALAR VA MIJOZLAR EHTIYOJLARINI QONDIRISH MEXANIZMLARI .................................................................................................................................................467 Xudoyorov Lochinbek Bahromovich СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ПОДГОТОВКИ КАДРОВ В РАЗВИТИИ ЧЕЛОВЕЧЕСКОГО КАПИТАЛА ............................................................................................................................................. 472 Базаров Бердымурад Улугмуродович, Атавуллаева Саида Джумабекмуродовна TURIZM SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ....................................................................................................................................................................................478 Xo‘jaqulov Bobur Rustam o‘g‘li KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLATNING RO‘LI ...........................................483 Nabiyeva Muxabbat Djabirxanovna “HOW GREEN INVESETMENTS CAN EFFECT ON ECONOMIC GROWTH IN DEVELOPING COUNTRIES” ...................................................................................................................................................................................485 Farangiz Ma’rufjonovna Pirmatova TIJORAT BANKLARIDA UZOQ MUDDATLI RESURSLAR MANBALARI VA ULARNING HAJMINI OSHIRISHNING ZARURIYATI...................................................................................................................................................493 Abduraxmonov Akmal Nurmamat o‘g‘li GLOBAL BOSHQARUV VA BARQAROR RIVOJLANISHDA YASHIL TEXNOLOGIYALARNING ROLI .............498 M.Sh. Tolipov СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ ПРЕДПРИЯТИЙ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ..............................504 Буранбаева Шоира Рустамовна O‘ZBEKISTON SHAROITIDA PIYOZ YETISHTIRISHDA TOMCHILATIB SUG‘ORISHNI QO‘LLASH ISTIQBOLLARI ........................................................................................................................................................508 Suyunov Shohzodbek Murod o‘g‘li YENGIL SANOAT KORXONALARINING RIVOJLANISHIGA BOSHQARUV MADANIYATIDAN FOYDALANISHNING TA’SIRI ....................................................................................................................................................513 Aknazarova Zebiniso Bagdadovna ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYALASH SHAROITIDA KORPORATIV BOSHQARUVNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZM SAMARADORLIGINI ANIQLASH USULLARI ............................................. 518 Qurbaniyazov Shaxzodbek Karimovich KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISH VA JOYLASHTIRISHNING IQTISODIY VA TASHKILIY ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................524 Salimov Burxon Abubakirovich “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH VA UNDA ENERGIYADAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH .............................................................................................................................................. 530 Berdiyeva Aziza G‘anisher qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. АНАЛИЗ И ОПТИМИЗАЦИЯ СЕБЕСТОИМОСТИ ПРОДУКЦИИ И РАСХОДОВ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ .............................................................................................................................................................. 1216 Ташмухамедова Карима Саматовна, Якубова Сабина Алишеровна YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA FERMER XO‘JALIKLARINI SAMARALI RIVOJLANTIRISH ............... 1222 B.B.Seilbekov O‘ZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOT VA EKOLOGIK BARQARORLIK SIYOSATINI SHAKLLANTIRISH YO‘NALISHLARI .................................................................................................................................. 1226 Sadullayev Rasulbek Palvanbayevich ANALYSIS OF THE CURRENT STATE OF FOREIGN TRADE ACTIVITY IN UZBEKISTAN’S REGIONS AND FORECASTING REGIONAL FOREIGN TRADE UNDER WTO AND EAEU ACCESSION (BASED ON THE CASE OF KAZAKHSTAN) ....................................................................................................................................... 1230 Sitora Tojiqulova Sobirjon qizi BANKLARNING KREDIT RISKLARINI BAHOLASH VA NAZORAT QILISHNING – COST OF RISK (COR) KO‘RSATKICHI TAHLILI ............................................................................................................................................ 1240 Maxmudov Omon Tuxtayevich 1-WIRE PROTOKOLI ASOSIDA BIOSIGNALLARNI UZATISH JARAYONI VA MA’LUMOTLAR STRUKTURASINI LOYIHALASH .......................................................................................................................................... 1245 Mullajonova Fotima Tuychibayevna TIJORAT BANKLARI AKTIVLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBA VA UNING XUSUSIYATLARI ................................................................................................................................ 1250 Ibrohimov Davronbek Muhammadi o‘g‘li ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЪЗОВАНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА В МЕДИЦИНЕ....................................................... 1257 Хамидходжаева Назира Махкамовна AKSIYADORLIK JAMIYATLARI AYLANMA MABLAGʻLARINI BOSHQARISH METODOLOGIYASI.............. 1260 Taspanova Ayzada Kenjebayevna MAMLAKAT IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT SANOATI VA UNING RIVOJLANISH HOLATI ....................... 1264 Xusanova Gavhar RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA LTE VA NR TARMOQLARINING BIRGALIKDA ISHLASHINI TA’MINLASH YO‘NALISHLARI .............................................................................................................................................. 1270 Toshmatov Salohiddin Zayniddinovich THE OPPORTUNITIES OF PERSONALIZING TOURISM SERVICES THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE .......................................................................................................................................................................... 1276 Olimov Davron Olimovich ТРАНСФОРМАЦИЯ РАДИОЖУРНАЛИСТИКИ В ЭПОХУ ЦИФРОВОГО ЭФИРА: ОПЫТ УЗБЕКИСТАНА И ГЛОБАЛЬНЫЕ ТЕНДЕНЦИИ ........................................................................................................ 1281 Мамадалиева Шахноза Абдумаликовна EFFECTIVE MANAGEMENT OF ADMINISTRATIVE PERSONNEL IN UZBEKISTAN’S PUBLIC UNIVERSITIES ............................................................................................................................................................................ 1289 Inoyatov Orzubek Saidvaliyevich ZAMONAVIY MENEJMENTDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA SAMARADORLIKKA TA’SIRI ............................................................................................................................................................................................ 1297 Igamberdiyeva Nasiba Babadjanovna DAVLAT QIMMATLI QOG‘OZLARI MILLIY MOLIYA BOZORINI BARQARORLASHTIRISH OMILI SIFATIDA ......................................................................................................................................................................... 1304 Rabiyev Akram Homitovich AKTSIYADORLIK JAMIIYATLARIDA INNOVATSION JARAYONLARNI KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMI ASOSIDA TARTIBGA SOLISH ISTIQBOLLARI ................................................................................................. 1311 Xujaxonov Nuriddin Nasrullayevich ВОПРОСЫ ВНЕДРЕНИЯ И РАЗВИТИЯ ДИСТАНЦИОННОГО БАНКОВСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ УЗБЕКИСТАНЕ .................................................................................................................................. 1318 Худaйберганова Зарофат Захидовна К ВОПРОСУ О РАССМОТРЕНИИ РИСКОВ ЛЕГАЛИЗАЦИИ НЕЗАКОННЫХ ДОХОДОВ В УЧЕБНЫХ МАТЕРИАЛАХ ПРОФИЛЬНЫХ ПРЕДМЕТОВ ПО БАНКОВСКОМУ АУДИТУ .................... 1324 Мухамедова Севара Абдуллаевна https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MINTAQA SANOATIDA RAQAMLI XIZMATLAR BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONI .......................................................................................................................................... 1336 Norov Murodjon Maxmudovich O‘ZBEKISTON SHAROITIDA XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH: HOLATI, MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR ....................................................................................................................................................................... 1342 Maxkamov Otabek Muxammadjonovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA O‘RTA VA UZOQ MUDDATLI DAVRDA DAVLAT QARZINI BOSHQARISHNING AMALDAGI HOLATI TAHLILI ....................................................................................................... 1351 Egamberdiyev Jonibek O‘ralovich OLIY TA’LIM MUASSASALARI O‘RTASIDA RAQOBAT VA UNING MUAMMOLARI .......................................... 1354 Mardonov Bahodir Bahronovich, Abdanov Rahmatillo Abdig‘afurovich AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASH HAMDA TURMUSH DARAJASINI OSHIRISHNING ISTIQBOLLI YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................................................................... 1360 Xamdamov Shaxzod Ilxom o‘g‘li ЭКОНОМИЧЕСКИЙ МЕХАНИЗМ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНВЕСТИЦИОННЫХ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ДЛЯ РАЗВИТИЯ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ............................ 1365 Дадабоева Муштари Хамидиллаевна SAVDO JARAYONIDA MARKETING TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLANILISHI .................................................... 1371 Jalalova Dildora Jamolovna PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF GREEN FINANCING IN UZBEKISTAN: LESSONS FROM SOUTH KOREA ............................................................................................................................................................................ 1375 Karshieva Marjona Alisher kizi TURIZM XIZMATLARI EKSPORTI VA YASHIL IQTISODIYOTNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI ..................................................................................................................................................................................... 1380 Qurbonova Malika Ahmad qizi SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI .............................. 1384 Uzoqov Farhod G‘afforovich SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI MEXANIZMI VA UNING RAQAMLI IQTISODIYOTDAGI RIVOJLANISHI .... 1388 Ibadullayev Sanjar Sodiqmuratovich BANKLARDA MUAMMOLI KREDITLAR BILAN ISHLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................................................... 1392 Mitillayev Ibrohimjon Tursunpulatovich BUG‘DOY HOSILDORLIGI VA YALPI HOSILINI TAHLIL QILISH HAMDA HISOBLASH USULLARI ........... 1396 Uzoqova Ziyodaxon Abdug‘afforovna RAQAMLI MOLIYAVIY XIZMATLAR SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING ZARURIYATI VA AHAMIYATI ........................................................................................................................................................................... 1402 Muyassarzoda Fayziyeva MAKROIQTISODIY BARQARORLIKNI TAʼMINLASH ORQALI AGRORESURSLAR BOZORI IQTISODIY XAVFSIZLIGINI OSHIRISH MASALALARI ................................................................................................ 1408 Aliyev Yashnarjon Egamberdiyevich, Tashmuxamedova Yayra Atxamovna JAHONDA KREATIV SOHALARNI RIVOJLANISH EVOLYUTSIYASI VA HOZIRGI DAVRDA IQTISODIYOTDA TUTGAN OʻRNI ........................................................................................................................................ 1414 Ismailov Azizbek Ruzimaxammatovich OSIYO DAVLATLARI RAQAMLI JURNALISTIKADA AYOLLAR ISHTIROKI (JANUBIY KOREYA, HINDISTON, YAPONIYA) DAGI ZIDDIYATLAR ............................................................................................................... 1425 Zakirovа Оisha TРАНСФОРМАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОГО СОЗНАНИЯ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА: СОЦИОЛОГИЯ РОЛИ ЖЕНЩИН И ГЕНДЕРНОЙ ИДЕНТИФИКАЦИИ В ТЕХНОЛОГИЧЕСКОМ ОБЩЕСТВЕ .............................................................................................................................. 1431 Сиддикова Гулноза Абдумаликовна AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA TOVAR-MODDIY ZAXIRALAR HISOBINI YURITISHDA TA’MINOT JARAYONINING AHAMIYATI ........................................................................................................................... 1437 Nuraliyeva B. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. TEMIR YO‘L TRANSPORTI INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI ...................................................................... 1443 Raximov Xasan Shukurjonovich XALQARO TASHQI ISHLARDA KATTA MA’LUMOTLAR TAHLILI VA MA’LUMOT DIPLOMATIYASI: AXBOROTNI STRATEGIK RAZVEDKAGA AYLANTIRISH .......................................................................................... 1450 Kurolov Maksud Obitovich TA’LIM BOSHQARUVIDA ‘‘YASHIL KO‘NIKMALAR’’NI INTEGRATSIYALASH VA BARQAROR RIVOJLANISH: TALABALAR VA TIZIMLARNI IQLIM HARAKATIGA VA YASHIL IQTISODGA O‘TISHGA TAYYORLASH ......................................................................................................................................................... 1460 Esanova Shohida НАЛОГОВАЯ КУЛЬТУРА: СУЩНОСТЬ, ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ............................................................................................................................................................................................. 1468 Хамзина Динара Рашатовна O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI SANOAT KORXONALARINING INNOVATSION FAOLIYATINI TANLANMA KUZATUV ASOSIDA O‘RGANISH METODOLOGIYASI ........................................................................ 1473 Jalolov Ilhomjon Isomiddinovich QURILISH MATERIALLARI KORXONALARIDA “YASHIL MENEJMENT” TIZIMINI JORIY ETISH ............. 1482 Masharipova Sevara Bekturdi qizi TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI BOSHQARISHNING INNOVATSION USULLARI ................ 1487 Marimova Indira Rasul qizi DAVLAT KORXONALARINI ISLOH QILISHNING ZAMONAVIY BOSQICHLARI VA OʻZBEKISTONNING XUSUSIYLASHTIRISH MODELI ............................................................................................................................................ 1492 Murodov Orif Jumayevich TIJORAT BANKLARNING RESURS BAZASINI MUSTAHKAMLASHNING XORIJ TAJRIBASI ........................ 1497 Sultanmuratova Dilrabo Shaylavbekovna ЦИФРОВАЯ МОДЕРНИЗАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЁТА В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРОБЛЕМЫ, ПЕРСПЕКТИВЫ И ПУТИ ГАРМОНИЗАЦИИ С МЕЖДУНАРОДНЫМИ СТАНДАРТАМИ ........................ 1502 Киличева Ф.Б. RAQAMLI IQTISODIYOTNING MAKROIQTISODIY KO‘RSATKICHLARGA TA’SIRINI BAHOLASH ............ 1507 Kurbanov Feruz Pirnazarovich, Qudratov Islom Ismat o‘g‘li ПЕРСПЕКТИВЫ И ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ СФЕРЫ УСЛУГ В РЕСПУБЛИКЕ КАРАКАЛПАКСТАН ............................................................................................................................. 1511 Маденова Эльмира Нзаматдиновна ПРАВОВАЯ ПРИРОДА СОГЛАШЕНИЯ О РАЗДЕЛЕ ПРОДУКЦИИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН ............................................................................................................................................................................. 1516 Мансуров Обид Зайнидинович REKLAMA XIZMATLARI BOZORIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHGA OID NAZARIY QARASHLAR ................................................................................................................................................................................ 1522 Xamrakulov Azamat Baxritdinovich TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARDA VOSITACHILARNI MOTIVATSIYALASH MASALALARI...................... 1528 Jalilov Jamshid G‘anijonovich SOLIQ MA’MURIYATCHILIGI SUBEKTLARI O‘RTASIDAGI O‘ZARO HAMKORLIK MEXANIZMLARINING RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIGA MOS TRANSFORMATSIYASI .................... 1534 To‘rayev Shavkat Shuxratovich, Ibadullayev Sanjar Sodiqmuratovich YASHIL IQTISODIYOT VA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISH O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIK .......... 1540 Yaxshibayev Ulug‘bek Shavkat o‘g‘li THE IMPORTANCE OF SPOKEN ENGLISH IN GLOBAL COMMUNICATION ...................................................... 1545 Dr. Mamatkulova Shohista Jalolovna MAHALLIY DAVLAT ORGANLARINI RAQAMLASHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .............. 1549 Nurmurodov Zafarjon Nurmurod o‘g‘li IQTISODIYOTNI DEKARBONIZATSIYALASH: MOHIYATI VA IMKONIYATLARI ............................................... 1554 Xashimova Salima Nigmatullayevna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA QISHLOQ XO‘JALIGI ISHLAB CHIQARISHINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH ........................................................................................................................................... 1558 B.B.Mambetnazarov, Tureev Atabek Abatovich BUXORO VOHASINING MUSULMON ZIYORAT TURIZMI IMKONIYATLARINI BAHOLASH: ACES 3.0 METODIKASI ASOSIDAGI TAHLIL ................................................................................................................. 1563 Kurbanova Mohinur Xabib qizi KICHIK KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISH OMILLARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING NAZARIY YONDASHUVLARI ................................................................................................................................................. 1568 Mustafakulova Nodira Primovna BEVOSITA VA BILVOSITA SOLIQQA TORTISHNI OPTIMAL TASHKIL ETISH METODOLOGIYASI ........... 1572 Qodirov Baxodir Qudratovich SUT VA SUT MAHSULOTLARI KORXONALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI FOYDALANISHNING USLUBIY JIHATLARI ..................................................................................................................... 1577 Normuradov Nurbek Sunatilloevich ЦИФРОВИЗАЦИЯ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЁТА И ЕЁ ВЛИЯНИЕ НА ВНУТРЕННИЙ АУДИТ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ ............................................................................................................................................. 1581 Шарахметов Шерзад Шаазимович O‘ZBEKISTON “YASHIL” IQTISODIYOT SARI: QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARINING RIVOJLANISH METODLARI ................................................................................................................................................... 1588 Qоdirоv Bахоdir Tursunоvich IQTISODIY XAVFSIZLIKNING MOHIYATI VA MAZMUNI ........................................................................................... 1592 Feruza Mirzoyeva Salimovna YASHIL O‘SISH, YASHIL IQTISODIYOT VA BARQAROR RIVOJLANISH: ATAMAVIY VA O‘ZARO BOG‘LIQLIK MASALASI ........................................................................................................................................................... 1597 Djalilov Sardor Sadilloyevich YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISHDA SOLIQ MAʼMURCHILIGINI RIVOJLANTIRISH ORQALI DAROMAD VA XARAJATLARNI DEKLARASIYALASHNING TUTGAN OʻRNI ................................... 1601 Mamatkulov Salimjon Raxmonkulovich DIGITAL ECONOMY AND GREEN TECHNOLOGIES: INNOVATIONS ON THE ROAD TO SUSTAINABLE DEVELOPMENT ................................................................................................................................... 1606 Amiriddinova Madinabonu Zayniddin kizi FARG‘ONA VODIYSIDA FAOLIYAT YURITAYOTGAN TO‘QIMACHILIK KORXONALARINING EKSPORT SALOHIYATI TAHLILI VA ULARNI BAHOLASH ........................................................................................ 1609 Qodirov Humoyun Tolibjon o‘g‘li SIFAT VA RAQOBATBARDOSHLIK ...................................................................................................................................... 1616 Xasanova Robiyaxon Kamoliddin qizi, Yuldashev Abduhakim Abdukarimovich OʻZBEKISTONDA IPOTEKA KREDITLASH JARAYONINI TASHKIL ETISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ......................................................................................................................................................................... 1620 Mardiyev Akrom Djumaboyevich BIRLAMCHI TIBBIY-SANITARIYA MUASSASALARINI NATIJDADORLIK INDIKATORLARI ASOSIDA MOLIYALASHTIRISH ISTIQBOLLARI ............................................................................................................ 1627 S.J. Sultanov TIJORAT BANKLARIDA KOMPLAENS NAZORAT VA MOLIAVIYY XAVFSIZLIKNI TA’MINLASHNING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI ............................................................................................................................................. 1633 Ulashbayev Shohruh Abdivaxobovich BIOMASSA ASOSIDA OZUQA ISHLAB CHIQARISH ORQALI IQTISODIY SAMARADORLIKGA ERISHISHNINGNING AYRIM JIHATLARI ......................................................................................................................... 1639 Xazratkulov Niyoz Namazbayevich STRATEGIC MANAGEMENT AND DEVELOPMENT OF CORPORATE TALENTS ............................................. 1644 Shoyunusova Arofat, Sanjar Mirzaliev AGROTIZIMDA ANOR YETISHTIRISHNING O‘RNI VA IQTISODIY AHAMIYATI .............................................. 1648 Ortiqov Sulton Davronqul o‘g‘li TOʻQIMACHILIK SANOATINI HOZIRGI KUNDAGI TAHLILI ..................................................................................... 1652 Mahmudova Chinora Anvar qizi XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISHDA IMTIYOZLAR VA KAFOLATLAR TIZIMINING AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................. 1657 Nizamov Xusniddin Fazlidinovich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. SANOAT TARKIBIY OʻZGARISHLARINING IQTISODIY RIVOJLANISHGA TAʼSIRINING EKONOMETRIK TAHLILI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA) ..................................................................................... 1663 Jumaniyazov Nodirbek Odilbek oʻgʻli MINTAQAVIY RIVOJLANISH SHAROITIDA SHAHARLAR AGLOMERATSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY JIHATLARI ................................................................................................................ 1670 Abdulxakimov Zuxrali Tursunaliyevich TIBBIY XIZMAT KO‘RSATUVCHI KORXONALAR SAMARADORLIGINI IFODALOVCHI KO‘RSATKICHLAR ..................................................................................................................................................................... 1674 O‘roqov Firdavs Ortiqniyoz o‘g‘li СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И МЕТОДЫ ФИНАНСОВОГО АНАЛИЗА В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ АКЦИОНЕРНЫХ КОМПАНИЙ ............................................................................................................................................ 1678 Бекбаева Феруза Бахтиеровна AUDITNING XALQARO STANDARTLARI ASOSIDA BUDJET BILAN HISOB-KITOBLAR AUDITINI TASHKIL QILISHNING AMALIY JIHATLARI.................................................................................................................... 1684 Rashidov Zuhriddin Sanjar o‘g‘li RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SOLIQ TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI .............. 1690 Radjabov Umurzoq Ablakulovich АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ПРАКТИКИ УПРАВЛЕНИЯ ВАЛЮТНЫМИ РИСКАМИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ ......................................................................................... 1695 Тугалов Бобур Қаршибой угли DYUZDO SPORTIDA JAROHATLAR PROFILAKTIKASI VA TIBBIY TIKLANISH USULLARINING SAMARADORLIGI ...................................................................................................................................................................... 1699 Tangriyev Abdullo Tovashovich HAVO TRANSPORTI ORQALI YUK TASHUVCHI TADBIRKORLIK SHAKLLARI VA UNDAGI MUOMMOLAR ............................................................................................................................................................................ 1703 Anvarova Dilfuza Abdusattor qizi HUDUDIY IQTISODIYOTDA INNOVATSION SIYOSAT MEXANIZMINI SHAKLLANTIRISHNING TIZIMLI MODELI ....................................................................................................................................................................... 1709 G‘aniyev Sanjar Poziljon o‘g‘li СОВРЕМЕННАЯ МОДЕЛЬ УЧЕТА ЗАТРАТ И АУДИТА В УЗБЕКИСТАНЕ: НАЦИОНАЛЬНАЯ БАЗА И МСА ................................................................................................................................................................................ 1716 Юлчиев Ойбек Улуғбек ўғли TIJORAT BANKLARIDA YANGI BANK XIZMATLARINI JORIY ETISHDA XORIJIY TAJRIBALARNI INTEGRATSIYALASH YO‘LLARI ........................................................................................................................................... 1723 Umаrov Аbdulquddus Аbdilxаtovich YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH DAVRIDA KICHIK BIZNES IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH ......... 1731 Isroilov Dilshodbek Rustamovich, Isroilova Odina Rustambek qizi O‘RMON XO‘JALIGINI MOLIYALASHTIRISHDA MOLIYAVIY RESURSLAR VA MANBALAR ......................... 1737 Mamatqulova Muxlisa Mamirjanovna ZAMONAVIY JAHON IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGI, ISROFI VA YO‘QOTISHLARINI KAMAYTIRISH MASALALARI ............................................................................................................................................... 1743 Nazarova Gulbahor Raxmonkulovna KORXONA FOYDASI VA UNING RAQOBATBARDOSH NARX SIYOSATINI MAKSIMALLASHTIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................................................... 1748 Axmadjonov Murodjon Axadjon o‘g‘li DEVELOPMENT PRIORITIES FOR THE FRUIT AND VEGETABLE SECTOR IN THE CONTEXT OF UZBEKISTAN’S FOOD SECURITY POLICY ................................................................................................................ 1754 Nazarova Munavvar Soatmurod qizi XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA HR MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH IMKONIYATLARI ............................................................................... 1761 Xamroyeva Kumush Alisherovna QURILISH SANOATIDA BARQAROR RIVOJLANISH VA YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI .................. 1768 G‘ulomova Shaxlo Baxtiyor qizi TURISTIK DESTINATSIYA TUSHUNCHASINING NAZARIY-KONSEPTUAL ASOSLARI ................................. 1772 Bekberganov Izzat Hurmat oʻgʻli TRANSPORT XIZMATLARI BOZORI TUSHUNCHASI VA UNING IQTISODIYOTDAGI O‘RNI ....................... 1775 Jo‘rayeva Shahzoda Farhod qizi OʻZBEKISTONDA QURILISH MAXSULOTLARI ISHLAB CHIQARADIGAN KORXONALARNING RAQOBATBARDOSHLIGI TAHLILI ..................................................................................................................................... 1781 Yusufova Laylo G‘ayrat qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 21 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BANK MAHSULOTLARINI TAKOMILLASHTIRISH TENDENSIYALARI ..................................................................................................................................................................... 1788 Xujamuratov Abbos Mardonovich PR-BO‘LIMI FAOLIYATINI TASHKIL ETISHNING TARKIBIY-FUNKTSIONAL YONDASHUVLARI ............. 1792 Ergasheva Fotimaxon Ibragimovna TURIZM XIZMATLARINI RIVOJLANISHINING O‘ZIGA XOS TENDENSIYALARI .............................................. 1797 Xujakulova Odina Valijonovna DAVLATNING IQTISODIY MUVOZANAT VA BARQAROR RIVOJLANISHDAGI ROLI ....................................... 1805 Uzoqov Bekzod Bozor o‘g‘li RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA MAHALLIY MODA BRENDINI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYALARI ...................................................................................................................................................................... 1810 Tuxtayeva Oydinoy Normamatovna DEVELOPMENT OF TOURISM INFRASTRUCTURE IN UZBEKISTAN .................................................................. 1817 Sadinova Maqsuda Azamjonovna O‘ZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOTNING ISHSIZLIK DARAJASIGA TA’SIRINING EKONOMETRIK TAHLILI ....................................................................................................................................................... 1824 Raxmonov Bekzod Sharibjon o‘g‘li XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARI RAQOBATBARDOSHLIGINI BAHOLASHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ......................................................................................................................................................................... 1832 Djurayev Laziz Tursunboyevich TA’LIM TASHKILOTLARINI RIVOJLANTIRISHDA MARKETINGNING ROLI ...................................................... 1836 Raximov Faxriddin Shavkatovich, Abdullayev Ilyos Sultanovich TURIZM INDUSTRIYASI VA TURIZM INFRATUZILMASINING MOHIYATI HAMDA TARKIBIY QISMLARI ..................................................................................................................................................................................... 1844 Mo‘minova Mavjuda Sharifovna МОДЕРНИЗАЦИЯ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ КАК ИНСТРУМЕНТ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ НАЛОГОВОЙ СИСТЕМЫ УЗБЕКИСТАНА ........................................................................... 1849 Бозорова Озода Рахимовна EKSPORT FAOLIYATINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASH TIZIMINING INSTITUTSIONAL TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISH YO‘LLARI ............................................ 1854 To‘rayeva Yulduz Shamsiddin qizi ZAMONAVIY ISH JOYLARINI SHAKLLANTIRISHDА AYOLLARNING ROLI ....................................................... 1859 Tulyaganova Aziza MAMLAKAT IQTISODIYOTIGA INVESTISIYALARNI YO‘NALTIRISHDA QULAY INVESTISION MUHITDAN OQILONA FOYDALANISH ISTIQBOLLARI ............................................................................................. 1864 Xikmatov Xayrullaxon Maxmurxonovich, Bo‘riyev Lochinbek Ortiqbpoyevich OʻZBEKISTONDAGI KLASTERLARNING FAOLIYATI TOʻGʻRISIDA ....................................................................... 1870 Azimova Feruza Payziyevna, Yuldashev Samad Normoʻminovich ФИНАНСОВОЕ ОЗДОРОВЛЕНИЕ КАК СТРАТЕГИЧЕСКИЙ ИНСТРУМЕНТ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ КОМПАНИИ ....................................................................................................................................................... 1875 Алиева Сусанна PUL-KREDIT SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI ......................................... 1881 A.A. Ismailov ALOQA XIZMATLARINI KO‘RSATUVCHI SUBYEKTLARDA INNOVATSION XIZMATLARNI RIVOJLANTIRISH MASALALARI ......................................................................................................................................... 1887 Shirinova G.X. XIZMATLAR EKSPORTINI RIVOJLANTIRISH VA RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................................................... 1893 Karshiyeva Charos Mamasoliyevna KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA RIVOJLANISHI: 2017–2025-YILLAR DINAMIKASI TAHLILI ................................................................................... 1900 Sarsenbayev Baxitjan Abdulgazievich, Allambergenova Nargiza Kuanishbayevna, Turg‘anbayeva Ramiza Tolibayevna IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1900 2025-yil, oktyabr. № 10-son. KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA RIVOJLANISHI: 2017–2025-YILLAR DINAMIKASI TAHLILI Sarsenbayev Baxitjan Abdulgazievich Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, “Moliyaviy texnologiyalar” kafedrasi dotsenti, PhD. ORCID: 0000-0002-6884-2285 E-mail: [email protected] Allambergenova Nargiza Kuanishbayevna Mustaqil izlanuvchi ORCID: 0009-0006-9257-0204 E-mail: [email protected] Turg‘anbayeva Ramiza Tolibayevna Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, “Moliya” mutaxassisligi 2-kurs magistranti Annotatsiya. Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik (KBYu) rivojlanishining 2017–2025-yillardagi dinamikasi tahlil qilingan. Tadqiqotda kichik biznes subyektlarining sanoat, qurilish, bandlik hamda tashqi savdo (eksport–import) sohalaridagi o‘rni rasmiy statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Kirish qismida mavzuning dolzarbligi va maqsadlari yoritilgan; adabiyotlar sharhi bo‘limida kichik biznesning iqtisodiyotdagi roli bo‘yicha xalqaro va mahalliy ilmiy yondashuvlar tahlil qilingan; metodologiya bo‘limida esa statistik tahlil usullari bayon etilgan. Tahlil va natijalar qismida 2017–2023-yillar davomida KBYu subyektlari faoliyatining barcha asosiy ko‘rsatkichlarida barqaror o‘sish kuzatilgani aniqlangan. Xususan, sanoat va qurilish hajmlari bir necha barobarga kengaygan, bandlik darajasi barqaror saqlangan, tashqi savdodagi o‘zgarishlar esa bosqichma-bosqich ijobiy yo‘nalishda kechgan. Kichik biznesning yalpi hududiy mahsulot (YaHM) va iqtisodiyot tarmoqlaridagi ulushi sezilarli oshib, 2024-yilga kelib YaHMning qariyb 66 foizini tashkil etgan. Xulosa va tavsiyalar bo‘limida olingan natijalar asosida hududda kichik tadbirkorlikni yanada rivojlantirish bo‘yicha strategik takliflar ishlab chiqilgan. Maqola siyosiy-tahliliy, statistik va amaliy-tavsiyaviy xarakterga ega bo‘lib, iqtisodiy kategoriyalar ilmiy uslubda qo‘llangan. Kalit soʻzlar: kichik biznes; xususiy tadbirkorlik; iqtisodiy dinamika; sanoat; qurilish; bandlik; tashqi savdo; statistik tahlil. Abstract. This article analyses the dynamics of the development of small business and private entrepreneurship (SBPE) in the Republic of Karakalpakstan over the period 2017–2025. The study examines, on the basis of official statistical data, the role of small business entities in industry, construction, employment, and foreign trade (exports–imports). The introduction outlines the relevance and objectives of the study; the literature review summarizes international and domestic scholarly approaches to the role of small business in the economy; and the methodology section describes the statistical analysis methods applied. The analysis and results section reveals that between 2017 and 2023, all key performance indicators of SBPE showed steady growth. Industrial and construction volumes expanded severalfold, employment remained stable, and foreign trade indicators improved progressively. The share of small business in gross regional product (GRP) and across economic sectors increased significantly, reaching approximately 66 percent of GRP by 2024. The conclusion and recommendations section presents strategic proposals aimed at further strengthening small business development in the region. The article is political–analytical, statistical, and practical–recommendatory in nature, employing economic categories in a scholarly and evidence-based manner. Key words: small business; private entrepreneurship; economic dynamics; industry; construction; employment; foreign trade; statistical analysis. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1901 2025-yil, oktyabr. № 10-son. Аннотация. В статье проанализирована динамика развития малого бизнеса и частного предпринимательства (МБЧП) в Республике Каракалпакстан за период 2017–2025 годов. На основе официальных статистических данных исследована роль субъектов малого бизнеса в промышленности, строительстве, занятости, а также во внешней торговле (экспорт–импорт). Во введении раскрыты актуальность темы и цели исследования; в обзоре литературы рассмотрены международные и отечественные научные подходы к роли малого бизнеса в экономике; в разделе «Методология» изложены применённые методы статистического анализа. В разделе «Анализ и результаты» показано, что в 2017–2023 годах по всем ключевым показателям МБЧП наблюдался устойчивый рост: объёмы промышленности и строительства увеличились в несколько раз, уровень занятости оставался стабильным, а показатели внешней торговли демонстрировали положительную динамику. Доля малого бизнеса в валовом региональном продукте (ВРП) и по отраслям экономики существенно возросла, достигнув к 2024 году около 66 процентов ВРП. В разделе «Выводы и рекомендации» на основе полученных результатов предложены стратегические меры по дальнейшему развитию малого предпринимательства в регионе. Статья носит политикоаналитический, статистический и практико-ориентированный характер, с научным использованием экономических категорий. Ключевые слова: малый бизнес; частное предпринимательство; экономическая динамика; промышленность; строительство; занятость; внешняя торговля; статистический анализ. KIRISH Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik iqtisodiyotning eng muhim tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishi hamda bandlik darajasini oshirishda beqiyos rol o‘ynaydi. Xalqaro ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo miqyosida kichik va o‘rta korxonalar (KO‘K) barcha korxonalarning qariyb 90 foizini tashkil etadi va global bandlikning yarmidan ortig‘iga ularning hissasi to‘g‘ri keladi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda esa yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 40 foizdan ziyod qismi KO‘Klar tomonidan yaratiladi [1]. O‘zbekiston misolida ham kichik tadbirkorlik milliy iqtisodiyotning “lokomotivi” sifatida shakllanib, so‘nggi yillarda uning iqtisodiy ko‘rsatkichlardagi ulushi izchil ortib bormoqda. Jumladan, 2024-yilda respublika miqyosida kichik biznes subyektlari YaIMning 54,3 foizini, eksportning 33,3 foizini hamda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishning 32,4 foizini ta’minlagan. Kichik tadbirkorlik milliy darajada bandlikning asosiy qismini yaratib, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda [2]. Mamlakatda 2017-yildan boshlab amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlar kichik tadbirkorlik uchun keng imkoniyatlar yaratdi. Xususan, 2017–2021-yillarga mo‘ljallangan Harakatlar strategiyasi hamda boshqa me’yoriyhuquqiy hujjatlarda kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash, soliq yukini kamaytirish va kredit resurslariga kirish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha muhim chora-tadbirlar belgilab berilgan. Shuningdek, 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi doirasida xususiy tadbirkorlikni davlat tomonidan har tomonlama qo‘llab-quvvatlash hamda moliyaviy infratuzilmani takomillashtirish ustuvor vazifalardan biri sifatida qayd etilgan. Mazkur siyosiy va iqtisodiy yangilanishlar, ayniqsa, Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznesning rivojlanish sur’atlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘zbekiston YaIMining qariyb 3 foizini tashkil etgan bo‘lsa-da [3], hudud iqtisodiyoti tarkibida kichik tadbirkorlik iqtisodiy o‘sish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi farovonligini oshirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning makroiqtisodiy ahamiyatini yoritishda iqtisodiy adabiyotlarda bir nechta nazariy yondashuvlar mavjud. Klassik yondashuv tadbirkorlikni bozor iqtisodiyotining tabiiy va ajralmas elementi sifatida talqin etib, erkin iqtisodiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash zarurligini ta’kidlaydi. Innovatsion yondashuv, J. Shumpeter asarlarida keng tahlil qilinganidek, kichik biznesni innovatsiyalar manbai va iqtisodiy taraqqiyotning harakatlantiruvchi kuchi sifatida baholaydi. Institutsional yondashuvga ko‘ra, kichik tadbirkorlik jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, ishsizlikni kamaytirish va o‘rta sinfni shakllantirishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy xalqaro tashkilotlar – Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ), Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti (OECD) va boshqa muassasalar – kichik biznesni barqaror iqtisodiy o‘sishning muhim drayveri sifatida e’tirof etadi [4]. Ularning tahlillarida kichik biznesning o‘sish, bandlik va investitsion faollikdagi roli global miqyosda alohida ta’kidlanadi. Empirik tadqiqotlar ham kichik biznesning makroiqtisodiy barqarorlikdagi o‘rnini ko‘plab jihatlar orqali isbotlaydi. Kichik tadbirkorlik YaIM o‘sishini rag‘batlantiradi, iqtisodiy inqiroz sharoitlarida esa tez moslashuvchanlikni namoyon etadi. Ijtimoiy barqarorlik nuqtai nazaridan, kichik biznes keng ko‘lamli ish IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1902 2025-yil, oktyabr. № 10-son. o‘rinlarini yaratib, aholining daromad manbalarini diversifikatsiya qiladi. Moliya barqarorligi nuqtai nazaridan, kichik korxonalar davlat byudjeti daromadlarining muhim qismini shakllantiradi va soliq bazasining barqarorligini ta’minlaydi. Hududiy barqarorlik jihatidan esa, kichik biznes joylarda iqtisodiy faollikni kuchaytirib, markaz va hududlar o‘rtasidagi tafovutlarni kamaytiradi. Shu sababli, ko‘plab iqtisodchilar kichik tadbirkorlikni iqtisodiyotning “tayanch ustuni” sifatida baholaydilar. O‘zbekiston iqtisodiyoti misolida ham so‘nggi yillarda kichik biznes ulushi izchil o‘sib bormoqda. Bu holat ilmiy adabiyotlarda ham o‘z aksini topgan. Masalan, Bustonova o‘z tadqiqotida O‘zbekistonda kichik tadbirkorlikning YaIMdagi ulushi 2020-yildagi 57,5 foizdan 2024-yilda 54,3 foizgacha nisbatan pasayganini, biroq umuman olganda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi roli sezilarli darajada ortib borayotganini ta’kidlagan. Shu bilan birga, hududlar kesimida kichik biznes ulushi turlicha dinamikani namoyon etmoqda. Xususan, Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining yalpi hududiy mahsulotdagi (YaHM) hissasi 2020-yilda 62,3 foizdan 2024-yilda 65,8 foizgacha oshgan. Bu holat hududda kichik biznes faoliyatining yanada jonlanib borayotganini ko‘rsatadi. Ayrim boshqa hududlarda esa nisbiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda: masalan, Jizzax viloyatida kichik biznes ulushi 2020-yilda 84,1 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2024-yilda 74,4 foizni tashkil etdi [4]. Bunday dinamik o‘zgarishlar, bir tomondan, hududiy iqtisodiyotlarning o‘ziga xos ishlab chiqarish tuzilmasi, yirik sanoat korxonalari ulushi va yangi ishlab chiqarish quvvatlarining ishga tushirilishi bilan, ikkinchi tomondan esa, kichik tadbirkorlikning o‘sish sur’atlaridagi farqlar bilan izohlanadi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Tadqiqotda Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning rivojlanish dinamikasini o‘rganish maqsadida statistik tahlil usuli qo‘llanildi. Bunda 2017–2025-yillar davri bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar bazasi tahlilning asosiy manbai sifatida qabul qilindi. Asosiy axborot manbalari sifatida O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasining Qoraqalpog‘iston Respublikasi bo‘yicha choraklik va yillik hisobotlari, shuningdek, ochiq ma’lumotlar portalida e’lon qilingan ko‘rsatkichlar jamlanmasidan foydalanildi. Tadqiqot doirasida kichik biznesning sanoat ishlab chiqarishi, qurilish ishlari hajmi, band bo‘lgan aholi soni, tashqi savdo (eksport–import) hajmlari hamda umumiy iqtisodiyotdagi ulushi kabi asosiy ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Ma’lumotlar trend tahlili va taqqoslash usullari yordamida qayta ishlanib, yillar kesimidagi o‘sish sur’atlari hamda o‘zgarish tendensiyalari aniqlangan. Shuningdek, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik (KBYu) ko‘rsatkichlarining umumiy iqtisodiyotdagi ulushini tahlil qilish orqali strukturaviy o‘zgarishlar baholandi. Tadqiqot metodologiyasi kichik biznes rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash hamda mavjud statistik ma’lumotlarni izchil tahlil qilishga yo‘naltirilgan. Olingan natijalar asosida kichik tadbirkorlikning iqtisodiy jarayonlardagi o‘rnini mustahkamlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Metodologik jihatdan, tadqiqotda foydalanilgan 2025-yil ma’lumotlari yanvar–sentyabr holatiga tegishli bo‘lib, ular yil yakuni bo‘yicha yakuniy natijalar e’lon qilingach yanada to‘liq tahlil imkoniyatini yaratadi. Ayrim ko‘rsatkichlar dastlabki ma’lumotlar sifatida baholangan bo‘lsa-da, ular tadqiqotning umumiy ilmiy ishonchliligiga ta’sir etmaydi. TAHLIL VA NATIJALAR 2017-yildan 2023-yilgacha Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes ko‘rsatkichlari izchil o‘sish tendensiyasini namoyon etdi. Ushbu davr mobaynida KBYu subyektlarining sanoat va qurilish hajmlari bir necha barobarga oshgan, bandlik ko‘rsatkichi barqaror yuqori darajada saqlanib, pandemiya yillaridagi qisqa muddatli pasayishdan so‘ng tiklangan. Tashqi savdo faoliyatida esa eksport hajmi ortib, importga qaramlik nisbatan qisqargan (1-jadval). 1-jadval. Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning iqtisodiyot tarmoqlaridagi asosiy ko‘rsatkichlari hajmi [5] Yillar Sanoat (mlrd so‘m) Qurilish (mlrd so‘m) Bandlik (ming kishi) Eksport (mln AQSH doll.) Import (mln AQSH doll.) 2017-yil 1 365,4 1 083,1 486,0 40,0 76,0 2018-yil 2 219,3 1 903,0 532,8 46,8 172,8 IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1903 2025-yil, oktyabr. № 10-son. 2019-yil 2 517,5 2 943,5 532,9 88,4 190,1 2020-yil 3 382,1 3 495,1 524,8 78,8 125,3 2021-yil 3 721,8 4 168,9 521,6 92,4 140,0 2022-yil 3 744,6 4 765,3 528,9 68,9 109,8 2023-yil 5 314,6 6 681,3 548,0 93,6 117,9 2024-yil 9 218,0 7 353,1 - 144,7 183,8 2025-yil (yanvarsentyabr)* 8 229,4 6 303,8 - 129,5 147,2 * Dastlabki ma’lumotlar Quyidagi jadval Qoraqalpog‘iston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning 2017–2025-yillardagi (jumladan, 2025-yil yanvar–sentyabr holatiga) asosiy ko‘rsatkichlar dinamikasini aks ettiradi. Ma’lumotlar sanoat va qurilish hajmlari (mlrd so‘m), bandlik (ming kishi), shuningdek eksport va import (mln AQSH doll.) ko‘rsatkichlari bo‘yicha jamlangan. Umuman olganda, 2017–2023-yillar davomida barcha real sektor ko‘rsatkichlari barqaror o‘sish trayektoriyasida bo‘lgan. Sanoat hajmi qariyb to‘rt baravar, qurilish esa olti baravardan ortiq kengaygan. Tashqi savdo faoliyatida import hajmi butun davr davomida eksportdan yuqori bo‘lib qolgan bo‘lsa-da, eksportning ijobiy sur’atlarda kengayishi natijasida savdo tafovuti ayrim yillarda toraygan. 2021-yilda bandlik ko‘rsatkichi eng yuqori cho‘qqiga chiqqan, 2022-yilda esa qisqa muddatli pasayishdan so‘ng 2023-yilda yana o‘sish qayd etilgan. 2024-yil natijalari yuqori bazani saqlab qolgan, 2025-yil (9 oy) ma’lumotlarida esa mavsumiylik va yil yakunining to‘liq emasligi sababli nisbatan pastroq darajalar qayd etilgan, bu holat yil yakunida yanada to‘liq tahlil imkonini yaratadi. 2017–2025-yillar (shu jumladan, 2025-yil yanvar–sentyabr) oralig‘ida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik ko‘rsatkichlari sanoat, qurilish, bandlik hamda tashqi savdo yo‘nalishlarida izchil o‘sish sur’atlarini namoyon etdi. Sanoat hajmi 2017-yildagi 1,36 trln so‘mdan 2023-yilda 5,31 trln so‘mga yetib, ishlab chiqarish zanjirlariga KBYu subyektlarining chuqur integratsiyasi va mahsulot portfelining diversifikatsiyasi jarayonini aks ettirdi. Qurilish sohasi bundan ham tezroq o‘sib, 2019-yildan boshlab sanoatni muntazam ortda qoldirdi (2017-yilda 1,08 trln so‘m, 2023-yilda 6,68 trln so‘m). Bu holat infratuzilma loyihalarining kengayishi, uy-joy bozoridagi faollik va xususiy kapital oqimlarining kuchayishi bilan izohlanadi. Bandlik ko‘rsatkichi 2017-yildagi 486 ming kishidan 2021-yilda 551 ming kishigacha oshgan, 2022-yilda esa qisqa muddatli korreksiya (528 ming) kuzatilgan. Shu bilan birga, 2023-yilda 548 ming kishilik bandlik darajasi qayta tiklanib, bu holat pandemiyadan keyingi mehnat bozorining barqarorlashganini va kichik biznesning ish o‘rinlari yaratishdagi rolini mustahkamlaganini ko‘rsatadi. Eksport hajmi 2017-yildagi 40 mln AQSH dollardan 2019-yilda 88 mln dollargacha tez sur’atlarda kengaygan, 2020-yilda global iqtisodiy sharoitlar ta’sirida qisqa muddatli pasayish kuzatilgan. Biroq 2021– 2024-yillar oralig‘ida eksport hajmi yana o‘sib, hududning tashqi bozorga yo‘naltirilgan mahsulotlari turini kengaytirganini tasdiqlaydi. Import hajmi esa butun davrda eksportdan yuqori bo‘lib qolgan (masalan, 2017yilda ≈76 mln, 2023-yilda ≈117 mln AQSH doll.), ammo ayrim yillarda uning o‘sish sur’atlari sekinlashgan, bu esa asbob-uskunalar va xomashyo importining barqarorlashuviga ishora qiladi. Mazkur dinamik o‘zgarishlar strukturaviy siljishlar (pudrat va tugallovchi ishlarda KBYu ulushining ortishi), savdo balansidagi import ustunligini kamaytirish zarurati (mahalliylashtirish va eksport diversifikatsiyasi jarayonlarini jadallashtirish orqali), hamda iqtisodiy sikllilik va bazaviy effektlar (2020-yildagi qisqa pasayish va 2021–2023-yillardagi “bounce-back” jarayoni) bilan tavsiflanadi. Shu bilan birga, 2024–2025-yillar bo‘yicha bandlik ma’lumotlarining to‘liq e’lon qilinmaganligi yakuniy bahoni biroz cheklasa-da, yil yakunlari va to‘liq statistik to‘plamlar bozor kon’yunkturasi va amalga oshirilayotgan siyosiy choralarning samaradorligini yanada aniqroq baholash imkonini yaratadi (2-jadval).