scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

READING AND LEARNING THROUGH CRITICAL THINKING

Durbek Mamatqulov Qurbonali Salimjonov Feruza Raxmatova

Abstract

This article explores the concept of learning through critical thinking. The main goal of the topic is to highlight the essence, significance, and role of critical thinking in the educational process. Critical thinking helps students analyze information, evaluate evidence, draw conclusions, and make independent decisions. This approach makes the learning process more active, turning students from passive recipients of knowledge into active researchers. As a result, teaching becomes more effective, and students develop creativity and logical reasoning skills. This article can be useful for students and independent learners.

Full text

Journal(of(Academic(Research( and(Trends(in(Educational( Sciences( Journal(home(page:(( http://ijournal.uz/index.php/jartes( READING(AND(LEARNING(THROUGH(CRITICAL(THINKING( Durbek'Mamatqulov1' Qurbonali'Salimjonov2' Feruza'Raxmatova3' ' Tashkent(State(Technical(University(named(after(Islam(Karimov( DOI:"10.5281/zenodo.17544753" Article+History+ Abstract+ Received:"10.09.2025" Accepted:"06.11.2025" This" article" explores" the" concept" of" learning" through" critical" thinking." The" main" goal" of" the" topic" is" to" highlight" the" essence," significance,"and"role"of"critical"thinking"in"the"educational"process." Critical" thinking" helps" students" analyze" information," evaluate" evidence,"draw"conclusions,"and"make"independent"decisions."This" approach"makes"the"learning"process"more"active,"turning"students" from"passive"recipients"of"knowledge"into"active"researchers."As"a" result," teaching" becomes" more" effective," and" students" develop" creativity"and"logical"reasoning"skills."This"article"can"be"useful"for" students"and"independent"learners." Keywords:"Critical" thinking," learning," independent" thinking," analytical" thinking," logical" reasoning," analysis" and" synthesis," evaluation" of" evidence," conclusion," independent" decisionmaking,"educational"process,"active"learner,"creativity,"cognitive"skills,"reflection,"problem-based" learning,"information"analysis,"research-based"learning,"teaching"effectiveness,"exchange"of"ideas," innovative"pedagogy." " This is an open access article under the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru) (( ( 1!Tashkent!State!Technical!University!named!after!Islam!Karimov,!Tashkent,!Uzbekistan! 2!Tashkent!State!Technical!University!named!after!Islam!Karimov,!Tashkent,!Uzbekistan! 3!Tashkent!State!Technical!University!named!after!Islam!Karimov,!Tashkent,!Uzbekistan! JARTES 4;3 IJOURNAL.UZ NOVEMBER, 2025 Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences is produced by XALQARO TADQIQOT LLC Group, a division of ijournal.uz platform Downloaded from ijournal.uz. For personal use only. No other uses without permission. Copyright © 2025 XALQARO TADQIQOT LLC. All rights reserved. ! ( 77( ! ( TANQIDIY(FIKRLASH(ORQALI(O‘QIB-O‘RGANISH( ! KALIT&SO‘ZLAR/( КЛЮЧЕВЫЕ&СЛОВА: ANNOTATSIYA/(АННОТАЦИЯ& & Tanqidiy&fikrlash,&o‘qibo‘rganish,&mustaqil& fikrlash,&analitik& tafakkur,&mantiqiy& mushohada,&tahlil&va& sintez,&dalillarni& baholash,&xulosa& chiqarish,&mustaqil&qaror& qabul&qilish,&ta’lim& jarayoni,&faol&o‘quvchi,& ijodkorlik,&kognitiv& ko‘nikmalar,&refleksiya,& muammoli&ta’lim,& axborotni&tahlil&qilish,& tadqiqotga&yo‘naltirilgan& o‘qish,&o‘qitish& samaradorligi,&fikr& almashish,&innovatsion& pedagogika& Ushbu& maqola,& tanqidiy& fikrlash& orqali& o‘qib-o‘rganish& haqida& yoritilgan.& Mavzuning& asosiy& maqsadi& tanqidiy& fikrlash& orqali& o‘qib-o‘rganishning& mohiyati,& ahamiyati& va& ta’lim& jarayonidagi& o‘rni&yoritiladi.&Tanqidiy&fikrlash&o‘quvchilarga&axborotni&tahlil& qilish,&dalillarni&baholash,&xulosalar&chiqarish&va&mustaqil&qaror& qabul& qilish& ko‘nikmalarini& shakllantirishga& yordam& beradi.& Mazkur& yondashuv& o‘qish& jarayonini& faollashtirib,& o‘quvchini& passiv&bilim&oluvchidan&faol&tadqiqotchiga&aylantiradi.&Shu&orqali& o‘qitish& samaradorligi& ortadi,& o‘quvchilarda& ijodkorlik& va& mantiqiy& mushohada& yuritish& qobiliyatlari& rivojlanadi.& Ushbu& maqoladan& erkin& izlanuvchilar& va& talabalar& foydalanishlari& mumkin.& ! Hozirgi' davrda' ta’lim' tizimi' oldida' turgan' asosiy' vazifalardan' biri' –' mustaqil,' mantiqan' fikrlaydigan,' muammolarni' tahlil' qilib,' o‘z' qarorini' asosli' ravishda' qabul' qila' oladigan'shaxsni'tarbiyalashdir.'Shu'nuqtai'nazardan,'tanqidiy'fikrlashni'rivojlantirishga' qaratilgan' ta’lim' yondashuvlari' alohida' ahamiyat' kasb' etadi.' Tanqidiy! fikrlash! orqali! o‘qib-o‘rganish'—'bu'o‘quvchining'bilimlarni'tayyor'holatda'qabul'qilmasdan,'balki'ularni' tahlil'qilish,'solishtirish,'dalillarni'baholash'va'o‘z'xulosasini'shakllantirish'orqali'egallash' jarayonidir.' Tanqidiy'fikrlash'–'bu'inson'tafakkurining'yuqori'bosqichidir.'U'nafaqat'ma’lumotni' o‘zlashtirishni,' balki' uni' chuqur' anglash,' mavjud' fikr' va' dalillarga' nisbatan' tahliliy' yondashishni,' ularning' to‘g‘riligini' tekshirishni' ham' o‘z' ichiga' oladi.' Tanqidiy' fikrlovchi' shaxs' har' bir' fikrga' savol' beradi:' “Bu' dalil' qanchalik' asosli?”,' “Bu' ma’lumot' qayerdan' olingan?”,' “Boshqa' qarashlar' bormi?”' Shu' tarzda' inson' tafakkuri' yanada' faol,' ongli' va' tanlovga'tayyor'holatga'keladi.' Ta’lim'jarayonida'tanqidiy'fikrlashni'shakllantirish'o‘qituvchi'va'o‘quvchi'o‘rtasidagi' an’anaviy'munosabatni'o‘zgartiradi.'Endi'o‘qituvchi'bilim'manbai'emas,'balki'yo‘lboshchi,' yo‘naltiruvchi' rolini' bajaradi.' O‘quvchi' esa' faol' ishtirokchi,' tadqiqotchi,' izlanish' olib' boruvchi'shaxsga'aylanadi.'Bunday'yondashuv'ta’lim'jarayonini'jonlantiradi,'o‘quvchilarda' mustaqil'izlanish,'ijodkorlik'va'tahliliy'tafakkur'ko‘nikmalarini'rivojlantiradi.' Tanqidiy'fikrlash'orqali'o‘qib-o‘rganish'jarayonida'o‘quvchilar:' • Axborotni' tahlil' qilishni,' asosiy' va' ikkinchi' darajali' ma’lumotlarni' ajrata' olishni;' • Dalillarni'baholab,'ularning'ishonchliligini'aniqlashni;' • Muammolarga'turli'nuqtai'nazardan'qarashni;' JARTES 4;3 IJOURNAL.UZ NOVEMBER, 2025 Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences is produced by XALQARO TADQIQOT LLC Group, a division of ijournal.uz platform Downloaded from ijournal.uz. For personal use only. No other uses without permission. Copyright © 2025 XALQARO TADQIQOT LLC. All rights reserved. ! ( 78( ! ( • Mustaqil'xulosalar'chiqarishni'va'ularni'asoslashni'o‘rganadilar.' Shuningdek,' tanqidiy' fikrlash' o‘quvchilarning' kommunikativ' ko‘nikmalarini' ham' rivojlantiradi.'Guruhli'muhokamalar,'fikr'almashish,'bahs-munozaralar'orqali'o‘quvchilar' o‘z' fikrlarini' dalillar' bilan' himoya' qilishni,' boshqalar' fikrini' tinglashni' va' tahlil' qilishni' o‘rganadilar.' Tanqidiy'fikrlashni'rivojlantirishning'samarali'usullari'orasida'quyidagilarni'sanab' o‘tish'mumkin:' • Muammoli!savollar'–'o‘quvchini'chuqur'o‘ylashga'undaydi;' • “Aqliy!hujum”'(brainstorming)'–'fikrlar'oqimini'rag‘batlantiradi;' • Kichik!guruhli!ishlar'–'hamkorlikda'tahlil'qilish'va'fikr'almashish'imkonini' beradi;' • Debatlar! va! munozaralar' –' mantiqiy' fikrlash' va' dalillash' qobiliyatini' kuchaytiradi;' • Tahliliy!yozma!ishlar'–'yozma'ifoda'orqali'tafakkurni'mustahkamlaydi.' Tanqidiy' fikrlash' orqali' o‘qib-o‘rganishning' afzalliklari' ko‘p.' U' nafaqat' o‘quvchilarning' aqliy' salohiyatini' rivojlantiradi,' balki' ularni' hayotiy' vaziyatlarda' to‘g‘ri' qaror'qabul'qila'oladigan,'mas’uliyatli'va'ijtimoiy'faol'shaxs'sifatida'shakllantiradi.'Bunday' o‘quvchi' nafaqat' ta’lim' jarayonida,' balki' kundalik' hayotda' ham' o‘z' fikrini' asosli' tarzda' himoya'qila'oladi.' Zamonaviy' ta’limda' tanqidiy' fikrlashni' rivojlantirish' uchun' o‘qituvchilardan' yangicha'yondashuv,'pedagogik' innovatsiyalar'va'texnologiyalarni' qo‘llay'olish'malakasi' talab' etiladi.' Axborot' texnologiyalari,' interaktiv' usullar,' masofaviy' ta’lim' vositalari' bu' jarayonni'yanada'samarali'tashkil'etish'imkonini'beradi.' Xulosa' qilib' aytganda,' tanqidiy' fikrlash' orqali' o‘qib-o‘rganish' –' bu' zamonaviy' ta’limning' ajralmas' qismi' bo‘lib,' u' o‘quvchilarning' tafakkurini' chuqurlashtiradi,' bilimni' faqat'yod'olish'emas,'balki'anglab,'tahlil'qilib'va'amaliyotda'qo‘llashni'o‘rgatadi.'Shu'bois' har' bir' pedagog' ta’lim' jarayonida' tanqidiy' fikrlash' strategiyalaridan' foydalanishi,' o‘quvchilarni'faol,'ijodkor'va'mustaqil'shaxs'sifatida'shakllantirishga'intilishi'zarur.' Foydalanilgan!adabiyotlar! 1. Dewey,'J.'(1933).'How$We$Think:$A$Restatement$of$the$Relation$of$Reflective$ Thinking$to$the$Educative$Process.'Boston:'D.C.'Heath'and'Company.' 2. Ennis,' R.' H.' (1991).' Critical$ Thinking:$ A$ Streamlined$ Conception.'Teaching' Philosophy,'14(1),'5–24.' 3. Paul,'R.,'&'Elder,'L.'(2006).'The$Miniature$Guide$to$Critical$Thinking:$Concepts$ and$Tools.'Foundation'for'Critical'Thinking'Press.' 4. Facione,'P.'A.'(2015).'Critical$Thinking:$What$It$Is$and$Why$It$Counts.'Insight' Assessment.' 5. Vygotsky,'L.'S.'(1978).'Mind$in$Society:$The$Development$of$Higher$Psychological$ Processes.'Harvard'University'Press.' JARTES 4;3 IJOURNAL.UZ NOVEMBER, 2025 Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences is produced by XALQARO TADQIQOT LLC Group, a division of ijournal.uz platform Downloaded from ijournal.uz. For personal use only. No other uses without permission. Copyright © 2025 XALQARO TADQIQOT LLC. All rights reserved. ! ( 79( ! ( 6. Halpern,' D.' F.' (2014).' Thought$ and$ Knowledge:$ An$ Introduction$ to$ Critical$ Thinking.'Psychology'Press.' 7. Fisher,' A.' (2011).' Critical$ Thinking:$ An$ Introduction.'Cambridge' University' Press.' 8. Lipman,'M.'(2003).'Thinking$in$Education.'Cambridge'University'Press.' 9. Hasanboeva,' O.,' Rahimov,' B.,' &' Ochilov,' M.' (2019).' Pedagogika:$ O‘quv$ qo‘llanma.'Toshkent:'“Fan'va'texnologiya”'nashriyoti.' 10. Yo‘ldoshev,'J.'G‘.,'&'Hasanboeva,'O.'(2010).'Pedagogik$texnologiyalar$asoslari.' Toshkent:'“O‘zbekiston”.' 11. Mavlonova,' R.,' &' To‘rayeva,' O.' (2020).' Zamonaviy$ ta’lim$ texnologiyalari.' Toshkent:'“Iqtisod-Moliya”'nashriyoti.' 12. Azizxodjayeva,'N.'N.'(2006).'Pedagogik$texnologiyalar$va$pedagogik$mahorat.' Toshkent:'TDPU.' 13. Nosirova,'N.'(2021).'Tanqidiy$fikrlashni$rivojlantirishning$psixologik$asoslari.' Toshkent:'TDPU'ilmiy'jurnali.' 14. OECD' (2018).' The$ Future$ of$ Education$ and$ Skills:$ Education$ 2030.'OECD' Publishing,'Paris.' 15. Brookfield,'S.'(2012).'Teaching$for$Critical$Thinking:$Tools$and$Techniques$to$ Help$Students$Question$Their$Assumptions.'Jossey-Bass.' '