TURIZMNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O'RNI VA AHAMIYATI

GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 283 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17608051 TURIZMNING IQTISODIY RIVOJLANISHDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI Meliyev A.N Samarqand iqtisodiyot va servis instituti assistenti ANNOTATSIYA Ushbu maqolada turizm sohasining mamlakat iqtisodiy rivojlanishidagi o‘rni, uning yalpi ichki mahsulotga (YaIM) ta’siri, bandlik darajasini oshirishdagi roli hamda valyuta tushumlarini ko‘paytirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston misolida turizm tarmoqlarini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar va ularning iqtisodiy samaradorligi tahlil etilgan. Kalit so‘zlar: turizm, iqtisodiy o‘sish, bandlik, investitsiya, xizmat ko‘rsatish sohasi, eksport, YaIM, infratuzilma, barqaror rivojlanish. THE ROLE AND IMPORTANCE OF TOURISM IN ECONOMIC DEVELOPMENT Мелиев А.Н ассистент Самаркандского института экономики и сервиса ABSTRACT This article highlights the role of the tourism sector in the country's economic development, its impact on the gross domestic product (GDP), its role in increasing employment, and its importance in increasing foreign exchange earnings. Also, using GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 284 the example of Uzbekistan, the measures being implemented to develop tourism sectors and their economic efficiency were analyzed. Keywords: tourism, economic growth, employment, investment, service sector, export, GDP, infrastructure, sustainable development. РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ТУРИЗМА В ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ Meliyev A.N Assistant of the Samarkand Institute of Economics and Service АННОТАЦИЯ В данной статье рассматривается роль туристического сектора в экономическом развитии страны, его влияние на валовой внутренний продукт (ВВП), его роль в повышении уровня занятости и его значение в увеличении валютных поступлений. Также на примере Узбекистана проанализированы реализуемые меры по развитию туристических отраслей и их экономическая эффективность. Ключевые слова: туризм, экономический рост, занятость, инвестиции, сфера услуг, экспорт, ВВП, инфраструктура, устойчивое развитие. Turizm bugungi kunda dunyo iqtisodiyotining eng tez sur’atlarda rivojlanayotgan tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) ma’lumotlariga ko‘ra, turizm sohasining global yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 10 foizdan oshgan. Bu raqam turizmning nafaqat ijtimoiy-madaniy, balki iqtisodiy jihatdan ham muhim tarmoq ekanini ko‘rsatadi. Turizmning iqtisodiy ahamiyati, avvalo, milliy daromadni oshirish, bandlikni yaratish va mintaqaviy tenglikni ta’minlash bilan belgilanadi. Shu bois O‘zbekistonda ham turizm sohasini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylangan. GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 285 So‘nggi yillarda mamlakatimizda 500 dan ortiq yangi mehmonxona va 1000 ga yaqin turistik obyektlar ishga tushirilgani, 100 minglab yangi ish o‘rinlari yaratilgani kuzatilmoqda. O‘zbekiston ham turizmni iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biri sifatida ko‘rmoqda. Mamlakatda so‘nggi yillarda turizm infratuzilmasi rivojlanib, yangi mehmonxonalar, transport yo‘nalishlari va xizmat ko‘rsatish tarmoqlari kengaymoqda. Turizm sohasining iqtisodiy samaradorligi bir necha yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: Bandlikni oshiradi. Turizm to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita minglab ish o‘rinlarini yaratadi. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonda turizm tarmog‘ida band aholining ulushi 6 foizni tashkil etgan. Valyuta tushumlarini ta’minlaydi. Turistlardan tushadigan to‘lovlar mamlakatning to‘lov balansiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Hududiy rivojlanishni rag‘batlantiradi. Turizm infratuzilmasi (yo‘llar, transport, mehmonxonalar) rivojlangani sari mintaqalar iqtisodiyoti ham jonlanadi. Sanoat va xizmatlar tarmoqlariga turtki beradi. Turizm bilan bog‘liq ishlab chiqarish tarmoqlari — hunarmandchilik, oziq-ovqat, savdo, transport — faol rivojlanadi. O‘zbekistonning boy madaniy merosi va tabiiy resurslari turizmni rivojlantirish uchun keng imkoniyat yaratadi. Davlat siyosati ham bu sohani iqtisodiy ustuvor yo‘nalish sifatida belgilab olgan. Masalan, 2016-yildan buyon amalga oshirilayotgan “2019–2025-yillarda turizmni rivojlantirish konsepsiyasi” dasturi natijasida mamlakatda 2024-yil yakuniga ko‘ra 7 milliondan ortiq xorijiy sayyoh tashrif buyurgan. Bundan tashqari, ichki turizm iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim omilga aylangan. Mahalliy turistlarning safarlari natijasida mintaqaviy savdo, xizmat ko‘rsatish va transport sektori faoliyati kengaymoqda. GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 286 Turizm investitsion muhitni yaxshilashda muhim omil hisoblanadi. Yirik xalqaro kompaniyalar (masalan, Hilton, Hyatt, Marriott) O‘zbekistonda mehmonxona tarmoqlarini kengaytirishmoqda. Bu esa xorijiy investitsiyalar oqimini kuchaytiradi. Hududlar kesimida esa turizmning iqtisodiy ta’siri yanada sezilarli: - Samarqand – madaniy meros turizmi markazi sifatida. - Buxoro va Xiva – ziyorat va tarixiy turizm yo‘nalishlari. - Toshkent – ishchanlik (biznes) turizmining logistika markazi. - Farg‘ona vodiysi – agro va etnoturizmning yangi o‘sish nuqtasi. Turizmning rivojlanishi natijasida ushbu hududlarda xizmatlar hajmi o‘rtacha 15– 20% ga oshgan. Turizm sohasi iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va xorijiy investitsiyalarni jalb etishda muhim rol o‘ynaydi. Xorijiy kapital ishtirokidagi loyihalar, xususan mehmonxona tarmoqlari va logistika tizimlariga kiritilayotgan investitsiyalar mamlakat iqtisodiyoti uchun yangi moliyaviy oqimlar yaratmoqda. Turizm – iqtisodiy o‘sish, bandlik, investitsiya oqimi va hududiy rivojlanishning muhim manbaidir. O‘zbekiston uchun bu soha nafaqat iqtisodiy foyda, balki milliy qadriyatlarni targ‘ib etish vositasi sifatida ham ahamiyatlidir. Kelgusida turizmni raqamlashtirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va xizmat sifatini oshirish orqali mamlakat iqtisodiy salohiyatini yanada mustahkamlash mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Turizm sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–5611-son Qarori, 2024-yil 10-mart. – 5–7-betlar. 2. Saidov A., Qodirov B. Turizm iqtisodiyoti asoslari. – Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2022. – 45–59-betlar. 3. Jahon sayyohlik tashkiloti (UNWTO) hisobotlari, 2023-yil. – 23–30-betlar. 4. Raximov N. O‘zbekiston iqtisodiyotida turizmning roli va istiqbollari. – “Iqtisod va jamiyat” jurnali, 2023. – 60–68-betlar.