ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
551
INSON HUQUQLARI VA DISKRIMINATSIYA: ADOLATLI JAMIYAT SARI YO’L
Mahammadjono a Dildo a Qodi ali qizi
Namangan da la uni e si e i
Yu idik akul e alabasi.
Pula o O abek A’zamjon o’g’li
Ilmiy ahba :
Namagan da la uni e si e i
Yu idik akul e i o’qi u chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17653561
Anno a siya. Inson huquqla i ha bi shaxsning e kinligi a qad -qimma ini himoya
qilu chi asosiy amoyilla dan bi idi . A suski, jamiya da shunday sababla – jins, milla , yosh,
nogi onlik yoki diniy e’ iqod asosida adola siz munosaba la kuza ilishi mumkin. Shu bois, inson
huquqla ini hu ma qilish a disk imina siyaga qa shi ku ashish adola li a ba qa o jamiya
sa i yo’l ochadi.
Kali so’zla : disk imina siya, inson huquqla i, jinsiy disk imina siy, i qiy-e nik
disk imina siy, englik a adola amoyilla i, jamiya dagi englik.
Abs ac . Human igh s p o ec he eedom and digni y o e e y indi idual is one o
undamen al p inciples ha go e ns socie y. Un o una ely, un ai ela ions can occu in socie y
on he basis o such easons as gende , e hnici y, age disabili y o eligious belie . The e o e,
espec ing human igh s and comba ing disc imina ion pa e he way o a jus and sus ainable
socie y.
Key wo ds: disc imina ion, human igh s, sexual disc imina ion, acial-e hnic
disc imina ion, p inciples o equali y and jus ice, equali y in socie y.
Аннотация. Права человека защищают свободу и достоинство каждой личности
один из основополагающих принципов, регулирующих жизнь общества. К сожалению, в
обществе могут возникать несправедливые отношения по таким причинам, как пол,
этническая принадлежност, возраст, инвалидность, или религиозные убеждения.
Поэтому уважение прав человека и борьба с дискриминацией прокладывают путь
к справедливому обществу.
Ключевые слова: дискриминация, права человека, сексуальная дискриминация,
расово-эттническая, дискриминация принципы, равенства и справедливости, равенство в
обществе.
Odamla ning inson huqula ini ad e ish
ula ning insoniyligiga qa shi chiqishdi .
Nelson Mandela
1
Bugungi globallashu ja ayonida inson huquqla ini a’minlash, ula ni himoya qilish a
amalda o’yobga chiqa ish ha bi demok a ik jamiya ning eng us u o yo’nalishla idan bi i
1
Da la a huquq asosla i//2023/Toshken
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
552
bo’lib qolmoqda Inson huquqla i – bu shaxsning sha’ni, qad -qimma i, e kinligi a
imkoniya la ini himoya qilu chi eng muhim qad iya la di .
Ze o, O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi a qonunla ida ba cha uqa ola ning
huquq a e kinlikla i ka ola langan a mamlaka imizda disk imina siyaning hech qanday
ko’ inishiga yo’l qo’yilmaydi.
2
Сhunki, ha bi inson eng huquqla ga ega bo’lishi ke ak a bu
huquqla da la omonidan a’minlanishi lozim. Ammo jamiya da odamla ba’zi bi sababla ga
ko’ a bi -bi idan aj alib qoladi, adola siz munosaba la ga duch keladi. Shu bilan bi ga, jamiya da
englik amoyilla ini buzu chi disk imina siya – ya’ni kamsi ish, adola sizlik a no’ in
munosaba hola la ini hali hamon u li sohala da uch a ishimiz mumkin.
Adola li jamiya sa i yo’l, a alo, ha bi insonning huquqla i engligiga ishonch hosil
qilinganidan keyin boshlanadi. Chunki insonni inson qiladigan na sa – uning sha’ni a
e kinligidi . Bu na aqa huquqiy, balki ma’na iy masaladi .
Inson huquqla i ha bi inson ug’ilgan pay dan boshlab ega bo’ladigan abiiy e kinlikla
hisoblanadi.
3
Sababi shundan ibo a ki, inson huquqla i shaxsning himoyalangan huquqla i bo’lib,
jamiya da englik a adola ni a’minlashning poyde o i hisoblanadi. Shuningdek O’zbekis on
Respublikasi Kons i u siyasining 19-moddasida a’kidlanganidek, ba cha uqa ola bi xil huquq
a e kinlikla ga ega bo’lib, jinsi, i qi, milla i, ili, dini, e’ iqodi, ij imoiy kelib chiqishi, ij imoiy
ma qeyidan qa ’i naza qonun oldida engdi la .
4
Bu g’oya qadimdan insoniya a ixida ma jud
bo’lgan, ammo uni amalda a’minlash uchun as la da omida ku ash olib bo ilgan.
Bugungi kunda O’zbekis on Republikasida ham inson huquqla ini himoya qilishga
alohidab e’ ibo be ilmoqda. Kons i u siyamizning 13-moddasida “O’zbekis on Respublikasida
demok a iya inson, uning huquq a e kinlikla i, sha’ni a qad -qimma i eng oliy qad iya di ” deb
belgilab qo’yilgan.
5
Bu na aqa huquqiy no ma, balki da la siyosa ining muhim yo’nalishla idan
bi idi .
Adola li jamiya ya a a olmayo ganimizning asosiy sababla idan bi i – bu
disk imina siya.
Disk imina siya – bu insonni uning kelib chiqishi, jinsi, dini milla i yoki ij imoiy
ma qeiga qa ab kamsi ishdi . Shuningdek u jamiya hayo iga salbiy a’si ko’ sa adi hamda
adola li jamiya ga eng ka a o’siq bo’ladi.
Misol uchun, ayolla ni ishga qabul qilishda ula ning jinsiga ko’ a ad e ish yoki
nogi onligi bo’lgan insonla ga ye a li da ajada imkoniya ya a maslik – bu ham
disk imina siyaning ko’ inishla idan bi idi . Men hayo im da omida bunday hola la ga ko’p
gu oh bo’lganman. Bi anishim nogi onla a a achasida ha aka lana edi, lekin u oily
ma’lumo li, o’z sohasining bilimdoni. Shunga qa amay, ishlayo gan joyida unga mos sha oi
ya a ilmadi a u o’z bilim, salohiya ini ko’ sa a olmadi. Bu hola inson huquqla iga be osi a
ajo uzdi hamda bunday hola la ning jamiya da hali ham bo ligi, disk imina siya
muammosining dolza bligini ko’ sa adi. Yuqo idagiga o’xshash bo’lgan muammola ni
yechimini opsak, mamlaka imizning i ojlanishiga qisman o’z hissamizni qo’shgan bo’lamiz.
2
Kons i u siya /30.04.2023/ Toshken
3
Da la a huquq naza iyasi/ Sh.Saydullaye / Toshken /2019
4
Kons i u siya/Toshken /2023
5
Kons i u siya/30.04. 2023/Toshken
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
553
Shuningdek, qonunla imizda belgilangan no mala ning amalda qo’llanilishi ham lozim da ajada
amalga oshi ilgan bo’ladi hamda adola li jamiya sa i keng imkoniya la ya a iladi.
Adola li jamiya ga o’x aladigan bo’lsak, unda inson huquqla i hu ma qilinadi, ha bi
inson o’z huquqini biladi a eng imkoniya la ga ega bo’ladi. Bunday jamiya da inson huquqla i
na aqa qonunla bilan, balki amaliy hayo bilan ham e’ i o e iladi. Bugungi kunda shu sohaga
ka a qadamla ashlanmoqda. Jumladan, “Ayolla a e kakla uchun eng huquq hamda
imkoniya la ka ola la i o’g’ isida”gi qonunla , “Nogi onligi bo’lgan shaxsla ning huquqla ini
himoya qilish”ga oid xalqa o kon ensiyala ga qo’shilmoqda. Bula ning ba chasi adola li jamiya
sa i ashlanayo gan ildam qadamla dan bi i hisoblanadi. Lekin bu aqa qonun bilan emas,
insonla ning onggi bilan bog’liq. Chunki insonning, a alo, qalbida adola bo’lishi ke ak, sababi
ha bi inson bi -bi in hu ma qilsa, ula ning ko’ inishiga, ma qeiga yoki imkoniya la iga qa ab
baholamasa, shundagina adola li jamiya ya a ishga e isha olamiz.
Ko’p hola la da odamla o’zla i sezmagan holda disk imina siyaga yo’l qo’yishadi. Misol
uchun, mak abda o’qu chila o asida “boyning a zandi” yoki “kam a’minlangan oilaning
bolasi” deb aj a ish, bunday hola la ga ba chamiz gu oh bo’lganmiz. Ayniqsa hozi gi kunda
hammani qiynayo gan masala, ya’ni ayol kishining ahba bo’lishiga shubha bilan qa ash bu ham
kamsi ishning yashi in ko’ inishidi . Chunki bunday qa ashla jamiya da gende engligiga
o’sqinlik qiladi, ayolla ning salohiya ini o’liq namoyon e ishiga yo’l be maydi. Aslida ahba lik
si a la i jinsga emas, bilim, aj iba, mas’uliya a insoniy azila la ga bog’liq. Bugungi kunda
ko’plab ayolla siyosa , a’lim, ibbiyo , adbi ko lik a boshqa sohala da mu a aqiya li
ahba lik qilmoqda. Ula ning aoliya i shuni ko’ sa adiki, ayolla ham e kakla qa o i
boshqa u da sama ali qa o la qabul qila oladi. Demak, ayol ahba la ga nisba an ma jud
shubhala bu asossiz asa u la ning na ijasida sodi bo’lmoqda. Jamiya da haqiqiy englikka
e ishish uchun bunday qa ashla ni o’zga i ish, ayolla ni qo’llab-qu a lash a ula ning
ye akchilik salohiya iga ishonch billdi ish muhimdi . Shundagina biz adola li a a aqqiy e gan
jamiya ni ba po e a olamiz.
Hayo imizda juda ko’p qiziqa li a ayanchli hola la ga duch kelishimiz aniq. Bi kun
menda ham shunday hola yuz be di. Gu uhimizga bi kuni yangi alaba qo’shildi, abiiyki u
alaba boshqa millla ga mansub ekani ma’lum bo’ldi. Shu sababli gu uhdagi alabala unga
nisba an sal so uq munosaba da bo’lishdi. Keyin bilsak, u juda iq ido li, meh ibon hamda o’z
ishiga sodiq inson ekan. Shu oqeadan keyin men insonla ning ashqi ko’ inishi yoki milla i
bilan emas, uning ichki dunyosi a mehna i bilan baholash ke akligini chuqu anglab ye dim. Bu
kabi oddiy hayo iy misolla o qali biz inson huquqla ining qanchalik nozik masala ekanini a
disk imina siya na aqa qonuniy, balki axloqiy nuq ai naza dan ham ka a muammo ekanini
ko’ ishimiz mumkin. Shu bois ha bi insonning huquqla ini hu ma qilish a englik amoyiliga
amal qilish jamiya a aqqiyo ining asosiy sha la idan bi idi . Bunda ha bi uqa o, ayniqsa,
yoshla disk imina siyaning ha qanday ko’ inishiga be a q bo’lmasligi lozim. Aga biz
a o imizda adola a englik muhi ini shakllan i sak, bu na aqa huquqiy, balki ma’na iy
yuksalishning ham ka ola i bo’ladi.
Xulosa qilib ay adigan bo’lsak, inson huquqla ini hu ma qilish a disk imina siyaga
qa shi ku ashish bu aqa da la yoki ashkilo la ning emas, ha bi uqa oning mas’uliya idi .
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
554
Chunki inson huquqla i ha bi insonning ug’ilganidan boshlab ega bo’lgan, aj almas a
daxlsiz huquqla idi . Ula ni a’minlash a himoya qilish ha bi demok a ik jamiya ning asosiy
bu chidi .
Chunki adola li jamiya ba po e ish yo’lida eng a alo inson huquqla ini hu ma qilish,
eng imkoniya la ya a ish, ik la xilma-xilligini qo’llab-qu a lash za u . Ha bi imiz
boshqala ning huquq a e kinlikla ini hu ma qilishni, englikni qad lashni o’z hayo iy
p insipimizga aylan i sak, insonla o’z huquq a e kinlikla ini bilsa, jamiya da o u lik, adola a
meh -oqiba qa o opadi, shuningdek disk imina siyaning ha qanday ko’ inishiga o’ in
qolmaydi.
Bundan ashqa i da la a jamiya ning hamko likdagi sa’y-ha aka la i o qali inson
huquqla i himoyasi mus ahkamlanadi hamda inson huquqla i aqa qog’ozdagi qonunla da emas,
balki hayo imizda, ha bi munosaba la imizda adola a englik mezonla i amalda o’z i odasini
opishi mumkin.
Ze o, inson huquqla i a adola bi -bi iga uz iy bog’liq bo’lib, ula poyde o ida e in,
a o on a a aqqiy e gan jamiya ba po e ishimiz mumkin. Shundagina biz haqiqiy ma’noda
adola li jamiya sa i dadil qadam ashlagan bo’lamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi //30.04.2023
2. BMT Inson huquqla i bo’yicha dekla a siyasi. Uni ed Na ions. Uni e sal Decla a ion o
Human Righ s, 1948. /h ps://www.un.o g/en/abou -us/uni e sal-decla a ion-o -human-
igh s.
3. Sh.Sayydullaye . Da la a huquq naza iyasi. /Toshken /2019
4. G’.Yo’ldoshe . Inson huquqla i a jamiya . /Toshken /Adola /2021
5. R.Ka imo . Disk imina siya a huquqiy madaniya . /Toshken / Adola /2021
6. uz.goodin e ne .o g /h ps://uz.goodin e ne .o g
7. h ps://oyina.uz
