Instrumentos para a ordenación dos usos agroforestais e a recuperación da terra agraria e a paisaxe multifuncional

Instrumentos para a ordenación dos usos agroforestais e a recuperación da terra agraria e a paisaxe multifuncional Xornada Expansión e homoxeneización do espazo forestal: receita para un desastre? Consello da Cultura Galega (Santiago de Compostela) 20 de outubro de 2025 Inés Santé Riveira Profesora Titular de Universidade Laboratorio do territorio GI-1934 TB http://laborate.usc.es/ Antecedentes 1 Situación actual 2 Ordenación de usos agroforestais 3 Recuperación da terra agraria: paisaxes multifuncionais e resilientes 4 Antecedentes 1 Situación actual 2 Ordenación de usos agroforestais 3 Recuperación da terra agraria: paisaxes multifuncionais e resilientes 4 ▪Abandono da terra : oEstrutura da propiedade oEscasa mobilidade de terras oDescoñecemento da propiedade (catastro) oOrdenación do territorio rural 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes ▪Abandono da terra : oEstrutura da propiedade oEscasa mobilidade de terras oDescoñecemento da propiedade (catastro) oOrdenación do territorio rural 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes ▪Abandono da terra : oEstrutura da propiedade oEscasa mobilidade de terras oDescoñecemento da propiedade (catastro) oOrdenación do territorio rural 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes ▪123 Recomendacións do ditame da Comisión Parlamentaria 2018: ▪2-3. Planificación forestal –PORF ▪14. Regulación do eucalipto 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes 2018 -10% monte ordenado 2024 –550.000 ha “Moratoria do eucalipto” Disposición transitoria novena da Lei 11/2021 de recuperación da terra agraria de Galicia ordenación integral do territorio rural ▪123 Recomendacións do ditame da Comisión Parlamentaria 2018: ▪23. Mellora pastoreo en terreos forestais : 225.000 ha en 10 anos ▪41-42 . Franxas de xestión de biomasa 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes Plan de pastos de Galicia 1.930 ha, 80 pasteiros Aldeas modelo Lei 11/2021 de recuperación da terra agraria de Galicia https://mapas.xunta.gal/visores/faixas/ ▪123 Recomendacións do ditame da Comisión Parlamentaria 2018: ▪62, 64, 69. Ordenación integral dos usos do solo rural 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 1. Antecedentes Catálogo de solos agropecuarios e forestais Lei 11/2021 de recuperación da terra agraria de Galicia 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural ▪Lei 11/2021 de recuperación da terra agraria oEixo : Mitigación e adaptación ao CC, prevención dos incendios forestais e impulso dunha planificación da paisaxe agraria que permita a creación de ecosistemas resilientes oCriterios: oé necesario proporcionar ferramentas orientadas a conseguir unha SAU e unha superficie media das explotacións próxima ás medias nacionais e europeas oEn definitiva, trátase de desenvolver no territorio rural unha zonificación do uso agrícola, gandeiro e forestal que evite a desestruturación da paisaxe , pero tamén a súa homoxeneización e a continuidade de masas arbóreas en grandes superficies que incrementen o risco asociado aos incendios 3. Ordenación de usos agroforestais 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais Lei 11/2021 de recuperación da terra agraria de Galicia Complexidade estrutura propiedade Dinámicas cambios uso solo Descoñecemento da propiedade Desestruturación usos Localización terreos non óptimos Ordenación usos solos agrarios Catálogo de solos agropecuarios e forestais de Galicia Catálogos parciais instrumento marco para a ordenación e xestión do desenvolvemento dos usos agroforestais sobre o territorio galego “favorecerá o desenvolvemento destes usos fronte ao abandono da terra. De xeito particular, o catálogo buscará garantir unha superficie agraria útil próxima á media nacional ou europea ” Lei 2/2016 do solo de Galicia Art. 34 – catálogo oficial SRPA SRPF 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais “Hacia una ordenación eficiente y sostenible del suelo rústico en Galicia: estudio de caso del Catálogo de suelos agropecuarios y forestales”. Revista Galega de Economía ▪patrón espacial menos fragmentado →xestión máis eficiente →superficie mínima 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais “Hacia una ordenación eficiente y sostenible del suelo rústico en Galicia: estudio de caso del Catálogo de suelos agropecuarios y forestales”. Revista Galega de Economía ▪patrón espacial menos fragmentado →xestión máis eficiente →superficie mínima Uso Sup (ha) Nº manchas Sup . media manchas (ha) Densidad manchas LPI Lonxitude bordes (m) Densidade bordes (m/ha) Agropecuario 28.8603 140 0.2061 62.5064 1.1094 38276 170.8925 Forestal 125.2752 52 2.4091 23.2167 12.3782 45571 203.4651 Sistema agroforestal - Frondosas 28.2769 63 0.4488 28.1279 2.5753 20586 91.9112 Indefinido 28.0150 225 0.1245 100.4567 0.7424 45515 203.2128 Uso Sup (ha) Nº manchas Sup . media manchas (ha) Densidad manchas LPI Lonxitude bordes (m) Densidade bordes (m/ha) Agropecuario 105.3268 44 2.3938 20.8309 9.896 8433 39.9243 Forestal 81.6843 14 5.8346 6.628 14.2577 6682 31.6369 Sistema agroforestal - Frondosas 24.2136 10 2.4214 4.7343 5.9141 3609.5 17.0884 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais “Hacia una ordenación eficiente y sostenible del suelo rústico en Galicia: estudio de caso del Catálogo de suelos agropecuarios y forestales”. Revista Galega de Economía ▪patrón espacial menos fragmentado →xestión máis eficiente →superficie mínima Actual Catálogo Zonas contiguas uso agrícola 137 zonas 26 zonas > 0,25 ha (77% superficie) 44 zonas 35 zonas > 0,25 ha (99,7% superficie) Zonas contiguas uso forestal 52 zonas 7 zonas > 5ha (74% superficie) 15 zonas 6 zonas > 5ha (88% superficie) 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais “Hacia una ordenación eficiente y sostenible del suelo rústico en Galicia: estudio de caso del Catálogo de suelos agropecuarios y forestales”. Revista Galega de Economía ▪Reducción do risco de incendios Distancia Coníferas (m2)Acacia (m 2) Forestal mixto coníferas (m 2 ) Total (m 2) 50 m 510 510 50 -100 m 3.932 10.180 1.631 15.743 Distancia Producción forestal (m 2) 50 m 0 50 -100 m 5.465 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 3. Ordenación de usos agroforestais “Hacia una ordenación eficiente y sostenible del suelo rústico en Galicia: estudio de caso del Catálogo de suelos agropecuarios y forestales”. Revista Galega de Economía ▪Mellor protección do valor ecolóxico de masas de frondosas caducifolias e da súa conectividade ecolóxica Índice Cobertura actual Ordenación catálogo CORE 0.0971 ha 0.9938 ha CAI 3.4137 % 20.7415 % CONNECT 2.4578 % 15.5556 % COHESION 99.5504 99.7925 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural ▪Catálogo de solos agropecuarios e forestais ✓Planificación conxunta de usos agroforestais a partir da análise técnica ✓Planificación simultánea de usos agrícolas, gandeiros e forestais ✓Protección da capacidad produtiva ✓SAU ✓Seguridade xurídica 3. Ordenación de usos agroforestais Improdutivo Frondosas caducifolias Frondosas perennifolias e coníferas Agropecuario Antecedentes 1 Situación actual 2 Ordenación de usos agroforestais 3 Recuperación da terra agraria: paisaxes multifuncionais e resilientes 4 ALDEAS MODELO POLÍGONOS AGROFORESTAIS ACTUACIÓNS DE XESTIÓN CONXUNTA 1. Enerxías renovables e desenvolvemento rural 4. Recuperación da terra agraria: paisaxes multifuncionais e resilientes ▪Que novos instrumentos se podenempregar para recuperar a terra?