O'ZBEKISTON IQTISODIY RIVOJLANISHIDA YASHIL IQTISODIYOTNING ROLI VA AHAMIYATI

ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 355 O’ZBEKISTON IQTISODIY RIVOJLANISHIDA YASHIL IQTISODIYOTNING ROLI VA AHAMIYATI Shakarov Allayor Baratovich Samarqand iqtisodiyot va servis instituti,dotsent O’ralboyeva Ruxshona Vafo qizi Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17574954 Annotatsiya. Ushbu maqolada, Oʻzbekistonning iqtisodiy rivojlanishida yashil iqtisodiyot modeliga oʻtishning nazariy-amaliy ahamiyatini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotda mamlakatning barqaror oʻsishini taʼminlash, energiya samaradorligini oshirish va resurslardan foydalanishda ekologik xavfsizlikni taʼminlashga qaratilgan strategik hujjatlar (PQ-4477, PF158) asosida amalga oshirilayotgan islohotlar yoritib berilgan. Kalit so’zlar: Yashil Iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, qayta tiklanuvchi energiya manbalari, energiya samaradorligi, suv resurslari, iqlim oʻzgarishlari, Oʻzbekiston – 2030 strategiyasi. Astract. This article analyzes the theoretical and practical significance of transitioning to a green economy model in the economic development of Uzbekistan. The research highlights the reforms implemented on the basis of strategic documents (PQ-4477, PF-158) aimed at ensuring the country’s sustainable growth, increasing energy efficiency, and guaranteeing environmental safety in the use of resources. Key words: Green Economy, sustainable development, renewable energy sources, energy efficiency, water resources, climate change, Uzbekistan – 2030 strategy. Аннотация. В данной статье анализируется теоретическое и практическое значение перехода к модели «зелёной экономики» в экономическом развитии Узбекистана. В исследовании освещены реформы, реализуемые на основе стратегических документов (ПП-4477, УП-158), направленные на обеспечение устойчивого роста страны, повышение энергоэффективности и обеспечение экологической безопасности при использовании ресурсов. Ключевые слова: Зелёная экономика, устойчивое развитие, возобновляемые источники энергии, энергоэффективность, водные ресурсы, изменение климата, стратегия Узбекистан – 2030. Kirish. Hozirgi kunda, global iqlim oʻzgarishlari va qazilma yoqilgʻilar zaxiralarining kamayishi sharoitida, Oʻzbekiston Respublikasi uchun barqaror iqtisodiy rivojlanishni taʼminlash muhim vazifadir. Mamlakatning energetika sohasidagi yuqori resurs isteʼmoli va suv resurslariga boʻlgan yuqori talabi inobatga olinsa, yashil iqtisodiyot modeliga oʻtish bugungi kunning strategik zaruratiga aylanmoqda. Yashil iqtisodiyot BMT Atrof-muhit Dasturiga (UNEP) koʻra, atrof-muhitga taʼsirni kamaytirgan holda, iqtisodiy oʻsishni taʼminlovchi tizim sifatida taʼriflanadi [5]. Ushbu maqolaning maqsadi Oʻzbekistonning yashil iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini, ustuvor yoʻnalishlarini va kutilayotgan iqtisodiy-ijtimoiy natijalarini tahlil qilishdan iborat. ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 356 Oʻzbekistonning Yashil Iqtisodiyot Strategiyasi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son qarori bilan tasdiqlangan "2019–2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga oʻtish strategiyasi" ushbu transformatsiyaning huquqiy va institutsional asosini yaratdi 1 . Strategiyaning asosiy maqsadi 2030-yilga borib issiqxona gazlarining YaIM birligiga nisbatan solishtirma ajratmalarini 2010-yildagi darajadan 35 foizga qisqartirishdir [2]. Ustuvor yoʻnalishlar va iqtisodiy transformatsiya. 3.1. Energiya xavfsizligi va qayta tiklanuvchi manbalar. Yashil iqtisodiyotning asosiy komponenti energiya samaradorligini oshirish va energetika balansini diversifikatsiya qilishdan iborat. "Oʻzbekiston – 2030" strategiyasiga koʻra, 2030-yilga kelib qayta tiklanuvchi energiya manbalarining umumiy quvvatini 25 ming megavattga yetkazish va ularning jami isteʼmoldagi ulushini 40 foizga koʻtarish belgilangan [3]. Amaliy misol: Samarqand viloyati Nurobod tumanida barpo etilayotgan 500 MVt quvvatga ega yirik fotoelektr stansiyasi ushbu maqsadlarga erishish yoʻlidagi muhim qadam boʻlib, u mintaqaviy energiya taʼminotini barqarorlashtirishga xizmat qiladi. 3.2. Resurs samaradorligi va suvdan oqilona foydalanish. Qishloq xoʻjaligi sohasida suv isteʼmolining yuqoriligi resurs tanqisligini keltirib chiqarmoqda. Strategiya doirasida 1 million gektargacha ekin maydonlarida suv tejovchi sugʻorish texnologiyalarini (tomchilatib, yomgʻirlatib sugʻorish) joriy etish nazarda tutilgan. Bu chora-tadbirlar suvdan foydalanish samaradorligini oshirishga va Orolboʻyi mintaqasining ekologik barqarorligiga hissa qoʻshadi. 3.3. Yashil ish oʻrinlari va ijtimoiy barqarorlik. Yashil iqtisodiyot yangi sanoat sohalari, jumladan, QTE (qayta tiklanuvchi energiya), chiqindilarni qayta ishlash va ekoturizm kabi tarmoqlarda inklyuziv "yashil ish oʻrinlari" yaratish orqali ijtimoiy farovonlikni oshirish salohiyatiga ega[4]. Xulosa. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, yashil iqtisodiyot modeli Oʻzbekiston Respublikasining 2030-yilgacha barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishi uchun nafaqat ekologik, balki chuqur iqtisodiy zarurat hisoblanadi. Mamlakatning energetika sohasidagi yuqori energiya isteʼmoli (energiya intensivligi) va anʼanaviy resurslarga qaramligi, global raqobatbardoshlikni cheklayotgan asosiy omillardandir. Strategik yondashuv (PQ-4477 va PF-158) doirasida QTE ulushini 40 foizga yetkazish va suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish orqali energiya mustaqilligi oshadi, iqlim oʻzgarishi xavflari yumshatiladi va resurslardan oqilona foydalanish hisobiga iqtisodiyotning umumiy samaradorligi oshadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4477-son qarori. “2019–2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida.” (2019-yil 4-oktabr). 1 Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4477-son qarori. “2019–2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida.” (2019-yil 4-oktabr). ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 357 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-436-son qarori. “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”. (2022-yil 2-dekabr). 3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-158-son Farmoni. “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi toʻgʻrisida. (2023-yil 11-sentabr). 4. Jahon banki hisoboti. Towards a Greener Economy in Uzbekistan. (Oʻzbekiston yashil iqtisodiyot sari) Washington D.C., 2022. 5. UNEP (BMT Atrof-muhit Dasturi). Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication. Geneva, 2011.