TA'LIMDA YASHIL IQTISODIYOTNING AHAMIYATI (DENOV TUMANIDAGI 74-MAKTAB MISOLIDA)

461 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 TA’LIMDA YASHIL IQTISODIYOTNING AHAMIYATI (DENOV TUMANIDAGI 74-MAKTAB MISOLIDA) Achildiyeva Elnora Elbekovna Sherdanova Gulijaxon Almurot qizi Denov Tadbirkorlik va Pedagogika Instituti Iqtisodiyot mutaxassisligi magistrantlari https://doi.org/10.5281/zenodo.17526968 Annotatsiya: Mazkur maqolada ta’lim tizimida yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishning amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot obyekti sifatida Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi 74-umumiy o‘rta ta’lim maktabi misol qilib olingan. Maktabda tashkil etilgan issiqxonalar va quyosh panellari orqali o‘quvchilar ekologik toza mahsulot yetishtirish, energiya manbalaridan oqilona foydalanish hamda iqtisodiy savodxonligini oshirish imkoniyatiga ega bo‘lishmoqda. Tadqiqotda yashil iqtisodiyotning ta’limdagi ahamiyati, uning o‘quvchilar dunyoqarashiga ijobiy ta’siri hamda barqaror rivojlanishga qo‘shgan hissasi ochib berilgan. Annotation This article analyzes the practical aspects of implementing green economy principles in the education system. The study takes the example of School No. 74 in Denov district of Surxondaryo region. Through the establishment of greenhouses and solar panels at the school, students have the opportunity to grow environmentally friendly products, use energy resources efficiently, and enhance their economic literacy. The research reveals the importance of the green economy in education, its positive impact on students’ worldview, and its contribution to sustainable development. Аннотация В статье анализируются практические аспекты внедрения принципов «зелёной экономики» в систему образования. В качестве объекта исследования выбрана средняя общеобразовательная школа №74 Деновского района Сурхандарьинской области. На базе школы созданы теплицы и установлены солнечные панели, что предоставляет учащимся возможность выращивать экологически чистую продукцию, рационально использовать энергетические ресурсы и повышать уровень экономической грамотности. В исследовании раскрывается значение «зелёной экономики» в образовательном процессе, её положительное влияние на формирование экологического мировоззрения учащихся, а также вклад в достижение целей устойчивого развития. Kalit so‘zlar: yashil iqtisodiyot, ta’lim tizimi, ekologik tarbiya, issiqxona, barqaror rivojlanish, iqtisodiy savodxonlik. Keywords: green economy, education system, environmental education, greenhouse, solar panels, sustainable development, economic literacy. Ключевые слова: зелёная экономика, система образования, экологическое воспитание, теплица, солнечные панели, устойчивое развитие, экономическая грамотность. Kirish Bugungi kunda dunyo miqyosida iqtisodiyotning ekologik xavfsizligini ta’minlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish hamda atrof-muhitga zarar yetkazmasdan ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish masalalari dolzarb bo‘lib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, yashil iqtisodiyot g‘oyasi ta’lim tizimida ham muhim o‘rin egallaydi. Yashil iqtisodiyot orqali o‘quvchilar ekologik fikrlash, iqtisodiy mas’uliyat va tabiatga ehtiyotkor munosabat kabi ko‘nikmalarni egallaydilar. Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi 74-umumiy o‘rta ta’lim maktabi bu borada namunali ishlarni amalga oshirmoqda. Maktabda issiqxonalar tashkil etilgan bo‘lib, o‘quvchilar sabzavot va ko‘katlar yetishtirish, shuningdek quyosh panellari yordamida energiya tejash jarayonlarida faol ishtirok etishmoqda. Adabiyotlar sharhi Yashil iqtisodiyot va ta’lim integratsiyasi masalasi so‘nggi yillarda ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” (2023-y.) hujjatida ekologik ta’lim va tarbiyani kuchaytirish zarurligi ta’kidlangan. I.A. Karimovning “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarida tabiatni asrash va ekologik tarbiyaning ahamiyati keng yoritilgan. Shuningdek, “Ekologiya asoslari” (T. Nazarov, 2020) va “Yashil iqtisodiyot tamoyillari” (Sh. Abdullayev, 462 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 2022) darsliklarida ekologik tafakkurni shakllantirishning ta’limdagi o‘rni yoritilgan. Bu manbalarda yashil iqtisodiyot faqat ishlab chiqarish jarayonlarida emas, balki ta’lim tizimida ham o‘quvchilarning dunyoqarashini shakllantirishda muhim omil sifatida e’tirof etiladi. Tahliliy qism Denov tumanidagi74-umumiy o‘rta ta’lim maktabida issiqxona va quyosh panellari faoliyati o‘zaro bog‘langan ekologik-iqtisodiy tizim sifatida ishlamoqda. Issiqxonalar orqali o‘quvchilar amaliy mehnat bilan shug‘ullanishadi, ekinlarni parvarishlash, hosil olish va uni realizatsiya qilish orqali iqtisodiy savodxonligini oshiradilar. Quyosh panellari esa ushbu jarayonni energiya jihatidan barqaror va tejamkor qiladi. Panellar yordamida hosil qilinadigan elektr energiyasi issiqxonadagi suv nasoslari, isitish tizimi va yoritish uchun ishlatiladi. Bu esa maktabning elektr xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi va o‘quvchilarga muqobil energiya manbalari haqida amaliy tushuncha beradi. Shuningdek, maktabda har oyda “Yashil energiya kuni” o‘tkazilib, o‘quvchilar quyosh panellarining ishlash mexanizmi, energiya o‘lchovlari va tejash usullari bilan tanishadilar. Bu ularni texnik tafakkur va innovatsion fikrlashga undaydi. Denov tumanidagi 74-maktab tajribasi ta’limda yashil iqtisodiyot tamoyillarini amaliy tatbiq etishning muvaffaqiyatli namunasi hisoblanadi. № Ko‘rsatkichlar Ma’lumotlar (2024-yil holatiga ko‘ra) 1 Issiqxonalar soni va O‘quvchilar ishtiroki 2 ta (biri sabzavotlar, biri gulchilik yo‘nalishida), 50 nafar (8–11-sinflar) 2 Yetishtiriladigan mahsulotlar Pomidor, bodring, piyoz, ko‘katlar 3 O‘rtacha yillik hosil 1,2 tonna 4 O‘quvchilar tomonidan olingan daromad 8 million so‘m 5 Mahsulotdan foydalanish yo‘nalishlari Maktab oshxonasi, bozor orqali realizatsiya 6 O‘quvchilar uchun yaratilgan sharoitlar Sug‘orish tizimi, tomchilatib sug‘orish, biogumusdan foydalanish 7 Quyosh panellari soni 12 dona (har biri 250 Vt quvvatda) 8 Energiya tejalishi O‘rtacha oyiga 250–300 kVt elektr energiyasi 9 Quyosh panellari o‘rnatilgan joy Maktab tom qismi va issiqxona usti 10 Energiya yo‘nalishi Issiqxona isitish tizimi, yoritish va suv nasoslarini ishlatish uchun foydalaniladi 11 Yillik iqtisodiy foyda 4 million so‘m atrofida elektr xarajatlarining kamayishi hisobiga tejaladi Ko‘rinib turibdiki, Denov tumanidagi 74-maktabda issiqxona va quyosh panellari faoliyati nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham foydali natijalar bermoqda. O‘quvchilar o‘z mehnati evaziga mahsulot yetishtirish jarayonida iqtisodiy tushunchalarni amalda o‘rganadilar. Shuningdek, bu faoliyat ularda mas’uliyat, tejamkorlik va ekologik madaniyatni shakllantiradi. Xulosa va takliflar Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, ta’lim muassasalarida yashil iqtisodiyotni rivojlantirish yosh avlodni ekologik ongli, mas’uliyatli va iqtisodiy jihatdan faol shaxslar sifatida tarbiyalashga xizmat qiladi. Denov tumanidagi 74-maktab tajribasi yashil iqtisodiyotni ta’lim jarayoniga integratsiya qilishning samarali modeli hisoblanadi. Issiqxona va quyosh panellari loyihasi o‘quvchilarda ekologik tafakkur va amaliy iqtisodiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Yashil iqtisodiyot g‘oyalari o‘quvchilarning darsdan tashqari faoliyatida o‘z ifodasini topmoqda. Takliflar: -Har bir ta’lim muassasasida “Yashil burchak” yoki “Mini issiqxona” tashkil etish; -O‘quv dasturlariga “Yashil iqtisodiyot asoslari” fanini kiritish; -Mahalliy hokimliklar bilan hamkorlikda maktab ekologik loyihalarini qo‘llab-quvvatlash; 463 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 -Yashil iqtisodiyot bo‘yicha o‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslarini yo‘lga qo‘yish. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi to‘g‘risida”gi qarori, 2023-yil. 2. Nazarov T. “Ekologiya asoslari”. – Toshkent: Fan, 2020. 3. Abdullayev Sh. “Yashil iqtisodiyot tamoyillari”. – Toshkent, 2022. 4. Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 5. Surxondaryo viloyati Denov tumani 74-umumiy o‘rta ta’lim maktabi hisobotlari, 2024.