VOLEYBOLCHILARGA XOS SAKRASH TURLARI VA ULARNING VAZIYATLI MASHQLAR ASOSIDA SHAKLLANTIRISH SAMARADORLIGI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 329 VOLEYBOLCHILARGA XOS SAKRASH TURLARI VA ULARNING VAZIYATLI MASHQLAR ASOSIDA SHAKLLANTIRISH SAMARADORLIGI Ismoilov D.X. Voleybol, basketbol nazariyasi va uslubiyati kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17564762 Annotatsiya. Voleybol sport turida uziga hos samarali mashiqlar orqali sakrash samaradorligini shakillantirish va aqliy hujum metodlarini shakllantirish borasida olib borilgan tajribalar shuni kursatadiki, murabbiylar tomonidan ko‘plab sportchilar o‘stida ishlashi kerakligi lozim ekan. Kalit so‘zlar: Voleybolchi, murabbiy, sakrovchanlik qobiliyatini kuzatish va so‘rovnoma o‘tkazish. Jismoniy tarbiyaning ijtimoiy vazifasi bo‘lgan inson salomatligini yaxshilash, kamol topishi uchun har tomonlama rivojlantirishga asosiy e’tibor qaratildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh avkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasida quyidagi fikrlarni “Aholini ommaviy sport turlariga keng jalb qilish orqali hozirgi ko‘nda kunda 21 foizdan 30 foizga etkaziladi. Sport haqida gapirganda, yana bir muhim vazifa oldimizda turganini ta’kidlab o‘tmoqchiman. YAqinda Osiyo olimpiya kengashi 2025 yilda YOshlar o‘rtasida Osiyo o‘yinlarini Toshkent shahrida o‘tkazish bo‘yicha qaror qabul qildi. Bu mamlakatimizga ko‘rsatilgan katta ishonch, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Ayni vaqtda buning mas’uliyati ham katta ekanini, o‘ylaymanki, barchamiz yaxshi tushunamiz. Qit’amiz miqyosidagi ushbu musobaqaga hozirdan boshlab puxta tayyorgarlik ko‘rishimiz lozim” 1 . Shunday ekan kelajak avlod bo‘lgan farzandlarimiz bugungi ta’lim-tarbiyaning zamonaviy usullaridan foydalangan holda bilim olishi lozim. Bu borada “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun va ”Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” qabul qilindiki, bu ta’lim sohasida tub islohotlar olib borish imkonini berdi. Yurtimizda aholi salomatligini mustahkamlashning muhim va samarali omili bo‘lgan jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. Respublikada sog‘lom avlodga ta’lim-tarbiya berishni muvaffaqiyatli amalga oshirilishi, jamiyatning rivojlanishida muxim ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy vazifalardan biri bo‘lib xizmat qilmoqda. “Aqliy hujum” metodi. Metodning maqsadi: ta’lim oluvchilarning barchasini jalb etish imkoniyati bo‘ladi, shu jumladan ta’lim oluvchilarda muloqot qilish va munozara olib borish madaniyati shakllanadi. Ta’lim oluvchilar o‘z fikrini faqat og‘zaki emas, balki yozma ravishda bayon etish mahorati, mantiqiy va tizimli fikr yuritish ko‘nikmasi rivojlanadi. “Aqliy hujum” metodini qo‘llash bo‘yicha ko‘rsatma 1. Ta’lim oluvchilarga savol tashlanadi va ularga shu savol bo‘yicha o‘z javoblarini (fikr, g‘oya va mulohaza) bildirishlarini so‘raladi; 2. Ta’lim oluvchilar savol bo‘yicha o‘z fikr-mulohazalarini bildirishadi; 1 Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi, 29 dekabr, 2020 yil. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy sayti: http://www.press-service.uz. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 330 3. Ta’lim oluvchilarning fikr-g‘oyalari (magnitafonga, video tasmaga, rangli qogg‘ozlarga yoki doskaga) to‘planadi; 4. Fikr-g‘oyalar ma’lum belgilar bo‘yicha guruhlanadi; 5. Yuqorida qo‘yilgan savolga aniq va to‘g‘ri javob tanlab olinadi. Aqliy hujum metodi “VENN DIAGRAMMASI” metodi Metodning maqsadi: Bu metod grafik tasvir orqali o‘qitishni tashkil etish shakli bo‘lib, u ikkita o‘zaro kesishgan aylana tasviri orqali ifodalanadi. Mazkur metod turli tushunchalar, asoslar, tasavurlarning analiz va sintezini ikki aspekt orqali ko‘rib chiqish, ularning umumiy va farqlovchi jihatlarini aniqlash, taqqoslash imkonini beradi. Ven diogrammasi asosida voleybolchilarga xos sakrash turlari va ularning vaziyatli mashqlar asosida shakllantirish samaradorligi Metodni amalga oshirish tartibi: ➢ ishtirokchilar ikki kishidan iborat juftliklarga birlashtiriladilar va ularga ko‘rib chiqilayotgan tushuncha yoki asosning o‘ziga xos, farqli jihatlarini (yoki aksi) doiralar ichiga yozib chiqish taklif etiladi; Махсус ускунада бажариладиган машқлар Майдонда бажариладиган машқлар Сакраш Югуриш Айланиш Силтаниш Тебраниш INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 331 ➢ navbatdagi bosqichda ishtirokchilar to‘rt kishidan iborat kichik guruhlarga birlashtiriladi va har bir juftlik o‘z tahlili bilan guruh a’zolarini tanishtiradilar; ➢ juftliklarning tahlili eshitilgach, ular birgalashib, ko‘rib chiqilayotgan muammo yohud tushunchalarning umumiy jihatlarini (yoki farqli) izlab topadilar, umumlashtiradilar va doirachalarning kesishgan qismiga yozadilar. “ASSESMENT” metodi. Metodning maqsadi: mazkur metod ta’lim oluvchilarning bilim darajasini baholash, nazorat qilish, o‘zlashtirish ko‘rsatkichi va amaliy ko‘nikmalarini tekshirishga yo‘naltirilgan. Mazkur texnika orqali ta’lim oluvchilarning bilish faoliyati turli yo‘nalishlar (test, amaliy ko‘nikmalar, muammoli vaziyatlar mashqi, qiyosiy tahlil, simptomlarni aniqlash) bo‘yicha tashhis qilinadi va baholanadi. Metodni amalga oshirish tartibi: “Assesment”lardan ma’ruza mashg‘ulotlarida talabalarning yoki qatnashchilarning mavjud bilim darajasini o‘rganishda, yangi ma’lumotlarni bayon qilishda, seminar, amaliy mashg‘ulotlarda esa mavzu yoki ma’lumotlarni o‘zlashtirish darajasini baholash, shuningdek, o‘z-o‘zini baholash maqsadida individual shaklda foydalanish tavsiya etiladi. SHuningdek, o‘qituvchining ijodiy yondashuvi hamda o‘quv maqsadlaridan kelib chiqib, assesmentga qo‘shimcha topshiriqlarni kiritish mumkin. ASSESMENT metodi texnikasi (Assesment – o‘z o‘zini taqdimot qilish, ma’lum bir sinovdan o‘tish) TEST Voleybol qachon va qaerda paydo bo‘lgan? a) AQSH 1895 y b) Angliya 1893 y c) Fransiya 1896 y d) Gretsiya 1894 y MUOMMOLI VAZIYAT Voleybol o‘yini paytida hakamlikni noto‘g‘ri bajarib qo‘ydingiz talabalar tomonidan noroziliklar bildirildi. Bunday vaziyatdan qanday chiqib ketardingiz. SIMPTOM Voleybolda sakrash texnikasiga o‘rgatishning asosiy usullari? AMALIY KO‘NIKMA O‘zingiz amaliyotda qo‘llab va takrorlab yurgan voleybol o‘yin texnik usullari haqida misol keltiring. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: 1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.-T. 2019 yil. 84 bet. 2. “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida” gi qonun (2015 yil yangi tahrir). 3. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti SHavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 332 Murojaatnomasi, 29 dekabr, 2020 yil. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy sayti: http://www.press-service.uz. 4. A.A.Pulatov, F.A.Pulatov, SH.O.Avazmetov. Voleybol mashg‘ulot-larida harakatlanish tezkorligi va to‘p uzatish aniqligini shakllantirish uslubiyati. O‘quv – uslubiy qo‘llanma. 2013 yil. 5. Nigmanov B.B, Xo‘jaev F, Raximqulov K.D. «Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi». Ilm-Ziyo. 2007 y. 6. P.Xo‘jaev, B.Nigmanov, K.Rahimqulov. Sport va harakatli o‘yinlar va uni o‘qitish metodikasi. O‘quv qo‘llanma. T-2007 y.