TALABALARDA MANTIQIY FIKRLASH QOBILIYATINI ELEKTRON TA'LIM RESURSLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1621 TALABALARDA MANTIQIY FIKRLASH QOBILIYATINI ELEKTRON TA’LIM RESURSLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH Toshpulatov Faxriddin Urolovich Termiz davlat pedagogika instituti p.f.f.d., Dotsenti https://doi.org/10.5281/zenodo.17586752 Annotatsiya. Mazkur maqolada talabalarda mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda elektron ta’lim resurslaridan foydalanishning samaradorligi yoritilgan. Chizmachilik va muhandislik-arxitektura fanlari misolida elektron resurslar yordamida o‘quv jarayonini tashkil etishning metodik asoslari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, zamonaviy axborotkommunikatsiya texnologiyalari asosida vizual modellashtirish, interaktiv mashqlar va gamifikatsiya elementlari orqali talabalarning mantiqiy tafakkurini shakllantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: mantiqiy fikrlash, elektron ta’lim resurslari, chizmachilik, muhandislik, metodika. Аннотация. В данной статье рассматривается эффективность использования электронных образовательных ресурсов в развитии логического мышления студентов. На примере дисциплин черчения и инженерно-архитектурных наук анализируются методические основы организации учебного процесса с применением электронных технологий. Кроме того, разработаны предложения по формированию логического мышления студентов посредством визуального моделирования, интерактивных заданий и элементов геймификации на базе современных информационно-коммуникационных технологий. Ключевые слова: логическое мышление, электронные образовательные ресурсы, черчение, инженерия, методика. Abstract. This article explores the effectiveness of using electronic learning resources in developing students’ logical thinking skills. Using the case of drafting and engineeringarchitecture disciplines, the paper examines methodological foundations for organizing the learning process with the support of digital technologies. Furthermore, it proposes approaches to fostering logical thinking through visual modeling, interactive exercises, and gamification elements, based on modern information and communication technologies. Keywords: logical thinking, e-learning resources, drafting, engineering, methodology. Kirish: Jahon ta’lim tizimini takomillashtirish bo‘yicha o'tkazilgan Xalqaro ta’lim forumida 2030 yilga qadar tasdiqlangan barqaror ta’lim konsepsiyasida “ta’lim taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi va barqaror rivojlanish maqsadlariga yetkazuvchi muhim faoliyat” 1 sifatida e’tirof etilib, bu borada umumta’lim maktablarida o'quvchilarni mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish, yangi avlod darsliklari va zamonaviy axborot texnologiyalari amaliyotga tadbiq etilmoqda, integrativ yondashuv asosida mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, boshlang‘ich ta’lim va oliy ta’liim o'quvchilari, talabalarida mustaqil ta’lim INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1622 olish faoliyatini rivojlantirish, o'quv-metodik ta’minotini yaratish bo’yicha loyixalarni amaliyotga tadbiq etishga doir tizimli ishlar olib borilmoqda. Jahon ta’lim va ilmiy tadqiqot muassasalarida boshlang‘ich sinf o'quvchilarining mantiqiy mushohada qilish qobiliyatlarini rivojlantirishning kreativ mexanizmlari ta’limjarayoniga tadbiq etish ta’limning nazariy-metodologik qismi va jihatlarini takomillashtirish, umumta’lim maktablarining boshlang‘ich sinflarida ta’limni zamonaviy talablar asosida tashkil etish va mazmunan yangilash, uzluksiz ta’lim tizimining fan va ishlab chiqarish bilan integratsiyalashuvi bo’yicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda, o'quvchilarining mantiqiy fikrlashini rivojlantirishda yo‘naltirilgan o‘quv jarayonlarining didaktik-pedagogik imkoniyatlari va texnologiyalarini aniqlashtirish boshlang‘ich sinf o'quvchilarining mantiqiy fikrlash jarayonini takomillashtirish bo’yicha tadqiqotlar ham olib borilmoqda. Respublikamizda so’ngi yillarda integrativ yondashuv asosida tasviriy san’at va muhandislik grafikasi ta’limyunalaish talabalarining mantiqiy va aqliy faoliyatining imkoniyatlarini o'rganish, talabalarda mantiqiy mushohada qilish qobiliyatini rivojlantirish, o'quv jarayonini integrativ yondashuv asosida mazmunli tashkillashtirishning meyoriy asoslari yaratilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning “Yoshlarimiz mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy salohiyatga ega bo'lib, dunyo miqyosida o‘z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo'sh kelmaydigan insonlar bo'lib kamol topishi, baxtli bo‘lishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar etamiz 1 ” degan da’vatlari ta’limning sifatli va samarali tashkil etilishini, ayniqsa, boshlang‘ich sinflardan boshlab o'quvchilarni mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy salohiyatga ega shaxs sifatida tarbiyalash va tasviriy san’at va muhandislik grafikasi ta’lim yunalishida mantiqiy fikrlash rivojlanganligi dinamikasi bo'yicha ilmiy-tadqiqotlar alohida ahamiyat kasb etmoqda.Bugungi kunda raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonining barcha bosqichlariga chuqur kirib bormoqda. Talabalarda mustaqil fikrlash, tahlil qilish va mantiqiy xulosalar chiqarish qobiliyatini shakllantirish zamonaviy ta’limning eng muhim vazifalaridan biridir. An’anaviy dars uslublari bu borada ma’lum samarani bersa-da, elektron ta’lim resurslari ulardan ko‘ra interaktivlik, tezkorlik va keng ko‘lamli ta’lim imkoniyatlarini taqdim etadi. Shu boisdan mantiqiy fikrlashni rivojlantirish jarayonida elektron ta’lim resurslarini samarali qo‘llash metodikasini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Adabiyotlar tahlili va metodologiya: O‘zbekiston va xorijiy olimlar tadqiqotlarida mantiqiy fikrlashni rivojlantirishda axborotkommunikatsiya texnologiyalari asosiy vosita sifatida talqin qilinmoqda. Masalan, Vygotskiy va Brunerning kognitiv rivojlanish nazariyalari ta’limda interaktiv muhit va vizual resurslarning ahamiyatini asoslab bergan. So‘nggi yillarda esa elektron platformalar (Moodle, Google Classroom, EduPage) orqali testlar, mantiqiy topshiriqlar va simulyatsiyalardan foydalanish samaradorligi keng o‘rganilmoqda. Ushbu maqolada quyidagi metodologik yondashuvlar asos qilib olindi: • taqqoslash va tahlil qilish usuli (milliy va xorijiy tajribalarni o‘rganish); • pedagogik eksperiment (elektron ta’lim resurslari asosida mashg‘ulotlar tashkil etish); 1 Mirziyoyev Sh.M . Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. -Toshkent: O'zbekiston, 2016. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1623 • diagnostika va monitoring (talabalarning mantiqiy fikrlash darajasini aniqlash). Muhokama: elektron ta’lim resurslari talabalarda mantiqiy fikrlashni rivojlantirish uchun bir qator qulayliklarni taqdim etadi: 1. Interaktiv mashqlar – talabalarga mustaqil qaror qabul qilish va xatolarini tezkor tahlil qilish imkonini beradi. 2. Vizual modellashtirish – murakkab tushunchalar grafik, jadval va sxemalar orqali yengil o‘zlashtiriladi. 3. Gamifikatsiya elementlari – mantiqiy topshiriqlar o‘yin shaklida berilganda talabalar motivatsiyasi ortadi. 4. Moslashuvchanlik – elektron resurslar talabaning shaxsiy tayyorgarlik darajasiga moslashtirilishi mumkin. Bundan tashqari, chizmachilik va muhandislik-arxitektura ta’limida elektron resurslar alohida o‘rin tutadi. Chizmachilik fanida grafik topshiriqlarni elektron dasturlar yordamida bajarish talabalarda fazoviy tasavvur va mantiqiy fikrlashni shakllantiradi. Masalan, AutoCAD, SketchUp, Revit kabi dasturlarda (1-rasm) chizmalarni yaratish va tahlil qilish jarayoni nafaqat texnik ko‘nikmalarni, balki algoritmik va mantiqiy tafakkurni ham rivojlantiradi. Muhandislik va arxitektura yo‘nalishida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini rivojlantirish bevosita loyihalash jarayoni bilan chambarchas bog‘liq. Har bir konstruktsiya yoki arxitektura yechimi chizma orqali ifodalanadi va u qat’iy mantiqiy qonuniyatlarga asoslanadi. 1-rasm. AutoCAD grafik topshiriqlarni elektron dasturlar yordamida bajarish. Shu bois elektron ta’lim resurslari nafaqat umumiy ta’lim fanlarida, balki chizmachilik, muhandislik grafikasi va arxitektura ta’limida ham talabalarning mantiqiy tafakkurini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etad 2-rasm. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1624 2-rasm. mantiqiy tafakkurini shakllantirishda Ammo elektron ta’lim resurslaridan foydalanishda ayrim cheklovlar ham mavjud: yuqori texnik ta’minot zarurati, internet tarmog‘iga to‘liq bog‘liqlik, ayrim hollarda esa o‘qituvchilarning metodik tayyorgarlik darajasi yetarli emasligi. Natijalar: o‘tkazilgan tajriba mashg‘ulotlari shuni ko‘rsatdiki, elektron ta’lim resurslari asosida o‘tkazilgan darslarda talabalar: • murakkab mantiqiy masalalarni yechishda faolroq qatnashdi; • tahliliy fikrlash ko‘nikmalari an’anaviy darslarga qaraganda tezroq rivojlandi; • mustaqil ishlash va qaror qabul qilishda yuqori natijalarga erishdi. Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, elektron resurslar bilan ishlagan guruh talabalarining mantiqiy fikrlash ko‘rsatkichlari 20–25% ga yuqori bo‘ldi. Xulosa va bibliografiya: xulosa qilib aytganda, talabalarda mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda elektron ta’lim resurslari samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ular ta’lim jarayonini interaktiv, vizual va motivatsion jihatdan boyitadi. Shu bilan birga, elektron resurslardan foydalanish metodikasini yanada takomillashtirish, o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini oshirish va texnik infratuzilmani kuchaytirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Mirziyoyev Sh.M . Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. -Toshkent: O'zbekiston, 2016. 2. Vygotsky L. S. Mind in society. – Cambridge: Harvard University Press, 1978. – 159 p. 3. Bruner J. The process of education. – Cambridge: Harvard University Press, 2009. – 176 p. 4. ZiyoNET elektron ta’lim portali [Elektron resurs]. – Rejim dostupa: https://ziyonet.uz (data obrashcheniya: 08.09.2025). 5. Jonbekov A. Elektron ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 240 b. 6. Dilrabo H. et al. Gut microbiota-derived metabolites and coronary artery disease severity: A case-control metabolomics analysis //Revista Latinoamericana de Hipertension. – 2025. – Т. 20. – №. 6. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1625 7. Toshpulatov F. U. et al. Issues of Developing the Culture of Measurement in Drawing Lessons (In the Case of General Secondary Schools) //Vital Annex: International Journal of Novel Research in Advanced Sciences. – 2022. – Т. 1. – №. 5. – С. 111-119. 8. Anderson T., Elloumi F. E-learning in the 21st century. – London: Routledge, 2017. – 352 p. 9. Toshpulatov F. CHIZMACHILIK FANINI TABIIY HODISALAR BILAN AMALIY BОG’LIQLIGI //Физико-технологического образование. – 2022. – Т. 1. – №. 1.