ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
652
VOYAGA YETGAN FARZANDLARNING OʻZ OTA-ONALARINING TAʼMINOTIDAN
BOʻYIN TOVLASH KABI QILMISHNING JINOIY XARAKTERI.
Xamido a Meh ibonu Isma illo qizi
Huquqni muho aza qilish akademiyasi “P oku o lik aoliya i” yo’nalishi 2-bosqich magis i.
[email p o ec ed]
Anno asiya
Ushbu ma zu bo‘yicha yozilgan ish oila iy moliya iy munosaba la doi asidagi oyaga ye gan
a zandla ning o a-onala ining a’mino idan bo‘yin o lash qilmishining jinoiy xa ak e ini o‘ ganadi.
Maqsad — bunday xa i-ha aka la ning jinoiy elemen la ini aniqlash, ula ning moddiy a ma’na iy
za a ko‘ sa ishi, hamda jinoiy ja obga lik yuzasidan no ma i izoh be ish. Tadqiqo da bo‘yin o lash
ushunchasining huquqiy mohiya i, qilmishning a kibi (xa i-ha aka la , niya , sabab) a na ijada
yuzaga keladigan za a la ko‘ ib chiqiladi; shuningdek i ibga lik, alon- a oj, shaxsga bosim
ko‘ sa ish yoki boshqa mos kelu chi ja obga lik u la i kon eks ida bunday qilmishning jinoiy
xa ak e i ahlil qilinadi.
Kali so‘zla : bo‘yin o lash, o a-onaning a’mino i, i ibga lik, alon- a oj, jinoiy ja obga lik,
oila iy huquq, ij imoiy himoya, no ma i yondashu .
THE CRIMINAL NATURE OF SUCH AN ACT AS EVASION OF MAINTENANCE BY
ADULT CHILDREN FROM THEIR PARENTS.
Khamido a Meh ibonu Isma illo qizi
Mas e o Law En o cemen Academy, 2nd yea , special y "P osecu o ial Ac i i ies".
Anno a ion
The wo k w i en on his opic s udies he c iminal na u e o he ac o e asion o main enance by
adul child en om hei pa en s wi hin he amewo k o amily inancial ela ions. The pu pose is
o iden i y he c iminal elemen s o such ac s, hei ma e ial and mo al ha m, and o p o ide a
no ma i e explana ion o c iminal liabili y. The s udy conside s he legal essence o he concep o
e asion, he composi ion o he ac (ac ions, in en ion, eason) and he esul ing damage; and also
analyzes he c iminal na u e o such an ac in he con ex o aud, obbe y, p essu e on a pe son o
o he co esponding ypes o liabili y.
Keywo ds: e asion, pa en al suppo , aud, obbe y, c iminal liabili y, amily law, social p o ec ion,
no ma i e app oach.
УГОЛОВНО-ПРАВОВАЯ ПРИРОДА ТАКОГО ДЕЯНИЯ, КАК УКЛОНЕНИЕ ОТ
УПЛАТЫ АЛИМЕНТОВ СОВЕРШЕННОЛЕТНИМИ ДЕТЬМИ ОТ СВОИХ
РОДИТЕЛЕЙ.
Хамидова Мехрибону Исматилло кызы
Магистр Академии правоохранительных органов, 2 курс, специальность «Прокурорская
деятельность».
Аннотация
В данной работе исследуется уголовно-правовая природа уклонения от уплаты алиментов
совершеннолетними детьми от своих родителей в рамках семейных финансовых отношений.
Целью работы является выявление преступных элементов таких деяний, причиняемого ими
материального и морального вреда, а также нормативное обоснование уголовной
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
653
ответственности. В исследовании рассматриваются правовая сущность понятия уклонения,
состав деяния (действия, умысел, мотив) и причиненный ущерб; а также анализируется
уголовно-правовая природа такого деяния в контексте мошенничества, грабежа, давления на
личность или иных соответствующих видов ответственности.
Ключевые слова: уклонение от уплаты алиментов, мошенничество, грабеж, уголовная
ответственность, семейное право, социальная защита, нормативный подход.
Ki ish: Oila jamiya ning asosiy bi likla idan bi i bo‘lib, uning ba qa o ligi, ayniqsa, oyaga ye gan
a zandla ning o a-onala ga bo‘lgan munosaba la ida yaqqol namoyon bo‘ladi. Bi oq ba'zi holla da
a zandla o a-onala ining moddiy a’mino idan oydalangan holda bosim, ahdid yoki
manipulya siya yo‘li bilan o‘z man aa la ini o‘yobga chiqa ishga u inishadi. Shunday qilmishla
“bo‘yn o lash” yoki o‘xshash alqinla bilan i odalansa-da, ula ning yakuniy maqsadi na aqa oila iy
dinamikani buzish, balki jinoiy xa i-ha aka la o qali moddiy oyda olishdi . O a-onala ning
imkoniya la ini sui-is i oda qilish, ula ni o‘z si a xohlagan yo‘lga solish, qo‘ qi ish yoki qasddan
yolg‘on majbu iya la asosida moddiy a’mino ni alab e ish kabi hola la jamiya da axloqiy-no ma i
qiynoqkacha olib keladi a ka a ij imoiy xa ug‘di adi. Mazku ishning dolza bligi shundaki,
oyaga ye gan a zandla ning o a-onala ining a’mino idan bo‘yinsiz bo‘yin o lash kabi qilmishla
jinoiy xa ak e ga ega bo‘lib, oila iy ins i u ning ba qa o ligini zai lash i adi, uqa olik adola ini
ubdan buzadi a ishbila monlik hamda jamiya ning ij imoiy mudo aasini zai lash i adi. Maqsadimiz
esa bu hodisaning naza iy asosla ini aniqlash, uning belgi a aloma la ini aj a ib ko‘ sa ish, jinoiy
ja obga lik nuq ai naza idan izimli ahlil qilish, hamda ushbu kabi hola la ning oldini olish bo‘yicha
akli la ishlab chiqishdi .
Muhokama a na ijala : oyaga ye gan a zandla ning oʻz o a-onala ining aʼmino idan boʻyin
o lash kabi qilmishning jinoiy xa ak e i- bu masala ko‘p holla da o a-ona aʼmino ini (moliya iy
yo damni) be ish majbu iya ini bolala o‘z zimmasiga olgan holda, uni maqsadli a ishda baja maslik
yoki oz kechishga bog‘liq jinoiy jamiga ki ishi mumkinligini angla adi. Quydagi umumiy ushuncha
yo dam be ishi mumkin:
Majbu iya ma judligi: a zandning o a-onasiga moliya iy a’mino be ish majbu iya i ma jud ekan
(yu idik bi im, sud qa o i yoki qonun bilan belgilangan bo‘lishi ke ak).Maqsadli bo‘lgan bo‘lmaslik:
qilmish maqsadli yoki ahmlik bilan, ya’ni a’mino ni be ishni ad e ish, che ga samochilik qilinish
yoki doimiy a ishda oz kechish. Qasddan yoki e' ibo siz baja ish: bunday bo‘yn o lash hola i
oda da yoki qasdan (maqsadli) yoki doimiy e’ ibo sizlik na ijasida yuzaga keladi. Za a yoki xa :
o a-ona moddiy a’mino siz qolishi na ijasida za a ko‘ ishi yoki xa os ida bo‘lishi; ay im
qonunla da (yu idik holla da) za a eh imoli alab qilinadi. Jazo yoki ja obga lik da ajasi u li
da la la da bu hola ni sino chi moddala (jazo moddala i) a q qiladi: ja ima, jazo, yozma izoh,
jamoa ishla iga majbu qilish, ay im holla da qisqa mudda li ozodlikdan mah um qilish kabi cho a-
adbi la mumkin.
Jinoya kodeksi oilaga qa shi jinoya la u kumidan 123-moddada ayni shu o a-onani moddiy
aʼminlashdan boʻyin o lash be ib oʻ ilgan boʻlib, oyaga ye gan shaxsla ning mehna ga layoqa siz
a moddiy yo damga muh oj boʻlgan o a-onani yoki ula ning oʻ nini bosu chi shaxsla ni moddiy
aʼminlashdan boʻyin o lashi, yaʼni ula ni moddiy jiha dan aʼminlash uchun sudning hal qilu
qa o iga binoan undi ilishi lozim boʻlgan mablagʻni jami boʻlib ikki oydan o iq mudda mobaynida
oʻlamasligi, shunday qilmish uchun maʼmu iy jazo qoʻllanilganidan keyin sodi e ilgan boʻlsa, uch
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
654
yilgacha axloq uza ish ishla i yoki bi yilgacha ozodlikdan mah um qilish bilan jazolanishi a aga
shaxs alimen majbu iya la i boʻyicha qa zdo likni oʻliq oʻlagan boʻlsa, u ja obga likdan ozod
qilinishi belgilab qo’yilgan.
O‘zbekis on Respublikasi Jinoya kodeksining 123-moddasi o a-onala ni moddiy a’minlashdan
bo‘yin o lash jinoya ini naza da u adi. Ushbu moddaga ko‘ a, o‘ziga qa am bo‘lgan, mehna ga
layoqa siz a moddiy yo damga muh oj bo‘lgan o a-onasini moddiy a’minlashdan bo‘yin o lagan
oyaga ye gan bolala jinoiy ja obga likka o ilishi mumkin.
Jinoya ning mohiya i a a silo la i:
Ob’yek : O a-onala ni moddiy a’minlashdan bo‘yin o lash.
Sub’yek : O‘ziga qa am, mehna ga layoqa siz a moddiy yo damga muh oj bo‘lgan o a-onasini
boqishdan bo‘yin o lagan oyaga ye gan bola.
Jinoya ning oqiba i: O a-onaning moddiy a’mino i yo‘qligi.
Ja obga lik: Jinoya kodeksining 123-moddasiga mu o iq jinoiy ja obga likka o ilishi mumkin.
Oʻzbekis on Respublikasi Oila kodeksiga koʻ a o a-onaga be iladigan aʼmino miqdo i a a ibi
belgilab qoʻyilgan unga koʻ a oyaga ye gan, mehna ga layoqa li bolala oʻz o a-onasiga ix iyo iy
a ishda moddiy yo dam be ishdan boʻyin o lasala , aʼmino miqdo i bolala ning oila iy a moddiy
ah olini hisobga olgan holda sudning hal qilu qa o iga asosan belgilanadi. O a-ona, alimen undi ish
haqidagi alabni oʻz bolala ining bi iga yoki bi nech asiga nisba an qoʻyganligidan qa ʼi naza ,
alimen miqdo ini belgilashda sud oyaga ye gan, mehna ga layoqa li bolala ning ba chasini hisobga
olishi lozim.Voyaga ye gan, mehna ga layoqa li bolala dan alimen undi ish nizosi uzil-kesil hal
boʻlgunga qada sudya shu nizo boʻyicha aq incha oʻlab u ilishi lozim boʻlgan summani koʻ sa ib,
aj im chiqa ishi mumkin. Voyaga ye gan, mehna ga layoqa li bolala dan undi ilayo gan alimen
miqdo i qonunchilikda belgilangan mehna ga haq oʻlash eng kam miqdo ining 11,75 oizidan kam
boʻlmasligi ke ak
Xulosa:Voyaga ye gan a zandla ning o a-onasining a’mino i (moliya iy yo dam)dan bo‘yín o lash
kabi qilmishla qonuniy majbu iya la ni qasddan ishlab chiqa ib yubo ish yoki bo‘yinxil qilish
si a ida baholanadi a jinoiy xa ak e ga ega bo‘lishi mumkin. Bunday qilmish quyidagi hola la
bo‘lgan aqdi da jinoya yoki jinoiy-jab lik bo‘yicha ko‘ ib chiqilishi eh imoldadi : 1) a zandning
o a-onaga a’mino be ish bo‘yicha qonuniy majbu iya i ma jud bo‘lsa (oila iy qoidala , ma’mu iy
no ma i la yoki sud qa o la i o qali belgilangan; ba’zi holla da a zand bo‘yicha ma’lum bi
iq isodiy-qa z majbu iya la i bo‘lishi mumkin); 2) qilmish qasddan, uzluksiz kechik i ish yoki
o‘lo la dan bu unlay bo‘yinish a zida amalga oshi ilsa; 3) buning na ijasida o a-onaning moddiy
yoki hayo iy sha oi la i jiddiy za a ko‘ sa. Bunday hola la na aqa jinoya , balki ma’mu iy
ja obga lik yoki uqa olik- unksional ja obga likni ham kel i ib chiqa ishi mumkin, qonunchilik
da ajasidagi a ib-qoidala bo‘yicha jazola (masalan, ja ima, majbu iy ij o, hola ga qa ab boshqa
cho a- adbi la ) belgilangan bo‘lishi mumkin. Xulosa qilib ay ganda, bunday qilmish oila iy
ba qa o likka ziyon ye kazadi a jamiya da adola no mala ini zai lash i adi. Shuning uchun bunday
hola la oldini olish, oila iy aloqala ni iklash, ij imoiy yo dam ushunchala ini kuchay i ish hamda
yu idik yo dam ko‘ sa ish muhimdi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1- O’zbekis on Respublikasi jinoya kodeksi;
2- O’zbekis on Respublikasi Oila kodeksi;
3- O‘zbekis on Respublikasining Jinoya kodeksiga sha hla . Maxsus qism/M. Rus ambae .
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
655
Toshken : «Yu idik adabiyo la publish, 2024.
4- Ka imo a N. M. (2020). Oila iy muammola a psixologik p o ilak ika. “O’zbekis on
psixologiya ju nali”, 5(2), 45-52.
5- Wo ld Heal h O ganiza ion. (2017). “Violence Agains Women P e alence Es ima es, 2010.”
WHO.
6- Heise, L. (1998). “Violence Agains Women: An Endu ing P oblem.” “Jou nal o
In e pe sonal Violence”,13(1), 8-15.
7- Panjizoda H. Z.. "Ayolla ga nisba an zo‘ a onlikni oldini olish bo‘yicha xalqa o huquqiy
aj iba" Философия и право, ol. 28 , no. 2, 2024, pp. 204-207.
