scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील साखर उद्योगातील कामगारांचे आर्थिक-सामाजिक विश्लेषण

गायकवाड, प्रभाकर मधुकर; देवकर, भाऊसाहेब सोनाजी

Abstract

अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्हा महाराष्ट्रातील एक प्रमुख साखर उत्पादक प्रदेश आहे, जेथे साखर उद्योग हा अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. या संशोधन पेपरमध्ये साखर कारखान्यांमध्ये कार्यरत कामगारांच्या आर्थिक आणि सामाजिक स्थितीचे सखोल विश्लेषण करण्यात आले आहे. संशोधनासाठी २०२३-२०२४ या कालावधीत ०६ प्रमुख साखर कारखान्यांमधील ५०० कामगारांवर सर्वेक्षण करण्यात आले. आकडेवारीनुसार, कामगारांची सरासरी मासिक उत्पन्न ₹१२,००० ते ₹१८,००० इतके आहे, जे राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा कमी आहे. सामाजिकदृष्ट्या, ६५% कामगार ग्रामीण भागातील स्थलांतरित आहेत, ज्यांना आरोग्य, शिक्षण आणि निवासाच्या समस्या भेडसावतात. प्रस्तुत तक्त्यांद्वारे आर्थिक असमानता, कामाच्या तासांचे वितरण आणि सामाजिक सुधारणांच्या शिफारशी दिल्या आहेत. हे संशोधन धोरणकर्त्यांसाठी उपयुक्त ठरेल.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 155 󰬉 󰬉󰲎  󰱳  󰲗- 󰲄 󰭈  1, .    2 1 , ,  .. . . . ,  ,  , . 2 , ,  ,  , . Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171033 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10 Pp. 155-163 October. 2025 Submitted: 19 Sept. 2025 Revised: 29 Sept. 2025 Accepted: 14 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025 (  )    , .     . -      . ,   ₹ , ₹ , ,  .  , %   , ,  .  ,   . . : ,  , ,  , . 󰭈󰬎 󰬉 󰬉 󰲇  󰰍 󰱳   󰰗󰭅  .  󰬉  󰫽  󰭈󰱮 ,    󰱚 󰭈      󰰏    󰭈󰲑󰬴 . - 󰫳  , 󰬉 󰬉󰲎  󰫽     , 󰫵 , 󰰁    󰫦  .  󰫤󰭃   󰫯   , 󰫽 󰲗 󰫽󰱷    .  󰱳󰫳 󰫽  󰬉󰲎 󰲗 󰬎     󰫳   󰲗 󰬎  󰬋 . 󰬀 󰫦 󰬬,  , 󰫳 󰬎  󰲗 ,  󰫰  󰫤󰫳      󰬎 . - ,  󰱳  󰬎 󰭈󰰌 , 󰫵 󰫽󰫳    󰬉  󰲐 .  󰫦, 󰬉 󰬉󰲎  󰬁  󰲗,     󰬎   󰬅  󰬌 .  󰬅  󰫳   󰫼 ,  󰱳 ,  󰱿󰬎,  󰬶 󰬉  󰫦󰫦 󰫼 󰰍 . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence:  , , ,  .. . . . ,  ,  , . How to cite this article:  , , (2025).  -  Journal of Research & Development, 17(10), 155-163. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 156 󰬅 󰫤󰭃 󰭈󰬎  󰲇 󰫵 󰬉 󰬉󰲎  󰫼  .  󰬉󰲎  󰬎 ° ’  ° ’ 󰰌 󰫤  ° ’  ° ’ 󰫦  󰬆 .  󰬴.  : 󰬅 󰫤󰭃  󰲑󰱯󰲆   󰱳 󰫳 󰫽󰱷, 󰫦   󰲗 󰲄 .   󰬎  󰲒 󰫤, 󰫰,   󰲓  󰬉 .   󰱳 󰫳 󰬎  󰫽  .  󰰍    󰱳󰫳 󰲂  󰫦󰫦 . 󰲇 󰬎,   ( 󰲒 󰬁   )  󰫼  󰲑, 󰫵 󰫳 󰱆 󰫤  . 󰫦  󰫽   () 󰫳 󰬅, 󰲇    󰫽󰱷 ₹, ,     . 󰫦 ()    󰲒,   󰲗 󰫽󰱷 %  . ILO () 󰫳 ,  -󰱳   󰬁 ,  % 󰫽󰱷 󰫦 󰫦 .  () 󰫳 ,  󰬀 % 󰫤 ,   %   . NSSO () 󰰘󰫤,󰬶 󰬀 󰫰 󰬆  󰱇 %  . 󰬎󰲐 󰫳 󰬎 ( 󰲒 )  ()   󰬉 .   󰬉 󰬉󰲎   󰬁 󰫳   󰱮   ( 󰰈,  ) 󰭈󰬎 󰬅 󰫼 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 157    󰭈󰬎    󰰘󰫤 󰱮  󰰉 󰭈󰲅󰫳     󰫳 󰫽󰱷, 󰫦, 󰫤 . 󰰎   󰫼 .  󰱮 󰭈󰬎  󰫦󰫽  (, 󰱆), χ²  (󰲓  󰫽󰱷),: SPSS  󰬃   󰫼  . 󰲄 . 󰫯󰲌 󰬍󰱘 󰱇  : 󰬁   󰬍󰱘 󰰈 (%)  (%)  (%)  (-)     (-)     (+)    󰫤 (󰫤)    󰫤 (󰭈)    󰫤 (󰬀+)    󰬎󰲐    󰭓:  .  󰱇 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳 󰫯󰲌 󰬍󰱘 󰬎 󰭃 󰬎󰲆 .    󰲑 󰲒  󰱳 󰬀 󰰈   󰭈    , 󰫽󰫳 , 󰫤  󰬎󰫳   󰰍󰫦  . 󰫳 󰫦 ,     󰰈  󰭈  󰱆 ,  󰫦 󰲒  󰱳 󰰈   󰫤 .      󰭈 󰫦 󰬆  󰱆 ,  󰫦 󰲒     󰱳 󰫯 󰫦 .  󰰩󰫤 󰬎 󰫳  󰭈   󰱆 , 󰫵󰰉  󰬎󰲆  󰲒 󰱮  󰬎   ,  󰲐 󰭑 󰬌 󰬉  󰫦 󰫦 󰰁  . 󰫤󰫳    , 󰫤  󰭈   󰱆 , 󰬀  󰭈  󰫮󰫮󰰩 . 󰰉 󰫳 󰫤  󰱳  󰬉 󰲑. 󰭈 󰫤    󰱆 , 󰬀  󰫽󰫤  󰫤    󰱆 . 󰰉  󰬎󰲆  󰲒  󰱳  󰫤 󰭃  󰱚 󰭈 󰫦 , 󰫵 󰫽󰫳 󰫳 󰬎  󰲗 󰭈 󰲐 . 󰬎󰲐 󰫳 ,   󰱆  󰬎󰲐 , 󰫵 󰰈 󰭈  󰱆 .   󰫦 󰲒  󰱳   󰱚 󰭈  .  󰬎 󰫽󰫳  󰬎󰫦,    󰲗 󰫤 󰫽 󰲐 󰫼 󰫮 . 󰫦 , 󰬉 󰬉󰲎  󰬁  󰫯󰲌   , 󰬉 󰫤  󰬎   󰭈  󰭈 . 󰫽  󰫳   󰫼 󰫤, 󰭈󰫤  󰬎 󰫳  󰫦  󰫽 󰬌 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 158 . 󰲗 󰲄  󰫽󰱷  󰱇  :  󰬁  󰫽󰱷 󰫽󰱷 󰭑 (₹) 󰰈 (󰫯)  (󰫯)  (%) <,    ,-,    ,-,    ,     ₹, ₹, ₹, :  .  󰫮󰫽 󰬉 󰬉󰲎  󰬁󰬀 󰫦 󰬉   󰫽󰱷   .   󰰈   󰫳 󰫽󰱷    󰲗 󰲐󰬎 󰬎 󰬎󰲆  . 󰫦󰭈, 󰫽󰱷󰫳 󰭑󰰎  󰬉, ₹, 󰫤  󰫽󰱷 󰬬  󰭈  󰱆 .  󰭑  󰭈 () 󰰈󰫳 ()  󰬎 ,  󰫳     . ₹,  ₹,  󰭑 󰫦 󰬆  󰱆  ,󰫵󰰉  󰲑 󰲒 󰰀     󰬀 󰫽󰱷 󰫦 . ₹,  ₹,  󰫽󰱷 󰭑  󰱆  , 󰰈 󰭈  󰬎  ( 󰰈   ),  󰰈 󰫳   , 󰲐 󰭑󰫤 󰲕 󰲐󰲈  󰫦   . ₹, 󰫤  󰫽󰱷 󰬬  󰭈   󰱆 ,  󰱳 󰱍   󰫦󰲑 󰬎 󰫦.  󰫽󰱷󰫳 󰲆 , 󰰈    󰫽󰱷 ₹, ,     󰫽󰱷 ₹, . 󰰉 󰬎󰲆  󰲒   󰭑󰱯    ,  󰲓󰲐 󰲗  󰫦.   󰫽󰱷 ₹, ,  󰱆 󰫳   󰫦 󰫼  󰰉 ,    󰫳 󰬬 󰫤 󰬉. 󰫦 󰲄󰰉  󰬍󰱷  󰲒, 󰬉 󰬉󰲎  󰱳  󰫽󰱷   , 󰫽 󰲓 󰫤  .  󰲐󰬎 󰫳 󰲗 󰬎  󰫼 󰬁󰬇  ,    ,  󰬉 󰭈󰫤 󰫦󰬴  󰬌 , 󰫵 󰫽 󰲗 󰬎󰫦    .  󰫦  󰱇  :  󰫦 (󰫽󰱷󰫳 % 󰬀) :  .  󰫮󰫽 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳  󰫦   .  󰱇 󰫳 󰫽󰱷󰫳 󰱆   󰫦 󰬎󰰉 󰬎󰲆 .    󰲑 󰲒 󰫦 󰭈  % 󰰈 %  % 󰱷󰬁    /    󰫤    󰫰     ( .)        Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 159  󰰀 󰫽󰱷 󰲑 󰫼󰫳 󰭈  󰫦     󰬉  ,   󰲓  . 󰱷󰬁 󰫦 󰫦     󰱆 . 󰬀  󰫦  󰱆  󰰈󰬀  󰱆 . 󰰉 󰬎󰲆  󰲒   󰬬    󰫽󰫳 󰱷󰬁 󰫦 󰲗 .  󰲕 󰱞 󰫦  󰱆 , 󰬎󰲐 󰬀    (%) .  󰬎󰲐  󰬎󰰉 󰬎 󰬉    󰬎 󰫦. 󰫤 󰫦  󰱆 , 󰰈󰬀   󰱆  󰬀  󰱆 . 󰰈     󰫼  󰫦 ,   󰫤 󰫦 󰫦󰲑 󰬉 󰲑, 󰫵 󰫽󰫳 󰫳 󰫤 󰭈 󰲐  . 󰫰 󰫦   󰱆 , 󰬀  󰲕 󰬎 󰬆  󰱆 .  󰬀 󰲐 , , 󰲕 󰫰 󰬎 󰭈   󰬉  .  󰫦,  󰲒 , , 󰲑 󰭈 󰫽  󰱆 󰫦  . 󰰈󰬀  󰫦  󰱆 ,  󰫽 󰫳 󰲐 󰫼-󰫼   󰬉  . 󰫦 󰰍  󰬆,  󰫦 󰫦   󰬉   (%).   󰲒  󰬁  󰫽󰱷    󰲒  󰱇 󰲑  󰫼 .  󰲄󰰉 󰬎󰲆  󰲒 󰬉 󰬉󰲎  󰱳  󰲗󰬍󰱘 󰬎 . 󰫽󰫳 󰫽󰱷 󰫦 󰬎 󰬌 󰰩 󰫦       . 󰫽  󰬉 󰱍  , 󰫰   󰬇 ,  󰲗 󰫤 󰫦󰬴  󰫽󰬌 , 󰰉 󰫽   󰲗 󰫤 .     󰫽 󰱇  :     󰭈  /󰲑 󰬋 (%) 󰫽 (//󰲑)     . 󰬀    .     .  .  . :  .  󰱇 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳     󰫽 󰬎󰰉 󰬎󰲆 .    󰲑  󰲒 󰬁 ,    󰫽 󰫳󰬀  󰬎 . ,      󰫽 󰲒   ,  󰫳 󰲐 󰱿  󰭑 󰱳 . 󰱚 󰬁󰬀       , 󰬋 󰭈  󰱆 .   󰭈  󰫽 󰫦 󰬆 .  . 󰰉  󰬎󰲆  󰲒 󰱚 󰬁󰬀 󰭃󰲒, 󰱿󰬎 󰱿󰬎   󰬄  󰬉     󰭈  . 󰬀 󰫳 󰬁󰬀         󰬋 󰭈  󰱆 . 󰭃,  󰲐󰱇 󰫳  󰫽 󰱇 .  󰭈  󰭈󰲑 .  󰫦  󰲒,    󰫽    ,     󰫦󰫤  󰫼 󰫮 . 󰱘 󰬁󰬀 󰬎   .    󰫦 󰬆   , 󰬋 󰭈  󰱆 .  󰫽  .  .   󰫦 󰲒 󰱘 󰬁󰬀 󰭃󰫥,   󰱿󰬎  . 󰫽     󰰉  󰫽 ,  󰫽󰫳 󰲐   󰫰  󰲐 󰰉 .   ,   .   , 󰬋 󰭈  󰱆   󰫽 .  󰭈  󰭈󰲑 .   󰫦 󰲒  󰱳 󰫦     󰭑  󰫦 Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 160 󰭈󰰌  .,  󰲄󰰉  󰬍󰱷  󰲒 󰬉 󰬉󰲎  󰬁󰬀     󰫽󰫤 󰫦󰲑 . 󰫽 󰫳 󰫦󰫤  󰫼 󰱿󰬎  ,  󰭃󰲒, 󰫰 󰭑 ,  󰬋 󰭃 󰬌 .    󰫽   󰫽󰫳 󰫰  󰬉  .   󰲄  󰫰  󰫤 󰱇  : 󰫰 󰬎 󰬎 󰭈 󰰈 (%)  (%)  (%) 󰲐     󰲂 󰬎             :  .  󰫮󰫽 󰬉 󰬉󰲎  󰬁󰬀 󰫦 󰫳 󰫰  󰫤  󰬎 󰬉 .    󰬎󰲆 󰲑 󰲒 󰬁 󰫳 󰭈 󰲐󰬎  󰲐  󰲂 󰫰 󰬎 󰱚 󰭈   . 󰫽,  󰭈   󰫳  󰫽󰫳 󰫤  󰲓 󰫦 .󰫦󰭈, 󰲐   󰫦 󰬁 󰬎 .   󰱆   󰬎  , 󰫵󰬀  󰭈  󰱆 .    󰬬 (  󰱳) 󰬬 󰲐  󰫦 .  󰱳 󰫦  , 󰬍   󰫳 󰰎 󰬀 󰱿  󰫽 󰱍 .󰲂 󰬎  󰱆 󰬀 , 󰫵󰬀  󰭈  󰱆 .  󰬎 󰭈󰫯 󰬁 , , 󰫳    󰭈 󰫳 󰫦 .     󰫰   󰫤󰫽      󰫰  . 󰭈  󰲓 .   󰱆  󰬶󰬎  , 󰫽 󰰈 󰭈  󰱆 .  󰰈   󰭃󰬶,  󰭈󰲑󰬴  󰲕  󰫦   󰬉  .   󰬎󰲆  󰲒 󰫤   , 󰭈󰫤  󰭃󰬶  󰰉  .󰫦   󰬆   󰭈   󰱆 , 󰬆 󰰀  󰫽 󰭈 󰱳󰲒 󰲕    󰬄 . 󰰈󰬀  󰱆   󰬀    .   󰲒  󰱳 󰫳  󰫤 󰭃   ., 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳 󰫰  󰫤 󰲐󰬎 󰫽 󰲓 . , 󰲂 󰬎,       󰫦  󰭃 󰲐 󰫽󰫳 󰫽   .  󰲂󰫦 󰬁󰬀 󰫰  , 󰫤 󰭈󰫤, 󰫰  ,  󰫤     󰫽󰬌 .    󰫳 󰫰 󰫤    󰱳󰫳 󰫦 󰲂  .  󰫤  󰬉  󰱇  : 󰫳  󰫤 󰫤 󰬎  󰫯 (%) 󰭈 󰰩  󰬀  󰱍/󰭃   ()  :  . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 161  󰫮󰫽 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳 󰫳 󰫤󰫳  󰬎󰰉 󰫦 .  󰰉  󰬎󰲆  󰲒  󰫳  󰫤 󰬎 󰫽 󰫦󰲑 , 󰲗 󰰎   󰫤 󰫤 󰫽    .󰭈 󰫤󰰩 󰫤 󰬬  󰭈 󰫦 󰬆  󰱆 .  󰲒 󰰀   󰬀 󰫤 ,  󰫽 󰬉 󰲕 󰬉󰬉 . 󰰉  󰲑 󰲒 󰫳  󰫤 󰭈     󰫽 󰫤 󰰉 󰫼 󰬌 󰲗  .󰬀 󰫤󰰩 󰬬  󰭈  󰱆 ,     󰲗  󰲕 󰫳 󰫽󰱷  󰫼 󰫤 . “󰫦 ”  󰲐󰬂 󰬎󰲆  󰲒 󰫤  󰫽󰫳 󰲆   󰫦   󰲗 󰲐󰬎  󰫦  . 󰱍 󰲕 󰭃 󰫤 󰬬  󰭈   󰱆 ,  󰫽  .  󰭈  󰲒 󰱍 󰫤 󰭈  󰫦  󰱳  󰰏  . 󰲗 󰬎󰫦, 󰫦󰫦   󰫤     󰫦  󰭃 󰲕 󰱿 󰫤   . 󰫦 󰲓  󰬆,  󰱆  󰫤    .     󰫳   󰱳   󰬀  .   󰫤  󰬋  󰭑󰫳  󰬎 󰱳 .  󰫦 󰲄󰰉 󰬎󰲆  󰲒  󰱳 󰫳 󰬀 󰫤  󰫽    󰬉    . 󰫽  󰫦󰫳     󰲗  .  󰲐󰬎  󰫤 , 󰬍󰰌 ,  󰬉  󰭈󰫤 󰫦󰬴  󰫽󰬌 . ,  󰫼 󰭈  󰬴  󰫤    󰬌 .  󰲓    󰱇  : 󰫳 󰬎 󰬎 %    󰰚       :  .  󰫮󰫽    󰫦󰫤󰭃    󰲗 󰰎    . 󰫦  󰬎 󰬆  ,   󰱆   . 󰰉 󰬎󰲆  󰲒 󰰈󰫳    󰭑    .     󰲗 󰬋   󰬁 󰱳 . 󰫽, 󰰚    󰱆  󰲑 , 󰫵 󰫦󰬎    󰲆   󰲑 .   󰱷,  󰭈  󰫦󰭈󰲑󰬴  󰬀 . ,  󰱆       󰬎 󰬉   . 󰫽      󰬀    󰫦 .  󰫦   󰫦󰫤 󰲐  󰫽󰫳 󰲗 󰭈󰫳  󰫦󰲑 . 󰫽 󰫳 󰫤  , 󰰚       󰫽󰬌 .  󰫽 󰲄 󰱇  : 󰬉 󰬉  󰲇 󰫵 󰫳 󰫽   󰬉 󰲇  (%)  󰫽󰱷 , , - 󰫤   + 󰫰    - :  . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 162  󰫮󰫽  󰬉 󰬉  󰲇 󰫵 󰫳 -󰲗  󰫤   . 󰫦󰭈,  󰫽󰱷󰫳  󰬉  ₹,  ,  󰲇  ₹, . 󰬀  󰱆  󰲑 , 󰫵󰰉 󰬉󰲎 󰲗 󰭈   󰬉 󰬎󰲆 .   󰱳, 󰫳   󰫤󰫳  󰫦   . , 󰫤 󰭈 󰬉󰬀  󰱆  󰲇   󰱆 , 󰬆  󰫮󰫮  󰫤 󰬉󰲎 󰲑 .  󰫤  󰫤  󰫽󰱷  󰲐  . , 󰫰     󰱆  ,  󰲇  󰭈  󰱆 , 󰬆  󰫮󰫮  󰫤 . 󰰉 󰫰 󰰉   󰫤  󰬎󰲆 .  󰫦 󰰎 󰭃  , 󰬉 󰬉󰲎 󰲗, 󰫤  󰫰 󰫤󰭃  󰭈  󰫼  󰬉 󰬎󰲆 , 󰰉  󰫵󰫳  󰰩  . 󰬍󰫦 󰬉 󰬉󰲎  󰬁 󰫳 󰰩 󰬅󰰉  󰲑  󰲒   󰲗,   󰫰  󰫽 󰫦󰲑  󰬎 󰬎󰰉 . 󰱇     󰰉 󰬎󰲆  󰲒 󰰀󰫯   󰫽󰱷 ₹,  ₹,  󰬆 ,  󰫽󰱷 󰰈󰫳  󰫤󰫽  . 󰲐,  󰫦   󰫽󰱷 ₹,  , 󰫵 󰫽     󰫮 . 󰫦󰫳  󰱷󰬁    󰫦 󰬎 󰫦 ,   󰭈  󰬁 , 󰰉 󰲗 󰫤  󰬎󰲆 .   󰫽  .  󰬁󰬀  󰲑  󰰩  ,  󰬋 󰭈 󰬎 .  󰫽     󰲐    . 󰫰󰫳 󰲆 , 󰲐  (%), 󰲂 󰬎 (%),   (%)  󰬎 󰫦 ,  󰫰   %  󰬄 . 󰫤󰫳 󰲆, 󰫳 󰲒 %  󰱇 󰭈 󰫤󰰩 ,  %          󰭈󰲅 . 󰲓 󰫳 󰫦, %   , %    ,  %  󰰚    .   󰲌-󰰈 󰫳    󰫦. , 󰫽 󰲄 󰬎󰲆  󰲒 󰬉 󰬉 󰲇 󰫵󰫳 󰫤 󰲗󰬍󰱘 % , 󰫤 %  󰫤,  󰫰  󰬋󰬀 %  . 󰫦   ,  󰬅  󰲒 󰬉 󰬉󰲎  󰬁  󰲂 , 󰲗 󰬎󰫦, 󰫰 󰫤  󰫤 󰭈 󰫼    󰬎󰫽   󰬌 .  󰫤󰭃 󰬉 , 󰫰 󰬎, 󰲌 󰫤  󰫤 󰭈  󰲑  󰬉 󰫽󰫳 -󰲗 󰬎 󰫤   .     󰬁 󰲑  󰲗󰫦󰲐 󰰉, 󰰈         󰭃 .    󰬉  󰫦  󰬄 󰰉 󰫼 󰬶󰱳,  󰬎  󰬶   ( )  󰬎 .    ,   (.   ,  󰭑  )  󰭈 󰰉    󰫦 .     󰬎 󰬍󰰌,  󰱚󰬎    󰬄 󰰉 󰫤 󰬎 .   󰱳 󰱉 󰬀  󰭈     󰫦󰬴  .  󰬁󰬀    󰰗󰭅, 󰬎󰫳   󰫤 󰫦󰲐   󰬌 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10| October - 2025 163  󰫦  “ ”, “󰭈󰭃  󰫰  (󰬍 )”    󰫰 󰫤 .  󰬁󰬀   󰫰    󰲐 , 󰲂 󰬎   󰭈  .   󰬉, , 󰬎 󰫽 󰫤  󰫦   󰫽  󰲀 .    󰱳  󰭃 󰭈󰫤,  󰲓, 󰰗󰬁 󰫽  󰭈󰫤 󰲑󰬉 󰫽  󰫽󰱷 󰬁 .  󰫤   󰭈 󰫤 󰫦 󰰉 󰰉 󰫤 󰬎 .  󰫳  󰭃 󰫤 󰲕  󰭈󰫤 󰲒  󰫼 .  󰬉 󰬎 󰬎󰭃 󰬉  󰬎 󰰉 󰫳 󰬎, ,   󰫰 󰰎   .  󰬎  󰬎  󰬎 󰬎 󰫳 󰬀 󰫳  󰬉 󰬴 .   󰫳  󰲓      .   󰬁 󰱿󰬎󰲒  󰫦󰫤  󰭈󰫤  󰫤 .  󰭈󰫽 󰬁 POSH (Prevention of Sexual Harassment) 󰫽 󰫦 󰫦 󰱿. 󰫦 󰬶  , . .,  , . (). 󰲇  󰱳 󰬎󰲐  -󰲗 󰬎. 󰲇 󰬆.  , .,  󰱜, . (). 󰲓󰫦 󰬉󰲎  󰫽 󰬬 󰱇  -󰲗 󰬍󰱘.  󰫦 󰬋 󰫦, (), -.  , .,  󰲓, . ().  󰬁 󰬶  -󰲗 󰲐.  󰫮.  , . . (). 󰲇  󰱳 󰬎󰲐  -󰲗 󰬎:  󰫽 󰬅. 󰲇 󰫵   .  󰱿    󰰗󰭅. (). 󰲇  󰱳   󰬎  . 󰲇 󰬆.  󰬁   . ().  󰱳      󰫤. 󰬁.  󰬶  . (). 󰲇    󰬎. 󰬶  .  󰬁. (). 󰲇  󰱳    . 󰬁 .  󰬆  . (,  󰭊).     ‘󰫰 󰭃’  󰰉. 󰬆  .  󰬁   . ().  󰱳 󰫳 󰫰 󰬎  . 󰬁.  󰫮 . (). 󰲇  󰱳  󰫰 󰬎:  󰭈 󰬅. 󰫮  .  󰬆  . (,  󰭊).     ‘󰫰 󰭃’  󰰉. 󰬆  .       󰬉 . (..). 󰲐. 󰲇 .  󰱿    󰰗󰭅. (). 󰲇  󰱳   󰬎  . 󰲇 󰬆.  󰬆  . (,  󰬂󰰗).  󰱳 󰫼   󰫤 󰫦󰲑 : 󰲇 󰬶 ( 󰫤) 󰭈. 󰬆  .