UMUMTA'LIM MAKTABLARDA MILLIY RAQS TO'GARAKLARINI TASHKIL ETISH METODIKASI

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 409 UMUMTA’LIM MAKTABLARDA MILLIY RAQS TO‘GARAKLARINI TASHKIL ETISH METODIKASI Muminova Olimaxon Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Maktabgacha ta’ilm kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17557523 Annotatsiya. Ushbu maqolada umumta’lim maktablarida milliy raqs tўgaraklarini tashkil etish metodikasi ko‘rib chiqilgan. Milliy raqslar xalqning madaniy merosining ajralmas qismi sifatida, o‘quvchilarning shaxsiy va jamoaviy rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada milliy raqs tўgaraklarini tashkil qilishning asosiy bosqichlari, o‘qituvchilar uchun qo‘yiladigan talablar, metodik yondoshuvlar va raqslarning yoshlar tarbiyasiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, milliy raqslarni o‘rgatish orqali o‘quvchilarning kognitiv va emotsional rivojlanishi, jamoaviy ishni o‘rganish, va madaniy qadriyatlarni hurmat qilishga bo‘lgan yondoshuvlar alohida ta'kidlanadi. Maqola milliy raqslarni o‘rgatishning pedagogik ahamiyatini va uning yoshlarning madaniy o‘zligini shakllantirishdagi o‘rnini yoritadi. Kalit so‘zlar: Milliy raqs, umumta’lim maktablari, raqs to‘garaklari, pedagogika, madaniy meros, yoshlarga ta’sir, jamoaviy ish, tarbiya metodikasi, o‘quvchilar tayyorlash, o‘qituvchilar tayyorlash, madaniy qadriyatlar, ijodiy rivojlanish. Аннотация. В данной статье рассматривается методика организации кружков национального танца в общеобразовательных школах. Национальные танцы, как неотъемлемая часть культурного наследия народа, оказывают значительное влияние на личностное и коллективное развитие учащихся. В статье анализируются основные этапы организации кружков национального танца, требования к преподавателям, методические подходы и влияние танцев на воспитание молодежи. Особое внимание уделяется когнитивному и эмоциональному развитию учащихся через обучение национальным танцам, формированию навыков коллективной работы и уважительному отношению к культурным ценностям. Статья освещает педагогическое значение обучения национальным танцам и их роль в формировании культурной идентичности молодежи. Ключевые слова: национальный танец, общеобразовательные школы, танцевальные кружки, педагогика, культурное наследие, влияние на молодежь, коллективная работа, методика воспитания, подготовка учеников, подготовка учителей, культурные ценности, творческое развитие. Abstract. This article examines the methodology for organizing national dance clubs in general education schools. As an integral part of a nation's cultural heritage, national dances have a significant impact on the personal and collective development of students. The article analyzes the key stages of establishing national dance clubs, the requirements for instructors, methodological approaches, and the influence of dance on youth education. Special attention is given to how teaching national dances contributes to students’ cognitive and emotional development, their ability to engage in teamwork, and their respect for cultural values. The article highlights the pedagogical importance of teaching national dances and their role in shaping the cultural identity of young people. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 410 Key words: national dance, general education schools, dance clubs, pedagogy, cultural heritage, influence on youth, group work, educational methodology, student training, teacher training, cultural values, creative development. KIRISH Ma’lumki, milliy raqs — har bir xalqning madaniy merosining ajralmas qismi bo‘lib, u ko‘p asrlar davomida shakllangan va rivojlangan. Milliy raqslar maktablarda o‘rganish va targ‘ib qilish, yoshlarning milliy madaniyatiga bo‘lgan qiziqishini oshirish va ularni milliy o‘ziga xosliklarni qo‘llab-quvvatlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada umumta’lim maktablarida milliy raqs to‘garaklarini tashkil etish metodikasi haqida haqida so‘z boradi. Milliy raqsning ahamiyati Milliy raqslar xalqning o‘ziga xos milliy mansubligini, tarixi va madaniyatini, jamiyat hayotining turli jihatlarini, odamlar orasidagi aloqalarni aks ettiradi. Milliy raqslarning umumta’lim maktablarida o‘rganilishi va ommalashtirilishi yosh avlodning milliy kimligini shakllantirishga, ularning madaniy samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Milliy raqslar: Madaniy o‘sishga yordam beradi; Yoshlarning mukofotlarga sazovor bo‘lishiga xizmat qiladi; Jamoaviy ishlash va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga olib keladi. Milliy raqs to‘garaklarini tashkil etishning asosiy qadamlari Oqilona rejalashtirish Milliy raqs to‘garaklari tashkil etilganda, avvalo, unga zarur bo‘lgan shart-sharoitlar va o‘qituvchilarning malakasini aniqlash muhim. Bu jarayonda asosiy e’tiborni to‘garakka qiziquvchi o‘quvchilarning yoshiga, shakllantirish uchun mavjud imkoniyatlarga (zal, qurilmalar, kostyumlar va boshqalar) qaratish zarur. Dastur ishlab chiqish To‘garaklar uchun dastur ishlab chiqish, milliy raqslarning turli xilini o‘z ichiga olishi kerak. Shuningdek, har bir raqsni o‘zga xalqlarning madaniyati bilan tanishtirish, yoshlarga raqsning tarixi, mazmun va shakli haqida ham ma’lumot berish muhim. Ustozlar tayyorlash Milliy raqs to‘garaklarini tashkil etishda o‘qituvchilarning malakasini oshirishga e’tibor qaratish zarur. Ustozlar uchun maxsus treninglar va seminarlar tashkil etish, ularga xalq raqslarini o‘rganish va o‘qitish borasidagi yangi metodikalarni o‘rganish uchun imkoniyatlar yaratish talab etiladi. Ma’naviy-axloqiy tarbiya Milliy raqslar yoshlarning ma’naviy-axloqiy tarbiyasini kuchaytirishga xizmat qiladi. Ushbu raqslar orqali yoshlar milliy qadriyatlar, urf-odatlar va an’analarni o‘rganadilar, ularning milliy milliy shaxsiyati shakllanadi. Konsertlar va ko‘rgazmalar To‘garaklardagi ishlar ko‘pincha maktab konsertlari va boshqa madaniy tadbirlarda namoyish etiladi. Bu orqali yoshlar o‘z qobiliyatlarini namoyon qilib, o‘zlarini raqs san’atida ham namoyon etishga imkoniyat topadilar. Shuningdek, bunday tadbirlar boshqa o‘quvchilarni ham milliy raqslarga qiziqtirishi mumkin. To‘garaklardagi ishlarning asosiy yo‘nalishlari REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 411 Milliy raqslarning tarixiy qiymati: Raqslarning har bir turi haqidagi tarixiy ma’lumotlarni yoshlarga yetkazish. Raqs texnikasi: Raqslarning asosiy texnikasini, qadamlarini, harakatlarni o‘rganish. Sahna madaniyati: Raqschilarning saxnada o‘zini to‘g‘ri va ishonchli tutishini o‘rganish. Jamoaviy ishlash: Raqs to‘garagi a’zolarining jamoaviy ishlarini mukammallashtirish. Milliy raqs to‘garaklarining samaralari Madaniy tashabbuslar: Milliy raqslarni o‘rganish yoshlarning madaniy darajasini oshiradi. Jamoaviy ishlash: Yoshlar jamoaviy ishlash va birgalikda harakat qilish qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Ijodiy savodxonlik: Milliy raqs orqali ijodiy fikrlash va har tomonlama rivojlanishga erishiladi. Milliy Raqs To‘garaklarini Tashkil Etishning Psixologik Asoslari Milliy raqs to‘garaklarini tashkil etishda psixologik jihatlarni ham inobatga olish zarur. Har bir yosh guruhining psixologik xususiyatlarini o‘rganish va ularga mos ta'lim metodlarini qo‘llash, samaradorlikni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Yosh bolalar uchun raqslar o‘yin shaklida bo‘lishi kerak, bu ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. O‘smirlar va yigit-qizlar uchun esa raqsni musiqiy va estetik jihatdan tushunishga o‘rgatish, ijodiy fikrlashni rivojlantirish, hamda jamoaviy ishlarni yaxshilashga qaratilgan metodlar qo‘llanilishi zarur. Milliy Raqs To‘garaklarining O‘qituvchilariga Qo‘yiladigan Talablar Milliy raqs to‘garagini tashkil qilishda ustozlarning mahorati juda muhim. O‘qituvchilar nafaqat raqs san’ati bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari, balki o‘zbek xalqining urf-odatlari, an'analari, va tarixiy merosiga ham chuqur hurmat bilan yondoshuv ko‘rsatishlari kerak. Bunday o‘qituvchilarni tayyorlash uchun maxsus treninglar tashkil etish, xalq raqslarining turli yo‘nalishlarini o‘rganishga, pedagogik texnologiyalarni o‘zlashtirishga yordam beradi. O‘qituvchi uchun asosiy talablar: Milliy raqslarni mukammal bilish va o‘rgatish. Pedagogik va psixologik bilimga ega bo‘lish. O‘quvchilarning shaxsiy va jamoaviy rivojlanishini kuzatish va qo‘llab-quvvatlash. Har bir o‘quvchi uchun individual yondoshuvni qo‘llash. Milliy Raqslarni O‘rgatishdagi Metodologik Yondoshuvlar Milliy raqslarni o‘rgatishda zamonaviy metodologik yondoshuvlar va pedagogik texnikalar muhim ahamiyatga ega. Quyidagi metodlar o‘quvchilarning raqsni samarali o‘rganishiga yordam beradi: Amaliy Mashg‘ulotlar: O‘quvchilar uchun muntazam amaliy mashg‘ulotlar tashkil etish, ularni raqsni to‘g‘ri bajarishga o‘rgatadi. Bu usul raqsni nafaqat fizik jihatdan, balki estetik jihatdan ham tushunishga imkon yaratadi. Musical-Auditory Yondoshuv: Milliy raqslar ko‘pincha o‘zining musiqasi bilan ajralib turadi. Shuning uchun o‘quvchilarga musiqaning ritmi, ohanglari va uning raqsga qanday ta’sir qilishi haqida tushunchalar berilishi zarur. Teoretik Darslar: Milliy raqslarning tarixi, ularning xalqning hayotidagi o‘rni haqida teoretik darslar o‘tkazish, o‘quvchilarga milliy merosga bo‘lgan hurmatni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 412 Raqs va Drama: Milliy raqslarni o‘rgatishda drama va teatr san'ati elementlarini qo‘llash ham foydalidir. Raqsda harakat va ifoda vositalari orqali o‘quvchilar o‘z his-tuyg‘ularini ifodalashni o‘rganadilar. Jamoaviy Mashg‘ulotlar: Jamoaviy ish va guruh mashg‘ulotlari o‘quvchilarga birgalikda harakat qilishni o‘rgatadi, shu bilan birga ularning bir-biriga yordam berish va hamkorlik qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi. Milliy Raqs To‘garaklarining Yoshlarga Ta'siri Milliy raqslarni o‘rgatish nafaqat san'atsal jihatdan foydali, balki ularning psixologik va ijtimoiy rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi: Kognitiv rivojlanish: Milliy raqslarni o‘rganish o‘quvchilarning yod olish, e'tiborini jamlash, va musiqiy tafakkurini rivojlantiradi. Emotsional barqarorlik: Raqs o‘quvchilarga o‘z hissiyotlarini ifodalash va ularni boshqarish imkonini beradi, bu esa ular uchun emotsional barqarorlikni ta'minlaydi. Ijtimoiy malakalar: Jamoaviy ishlash, bir-biriga yordam berish va birgalikda maqsadlarga erishish milliy raqslarni o‘rganish jarayonida rivojlanadi. Milliy Raqs To‘garaklari Tashkil Etishdagi Ijtimoiy Ahamiyat Milliy raqslar faqat san'ataning bir turi emas, balki ular xalqning umumiy tarixiy va madaniy merosini saqlash va unga bo‘lgan hurmatni kuchaytirish uchun ham xizmat qiladi. Milliy raqslarni o‘rgatish orqali yoshlar: O‘zining milliy o‘ziga xosligini anglaydilar. Milliy qadriyatlar va an'analarga hurmat bilan yondashadilar. Madaniy xulq-atvorni o‘rganadilar va bu ularning umumiy rivojlanishiga ijobiy ta'sir qiladi. Milliy Raqs To‘garaklarini O‘tkazishda Qo‘shimcha Resurslar Milliy raqslarni o‘rganish va o‘rgatish jarayonida qo‘shimcha resurslar ham juda muhim. Bu resurslar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Video va audio materiallar: Milliy raqslarning video va audio namunalarini o‘rganish, o‘quvchilarga harakatlarning to‘g‘ri bajarilishini ta'minlaydi. Raqs kostyumlari: Milliy raqslarni o‘rganishda tarixiy va madaniy jihatdan to‘g‘ri kostyumlar muhim ahamiyatga ega. Ekskursiyalar va madaniy tadbirlar: Milliy raqslar bilan bog‘liq ekskursiyalar va tadbirlarda qatnashish o‘quvchilarga haqiqiy madaniy tajriba olish imkonini beradi. Xulosa. Milliy raqs to‘garaklari tashkil etish umumta'lim maktablarida o‘quvchilarning san'ati va madaniyatiga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning jamoaviy ishlash va ijodiy rivojlanishiga katta yordam beradi. Bu jarayonni to‘g‘ri tashkil etish va uslubiy yondoshuvlarni qo‘llash orqali biz yoshlarni milliy madaniyatga hurmat bilan qarashga o‘rgatishimiz mumkin. Shuningdek, milliy raqslarni o‘rgatish xalqning boy madaniy merosini avloddan avlodga o‘tkazishning eng samarali usulidir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abdukarimov, S. (2017). O‘zbekiston xalq raqs san'ati. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti. 2. Toshpulatov, A. (2019). Umumta'lim maktablarida san'at darslarini tashkil etish. Toshkent: Fan va texnologiya. 3. Jumayev, A. (2015). Milliy madaniyat va ta'lim tizimi. Toshkent: Sharq nashriyoti. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 413 4. Mirkhodjaev, X. (2020). Xalq raqslarining pedagogik aspektlari. Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi ta'lim vazirligi. 5. Yuldashev, B. (2018). O‘quvchilarda milliy san'atga bo‘lgan qiziqishni shakllantirish. Buxoro: Buxoro universiteti nashriyoti. 6. G‘ulomov, M. (2021). Milliy raqslarning estetik va tarbiyaviy ahamiyati. Tashkent: Ijtimoiy fanlar akademiyasi. 7. Nurmatov, K. (2016). San'at va ta'lim: Milliy raqsni o‘rgatish metodikasi. Toshkent: Yoshlar nashriyoti. 8. Abdullayev, F. (2014). Umumta'lim maktablarida madaniy tarbiya va uning metodlari. Samarqand: Samarqand universiteti. 9. Xudoyberganov, N. (2013). O‘zbekiston milliy raqs san'ati tarixi. Toshkent: O‘zbekiston milliy nashriyoti. 10. Mahmudov, Z. (2012). Madaniy tarbiya va yoshlar rivoji. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi ta'lim vazirligi.