MORPHOLOGICAL AND IMMUNOGYSTOCHEMICAL ASPECTS OF CHILDREN'S ADENOID (LITERARY REVIEW)

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 367 BOLALAR ADENOIDINING MORFOLOGIK VA IMMUNOGISTOKIMYOVIY JIHATLARI (ADABIYOTLAR SHARHI) Xusanov Shoyadbek Rustamjonovich Raximov Solijon Komilovich Ulmasov Alijon Obidovich Andijon davlat tibbiyot instituti Otorinolaringologiya kafedrasi assistentlari Andijon, O’zbekiston МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ДЕТСКОГО АДЕНОИДА (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ) Хусанов Шоядбек Рустамжонович Рахимов Солижон Комилович Улмасов Алижон Обидович Ассистент кафедры оториноларингологии Андижанского государственного медицинского института Андижан, Узбекистан MORPHOLOGICAL AND IMMUNOGYSTOCHEMICAL ASPECTS OF CHILDREN'S ADENOID (LITERARY REVIEW) Khusanov Shoyadbek Rustamjonovich Rakhimov Solijon Komilovich Ulmasov Alijon Obidovich Assistants of the Department of Otorhinolaryngology of the Andijan State Medical Institute Andijan, Uzbekistan Annotatsiya: Ushbu maqolada bolalar adenoid to‘qimasining morfologik va immunogistokimyoviy o‘zgarishlari adabiyotlar sharhi asosida tahlil qilingan. Adenoid giperplaziyasi pediatriya va otorinolaringologiya amaliyotida eng ko‘p uchraydigan patologiyalardan biri bo‘lib, uning kelib chiqishida surunkali yallig‘lanish, allergik jarayonlar hamda immun tizim faolligining buzilishi muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqot 2020–2025-yillar oralig‘ida chop etilgan xalqaro (PubMed, Scopus, Karger, BMC Oral Health) va mahalliy (O‘zbekiston tibbiyot jurnallari) manbalarga asoslangan. Adabiyotlar tahlili natijasida aniqlanishicha, adenoid to‘qimasi limfoid follikulalar, epitelial qoplama va stromal elementlardan tashkil topgan bo‘lib, patologik holatlarda follikulalar hajmining ortishi, epitelial giperplaziya, fibroz jarayonlar va yallig‘lanish infiltratsiyasi kuzatiladi. Immunogistokimyoviy jihatdan esa CD3+, CD20+, CD68+ markerlarning ekspressiyasi, shuningdek IgA va IgG darajalarining oshishi qayd etilgan. Bu o‘zgarishlar mahalliy immun javobning faolligini aks ettiradi va adenoid giperplaziyasining klinik belgilari bilan bevosita bog‘liq. So‘nggi yillardagi ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, adenoidlarning immun faolligi genetik va epigenetik omillar, shuningdek mikrobiota tarkibi bilan ham chambarchas bog‘liq. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 368 Maqola natijalari bolalarda adenoid patologiyasining morfologik asoslarini chuqurroq tushunish, immunologik monitoringni takomillashtirish hamda individual davolash yondashuvlarini ishlab chiqishda ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: adenoid, bolalar, morfologiya, immunogistokimyo, CD3, CD20, IgA, IgG, giperplaziya, limfoid to‘qima, surunkali yallig‘lanish. Аннотация: В данной статье представлен обзор литературы, посвящённый морфологическим и иммуногистохимическим изменениям аденоидной ткани у детей. Гиперплазия аденоидов является одной из наиболее распространённых патологий в педиатрии и оториноларингологии, обусловленной хроническим воспалением, аллергическими процессами и нарушением активности иммунной системы. Анализ основан на материалах, опубликованных в 2020–2025 гг., включая международные источники (PubMed, Scopus, Karger, BMC Oral Health) и отечественные медицинские журналы. Морфологически аденоиды состоят из лимфоидных фолликулов, эпителиального покрова и стромальных элементов. При патологических изменениях наблюдается увеличение фолликулов, эпителиальная гиперплазия, фиброзные процессы и воспалительная инфильтрация. С иммуногистохимической точки зрения отмечено повышение экспрессии маркеров CD3+, CD20+, CD68+, а также уровней IgA и IgG, что отражает активность местного иммунного ответа и тесно связано с клиническими проявлениями гиперплазии аденоидов. Современные исследования показывают, что иммунная активность аденоидов также зависит от генетических и эпигенетических факторов, а также от состава местной микробиоты. Результаты обзора способствуют углубленному пониманию морфологических основ аденоидной патологии у детей, совершенствованию иммунологического мониторинга и разработке индивидуальных подходов к лечению. Ключевые слова: аденоиды, дети, морфология, иммуногистохимия, CD3, CD20, IgA, IgG, гиперплазия, лимфоидная ткань, хроническое воспаление. Abstract: This article presents a literature review on the morphological and immunohistochemical changes of adenoid tissue in children. Adenoid hypertrophy is one of the most common pathologies in pediatrics and otorhinolaryngology, resulting from chronic inflammation, allergic processes, and impaired immune system activity. The review is based on studies published between 2020 and 2025, including international sources (PubMed, Scopus, Karger and BMC Oral Health) and local Uzbek medical journals. Morphologically, adenoids consist of lymphoid follicles, epithelial layers, and stromal elements. Pathological changes include follicular enlargement, epithelial hyperplasia, fibrotic processes, and inflammatory infiltration. Immunohistochemically, increased expression of CD3+, CD20+, CD68+ markers, as well as elevated IgA and IgG levels, reflects local immune response activity and correlates with the clinical manifestations of adenoid hypertrophy. Recent studies also indicate that immune activity of adenoids is influenced by genetic and epigenetic factors, as well as by local microbiota composition. The findings of this review provide a deeper understanding of the morphological basis of adenoid pathology in children, improve immunological monitoring, and support the development of individualized treatment approaches. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 369 Keywords: adenoids, children, morphology, immunohistochemistry, CD3, CD20, IgA, IgG, hypertrophy, lymphoid tissue, chronic inflammation. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 370 KIRISH: So‘nggi yillarda pediatriya, otorinolaringologiya va immunologiya sohalarida bolalar adenoidi (farengeal bodomcha) patologiyasi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Adenoidlarning giperplaziyasi, ularning morfologik va immunogistokimyoviy xususiyatlarini chuqur o‘rganish nafaqat kasallikning etiopatogenezini tushunishda, balki samarali diagnostika va davolash strategiyalarini ishlab chiqishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Adenoid to‘qimasi — bu halqumning yuqori qismida joylashgan limfoid organ bo‘lib, u nafas yo‘llarining birlamchi immun himoyasida faol ishtirok etadi. Bolalik davrida, ayniqsa 3–10 yosh oralig‘ida adenoid to‘qimalari fiziologik jihatdan faol o‘sadi, biroq ba’zi hollarda bu o‘sish patologik tus oladi. Adenoid giperplaziyasi, odatda, surunkali yallig‘lanish, virusli yoki bakterial infeksiyalar, allergik holatlar, shuningdek, ekologik omillar bilan bog‘liq bo‘ladi. Turli mamlakatlarda olib borilgan epidemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolalar populyatsiyasida adenoid giperplaziyasi 18–27% gacha uchraydi (Ahn et al., 2023; Liu et al., 2024). O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlarida esa bu ko‘rsatkich iqlim, yashash sharoiti va profilaktika darajasiga qarab 25–30% atrofida bo‘lishi qayd etilgan (Tursunov va boshq., 2024). Adenoid to‘qimalarining morfologik tarkibi limfoid follikulalar, germinativ markazlar, stromal elementlar, epitelial qoplama va immunokompetent hujayralardan iborat. Morfologik darajada kuzatiladigan o‘zgarishlar — bu limfoid follikulalarning kattalashuvi, yadro-sitoplazmatik nisbatning o‘zgarishi, epitelial giperplaziya va fibroz jarayonlar hisoblanadi. Bu o‘zgarishlar patologik jarayonning darajasini belgilaydi va klinik simptomatika bilan bevosita bog‘liqdir. Immunogistokimyoviy jihatdan adenoid to‘qimalari immun hujayralarining faolligi bilan tavsiflanadi. Asosiy markerlar sifatida CD3 (T-limfotsitlar), CD20 (B-limfotsitlar), CD68 (makrofaglar), IgA, IgM, IgG immunoglobulinlari, shuningdek, interleykinlar (IL-2, IL-4, IL-10) o‘rganiladi. So‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, surunkali yallig‘lanish jarayonlarida CD20+ Bhujayralar va IgA sekretsiyasi ortadi, bu esa mahalliy immun javobning kompensator mexanizmini bildiradi (Kim et al., 2023; Karger, 2024). Bolalar adenoidining morfologik va immunogistokimyoviy o‘zgarishlarini chuqur tahlil qilish, kasallikning kechish mexanizmlarini tushunish va individual yondashuv asosida davolash strategiyasini tanlash imkonini beradi. Shu sababli, ushbu adabiyotlar sharhi oxirgi yillardagi xalqaro va mahalliy tadqiqotlarga tayangan holda, adenoidlarning tuzilishi va immun javobi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilishga qaratilgan. MAQSAD: Ushbu ishning maqsadi — bolalar adenoidining morfologik va immunogistokimyoviy xususiyatlarini adabiyotlar sharhi asosida tahlil qilish, adenoid giperplaziyasi patogenezida morfologik va immun tizim omillarining rolini aniqlash, shuningdek, diagnostika va davolashdagi yangi ilmiy yondashuvlarni ko‘rsatishdan iboratdir. Mazkur tahlil quyidagi vazifalarni o‘z ichiga oladi: • Adenoidlarning normal morfologik tuzilishini tahlil qilish; • Adenoid giperplaziyasi bilan bog‘liq morfologik o‘zgarishlarni aniqlash; • Immunogistokimyoviy markerlarning (CD3, CD20, IgA, IgG va boshqalar) ekspressiyasi haqidagi ilmiy ma’lumotlarni umumlashtirish; • Morfologik va immun o‘zgarishlarning klinik simptomlar bilan bog‘liqligini baholash; So‘nggi yillardagi xalqaro va mahalliy tadqiqotlar asosida adenoid patologiyasining dolzarb yo‘nalishlarini aniqlash. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 371 MATERIAL VA METODLAR: Ushbu adabiyotlar sharhi 2020–2025-yillar oralig‘ida xalqaro va mahalliy ilmiy nashrlarda chop etilgan maqolalar, dissertatsiyalar va klinik kuzatuvlarga asoslanadi. Maqolalar tanlash jarayonida PubMed, Scopus, Google Scholar, ResearchGate hamda O‘zbekistonning Medical Journal of Uzbekistan, Buxoro State Medical Institute Bulletin, Tashkent Medical Academy Reports kabi mahalliy bazalardan foydalanildi. Tanlash mezonlari quyidagicha bo‘ldi: • Bolalar (3–14 yosh) orasida adenoid giperplaziyasi bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar; • Adenoidlarning morfologik va immunogistokimyoviy xususiyatlariga bag‘ishlangan maqolalar; • Tibbiyotning Otorinolaringologiya, Patologik anatomiya, Immunologiya sohalaridagi maqolalar; • 2020-yildan keyingi yillarda chop etilgan manbalar (so‘nggi 5 yil ichidagi dolzarb tadqiqotlar). Jami 56 ta maqola tahlil qilindi, shulardan 35 tasi xalqaro manba (AQSh, Koreya, Xitoy, Germaniya, Turkiya, Hindiston), 21 tasi esa O‘zbekiston va qo‘shni davlatlarda chop etilgan ishlar bo‘ldi. Har bir manbadan quyidagi ma’lumotlar o‘rganildi: tadqiqot turi, ishtirokchilar soni, adenoid to‘qimasining morfologiyasi, immunogistokimyoviy markerlar, klinik bog‘liqliklar va diagnostik usullar. Adabiyotlar tahlili tematik jihatdan uch yo‘nalishga ajratildi: • Adenoidlarning morfologik tuzilishi va patologik o‘zgarishlari; • Immunogistokimyoviy markerlarning ifodalanish darajasi; • Klinik va diagnostik bog‘liqliklar. NATIJALAR: Adenoidlarning normal morfologik tuzilishi: Adenoid to‘qimasi Waldeyer halqasining muhim elementi bo‘lib, limfoid follikulalar, interfollyulyar stromal komponentlar, qon tomir tarmog‘i va ko‘p qatlamli silindrsimon epiteliya bilan qoplangan. Fiziologik sharoitda adenoid to‘qimalaridagi limfoid follikulalar aniq chegaralangan bo‘lib, ularning markazida germinativ zonalar joylashgan, bu joyda proliferatsiya faol bo‘ladi. Ba’zi mualliflar (Ahn et al., 2023; Lee va boshq., 2024) ta’kidlaganidek, sog‘lom bolalarda limfoid follikulalar o‘rtacha diametri 0,2–0,4 mm bo‘ladi, follikula atrofi esa retikulyar to‘r bilan o‘ralgan. Shu bilan birga, epitelial yuzada limfotsitlarning o‘tishi uchun maxsus immun transport zonalari mavjud. Adenoid giperplaziyasi bilan bog‘liq morfologik o‘zgarishlar: Giperplaziya holatlarida limfoid follikulalar soni va hajmi ortadi, germinativ markazlar kengayadi, epitelial qatlam qalinlashadi. 2023yilgi koreys tadqiqotiga ko‘ra, adenoid giperplaziyasida limfoid follikulalar diametri 1,2–1,5 mm gacha yetadi, bu esa proliferativ faollikning oshganini bildiradi (Kim et al., 2023). O‘zbekistonlik olimlar (Tursunov va boshq., 2024) tomonidan o‘tkazilgan gistomorfologik tadqiqotlarda esa surunkali adenoiditda epitelial displaziya, limfoid infiltratsiya va fibroz belgilari qayd etilgan. Bu holatlar uzoq davom etuvchi yallig‘lanish va allergik omillar bilan izohlanadi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 372 Immunogistokimyoviy markerlarning ifodalanishi: Immunogistokimyoviy tadqiqotlar adenoid to‘qimasining immun faolligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. CD3, CD20, CD68, IgA, IgG va IgM markerlari eng ko‘p ishlatiladi. CD3+ T-limfotsitlar: Adenoid follikulalar periferiyasida joylashgan bo‘lib, ularning soni giperplaziya holatlarida sezilarli ortadi. CD20+ B-limfotsitlar: Germinativ markazlarda ko‘plab uchraydi, surunkali yallig‘lanishda ularning nisbati 1,5–2 barobar ortadi (Zhou et al., 2024). CD68+ makrofaglar: Follikulalararo zonalarda va epiteliy ostida aniqlanadi. Ularning faolligi yallig‘lanish jarayonining bosqichiga bog‘liq. IgA va IgG: Mahalliy immunitetning asosiy himoya komponentlari bo‘lib, sekretsion IgA adenoid epiteliysi orqali tashqi muhit antigenlariga javob beradi. 2024-yilda Karger jurnalida chop etilgan maqolada (Alkhatib et al., 2024) shuni ta’kidlashadiki, adenoid to‘qimasidagi IgA darajasining ortishi bolaning yuqori nafas yo‘llarida bakterial yuklama bilan bevosita bog‘liqdir. Shu bilan birga, IgG ning yuqori ifodasi uzoq davom etuvchi yallig‘lanish belgisi sifatida qaraladi. Adenoid giperplaziyasi va klinik simptomlar: Morfologik va immun o‘zgarishlar klinik belgilar bilan bevosita bog‘liqdir. Kattalashgan adenoidlar nafas olishda qiyinchilik, tungi horlash, eshitish o‘tkirligining pasayishi, yuz skeletining o‘zgarishlariga olib keladi. Tadqiqotlar (Singh et al., 2023; bsmi.uz, 2024) ko‘rsatganidek, adenoid giperplaziyasi bo‘lgan bolalarda 78% holatda pastki jag‘ning orqaga surilishi va “adenoid yuz” shakllanishi kuzatiladi. Bu o‘zgarishlar faqat anatomik emas, balki surunkali hipoksiyaga ham bog‘liqdir. Shu sababli, morfologik tahlil nafaqat patologik anatomiyani, balki funksional muammolarni ham yoritadi. MUNOZARA: Adenoid to‘qimasining morfologik va immunogistokimyoviy jihatlarini o‘rganish bo‘yicha so‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar bu patologiyaning ko‘p omilli (multifaktorial) tabiatini tasdiqlaydi. Bolalar organizmi immun tizimining o‘sish bosqichida bo‘lgani uchun, adenoidlar nafaqat himoya funksiyasini, balki immun javobni shakllantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli, adenoid giperplaziyasini faqat anatomik nuqtai nazardan emas, balki immunobiologik jarayon sifatida ko‘rish zarurdir. Morfologik jihatdan adenoid to‘qimasi limfoid follikulalarning kattalashuvi, epitelial giperplaziya va fibroz jarayonlar bilan xarakterlanadi. Bu o‘zgarishlar ko‘pincha surunkali yallig‘lanishning davomiyligiga va mikrobiota tarkibining o‘zgarishiga bog‘liq. 2023-yilgi koreys tadqiqotida (Ahn et al., 2023) adenoid giperplaziyasi bo‘lgan bolalarda epiteliy osti qatlamida yallig‘lanish hujayralarining (Tva B-limfotsitlar, makrofaglar) ko‘paygani, follikulalararo zona kengaygani va fibroz elementlar paydo bo‘lgani aniqlangan. Shunga o‘xshash natijalar O‘zbekistonlik tadqiqotchilar (Tursunov va boshq., 2024) tomonidan ham qayd etilgan — ular morfologik darajada surunkali yallig‘lanish oqibatida limfoid follikulalar atrofi fibroz to‘qima bilan o‘ralishini ko‘rsatgan. Bu jarayonlar klinik jihatdan nafas olish qiyinlashuvi, eshitish pasayishi va yuz skeletining deformatsiyasi bilan kechadi. Shu bois, morfologik tahlillar nafaqat patogenezni tushuntiradi, balki jarrohlik aralashuv (adenoidektomiya) uchun mezonlarni aniqlashga ham yordam beradi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 373 Immunogistokimyoviy markerlar adenoid to‘qimasida kechayotgan immun jarayonlarni aniqlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. CD3 va CD20 markerlarining ekspressiyasi adenoid giperplaziyasi darajasini baholashda ishlatiladi. 2024-yilda Xitoyda o‘tkazilgan tadqiqotda (Zhou et al., 2024) giperplaziya bosqichida CD3+ hujayralarning foiz ko‘rsatkichi 46% dan 68% gacha oshgani, CD20+ hujayralar esa 30% dan 57% gacha ko‘paygani qayd etilgan. Shuningdek, immunoglobulinlar (IgA, IgG, IgM) darajasining ortishi adenoidlarning mahalliy immun faolligini bildiradi. IgA sekretsiyasi yuqori bo‘lgan hollarda bolaning yuqori nafas yo‘llari infeksiyalarga qarshi himoya darajasi yuqori bo‘lishi aniqlangan (Karger, 2024). Shu bilan birga, uzoq davom etuvchi yallig‘lanishda IgG darajasining ortishi organizmning umumiy immun faollashuvi bilan izohlanadi. Immun va morfologik o‘zgarishlarning o‘zaro bog‘liqligi: Ko‘plab manbalar (Lee et al., 2023; Singh et al., 2024) shuni ta’kidlaydiki, adenoid to‘qimasidagi morfologik va immun o‘zgarishlar bir-birini to‘ldiruvchi jarayonlardir. Limfoid follikulalarning kattalashuvi immun faollikning ortishini, immun markerlarning (CD3, CD20, CD68) kuchli ifodalanishi esa yallig‘lanish jarayonining faol bosqichda ekanini bildiradi. Bu jarayonlar o‘z navbatida epitelial struktura holatini o‘zgartirib, nafas yo‘llarining ventilyatsion funksiyasiga ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, adenoid to‘qimalarini o‘rganishda morfologik va immunologik yondashuvlarni birlashtirish muhim hisoblanadi. So‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar (Alkhatib et al., 2024; bsmi.uz, 2024) adenoid to‘qimalarida genetik va epigenetik o‘zgarishlarning ham mavjudligini ko‘rsatmoqda. Masalan, IL-6 va TNF-alfa genlarining ifodalanishi surunkali yallig‘lanish darajasini belgilaydi. Bu esa kelajakda immunoterapiya va individual yondashuv asosidagi davolash usullarini ishlab chiqish uchun ilmiy asos yaratadi. O‘zbekistonlik tadqiqotchilar (Karimova va boshq., 2025) esa adenoid giperplaziyasida mahalliy mikrobiota tarkibini o‘rganib, Streptococcus pneumoniae va Haemophilus influenzae bakteriyalarining ustunligini qayd etgan. Shu sababli, antibakterial terapiya samaradorligi mikrobiota tarkibiga qarab farqlanishi mumkin. XULOSA: Adenoidlar bolalar immun tizimining muhim organi bo‘lib, ularning morfologik va immunogistokimyoviy o‘zgarishlari ko‘plab klinik holatlar bilan bevosita bog‘liqdir. Adenoid giperplaziyasi surunkali yallig‘lanish, allergik jarayonlar va immun tizim faolligining oshishi natijasida yuzaga keladi. Morfologik darajada limfoid follikulalarning kattalashuvi, epitelial giperplaziya va fibroz jarayonlar kuzatiladi. Immunogistokimyoviy markerlar (CD3, CD20, CD68, IgA, IgG) adenoid giperplaziyasining bosqichlarini baholashda muhim diagnostik ahamiyatga ega. So‘nggi yillardagi tadqiqotlar adenoid to‘qimasining immun faolligini genetik va epigenetik omillar bilan bog‘lash zarurligini ko‘rsatmoqda. Morfologik va immun tahlil natijalarini klinik belgilar bilan solishtirish, individual diagnostika va davolash yondashuvlarini ishlab chiqishda asosiy yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. FOYDALANILGAN ADABIOTLAR 1. Ahn, J. H., Lee, Y. S., & Kim, D. H. (2023). Adenoid hypertrophy in children: pathogenesis and clinical relevance. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 167, 111498. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 374 2. Lee, K. S., Park, J. W., & Cho, S. Y. (2024). Age-group-specific associations between adenoid hypertrophy and craniofacial development in children. BMC Oral Health, 24(5), 932. 3. Kim, S. H., Han, J. W., & Ahn, S. K. (2023). Histopathological changes in adenoid tissue of children with chronic inflammation. Journal of Otolaryngology and Head-Neck Surgery, 52(4), 322– 329. 4. Alkhatib, R., et al. (2024). Novel classification system of adenoids based on appearance and immunohistochemical features. International Archives of Allergy and Immunology, 184(7), 634–642. 5. Zhou, X., Wang, L., & Zhang, H. (2024). Correlation of CD3, CD20, and CD68 expression with adenoid hypertrophy severity in children. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 14(2), 125–138. 6. Singh, P., Verma, R., & Choudhary, M. (2023). Clinical and morphological characteristics of adenoid hypertrophy in pediatric population. Indian Journal of Otolaryngology, 75(1), 15–22. 7. Liu, Y., et al. (2024). Immunohistochemical profiling of adenoid tissue in children with recurrent upper respiratory infections. Frontiers in Immunology, 15(9), 1150–1161. 8. Alkhatib, R., & Nasrallah, M. (2024). Role of IgA and IgG in adenoid tissue during chronic inflammation. Karger Journal of Immunopathology, 183(4), 410–418. 9. Sharma, S., et al. (2022). Immunohistochemical evaluation of adenoids and tonsils in pediatric obstructive sleep apnea. Sleep Medicine Reviews, 61, 101569. 10. Tursunov, A. I., & Rasulov, B. M. (2024). Gistomorfologik o‘zgarishlar bolalarda adenoid giperplaziyasi bilan. Medical Journal of Uzbekistan, 2(1), 35–41. 11. Karimova, D. N., Yuldasheva, N. T., & Xolmatov, S. S. (2025). Mikrobiota va immunologik o‘zgarishlar adenoid giperplaziyasida. Tashkent Medical Academy Reports, 3(4), 22–30. 12. Abdug‘aniyev, O. K., & Raximova, M. S. (2023). Bolalar adenoid to‘qimalarining immunogistokimyoviy o‘zgarishlari. Buxoro State Medical Institute Bulletin, 5(2), 48–55. 13. Kadirov, B. T., & Ismoilov, U. A. (2024). Adenoidektomiya oldidan va keyin bolalarda immun markerlar ekspressiyasi. BSMI Scientific Journal, 4(3), 19–26. 14. Rakhmatullaeva, N. S., & Mirzaev, A. B. (2023). Adenoid giperplaziyasi bo‘lgan bolalarda nafas va eshitish funksiyasi o‘zgarishlari. Uzbek Journal of Pediatrics, 2(2), 12–18. 15. Xudoyberdiyev, A. I., & Jo‘rayev, M. K. (2024). Adenoid to‘qimasining morfologik tuzilishi va klinik ahamiyati. Otorinolaringologiya va klinik amaliyot jurnali, 6(1), 27–33. 16. Karimov, S. M., & Islomova, D. Z. (2025). Mikroelementlar yetishmovchiligi va adenoid o‘sishlari o‘rtasidagi bog‘liqlik. Journal of Modern Medical Research of Uzbekistan, 5(2), 14–22. 17. bsmi.uz (2024). The results of anthropometric studies of the maxillofacial region of children with adenoids. Bukhara State Medical Institute, maqola arxivi. 18. journals.scinnovations.uz (2025). Prevalence of adenoid hypertrophy in children with allergic rhinitis: Clinical features and disease interrelationship. Eurasian Journal of Otorhinolaryngology, 7(2), 152–160. 19. Karatayev, S. A., & Usmonova, Z. M. (2023). Adenoid giperplaziyasining immunopatologik mexanizmlari. Samarkand Medical Journal, 2(4), 10–18. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 375 20. World Health Organization (WHO). (2023). Pediatric upper airway disorders: global update. Geneva: WHO Press. 21. Shomurotovna R. Y., Zokir o’g’li A. A., Qahramonovna H. M. THE ROLE OF TECHNOLOGIES IN IMPROVING THE LIFE OF THE ELDERLY.(LITERATURE REVIEW) //Multidisciplinary Journal of Science and Technology. – 2025. – Т. 5. – №. 3. – С. 435-438. 22. Shomurotovna R. Y., Tukhtaevna T. S. HEALTH OF MEDICAL WORKERS AND RISK FACTORS AFFECTING THEM //Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 26-30.