गोंड चित्रकला :भारताची राष्ट्रीय ओळख
Abstract
‘गोंड चित्रकला’ ही भारताच्या आदिवासी सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण आणि वैशिष्ट्यपूर्ण कला आहे. मध्य भारतातील गोंड समाजाशी निगडित असलेली ही चित्रशैली निसर्गाशी असलेल्या त्यांच्या नात्याचं, श्रद्धेचं आणि जीवनदृष्टीचं दृश्य रूप मानली जाते. या कलेतील ठिपक्यांची रचना, लयबद्ध रेषा आणि निसर्गाशी जोडलेले विषय हे तिचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. पूर्वी घरांच्या भिंतींवर साजऱ्या होणाऱ्या या चित्रकलेचा आधुनिक कॅनव्हास, कापड, कागद आणि डिजिटल माध्यमांपर्यंतचा प्रवास अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. जनगढ सिंह श्याम यांच्या कार्यामुळे गोंड चित्रकलेला नवीन दिशा मिळाली, तर त्यांच्या पाठोपाठ शर्मन श्याम, दुर्गाबाई व्याम, भज्जू श्याम यांसारख्या समकालीन कलाकारांनी या परंपरेला नव्या सामाजिक आणि जागतिक संदर्भांतून समृद्ध केलं. गोंड चित्रकलेला एप्रिल २०२३ मध्ये GI टॅग प्राप्त झाला, ज्यामुळे या पारंपरिक कलेला अधिक मान्यता, संरक्षण आणि जागतिक बाजारपेठेत स्थान मिळालं. NFT (Non-Fungible Token), डिजिटल गॅलरी, ऑनलाईन एक्झिबिशन्स आणि ग्राफिक पुस्तकांमधून ही चित्रशैली नव्या पिढीशी संवाद साधत आहे. एकूणच, गोंड चित्रकला ही केवळ एक पारंपरिक चित्रशैली नसून, गोंड समाजाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचं आणि निसर्गाभिमुख जीवनदृष्टीचं प्रभावी माध्यम आहे, जी काळानुरूप नव्या रूपांतरणातून अधिक व्यापक आणि सजीव होत आहे.
Full text
110 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025 : . , , . Corresponding Author – . DOI - 10.5281/zenodo.17656789 (Abstract): ― ‖ . , . , . , , . , , , . GI , , . NFT (Non-Fungible Token), , . , , , . : , GI , , NFT. (Introduction): , . . , — . ― ‖ , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 111 , , . , , , , . , , , , . , , , NFT . GI , . , . , , — , . (Objectives): 1. 2. 3. GI 4. (Methodology): . , , , . , , . , , , , , . , . , . : , . , , , , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 112 . '' '' , ' ' . , , , , . , , . , , , – . (patterns) , . . , , . , , , , , . . . , . . , , — . , . , . , — . , , , — . : (. ) . , . . . ‗ ‘ . , , . . ‗ ‘ . Magiciens de la Terre , . ‗Other Masters‘ . Sotheby‖s ‗Landscape with Spider‘ $31,250 ( 26 25 )
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 113 , . (GI) . . GI , - . . : . , . ; , , , . , , . ―‖ , . . . , ―The Night Life of Trees‖, ―Sultana‖s Dream‖ , . : , , . , . , , , , . ‗The London Jungle Book‘ . , , - . , NFT (Non-Fungible Token) ,
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 114 . (Conclusion): , , . , , , – . , , . , , . , . , , . . ; , , NFT (NonFungible Token) . ―The London Jungle Book‖, ―‖, ―The Night Life of Trees‖ , . GI . , . , – , , . , . : Books and Journal Articles: 1. Jafa, M. A. (2018). Gond Art: The Art of Storytelling . National Book Trust, India. 2. Jain, J., & Sharma, N. (2014). Gond Art: Tribal Tradition in Transition . Niyogi Books. 3. Sethi, A. (2012). Indigenous Art Forms of India . Oxford University Press. 4. Sharma, D. (2015). Tribal Art and National Identity. Journal of Cultural Studies, 45 (3), 201–220. 5. Vyam, D., & Vyam, S. (2011). The Night Life of Trees . Tara Books. Websites : 6. Business Today. (2014, February 16). Gond tribe's traditional art gets global recognition, selling at high prices . https://www.businesstoday.in
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 115 7. DESIblitz. (2020, August 17). Indian Gond Art and its Cultural Heritage . https://www.desiblitz.com 8. Historified. (2025, July 1). Gond Tribal Painting of Madhya Pradesh: From Sacred Rituals to Commercial Art . https://historified.in 9. Indian Culture. (n.d.). Gond Chitrakalaen . https://indianculture.gov.in/hi/paintin gs/gaonda-caitarakalaaen/gaondacaitarakalaaen 10. Indian Express. (2020, December 15). Gond art: How a tribal art form is captivating the world . https://indianexpress.com 11. Madhya Pradesh Tourism Blog. (2024, December 24). The Journey of Gond Art: From Mud Walls to International Galleries . https://www.mptourism.com 12. MashClap. (n.d.). Gond Painting Renaissance: A Blend of Tradition and Modernity . https://mashclap.com 13. Ministry of Tribal Affairs, Government of India. (n.d.). Gond Art . https://tribal.nic.in 14. Museum of Tribal Arts, Bhopal. (n.d.). Gond Art and Culture . https://museum.tribal.gov.in/artculture.html 15. People Are Culture. (n.d.). Gond Art: A Story in Dots and Lines . https://www.peopleareculture.com/go nd-art/ 16. Statesman. (2025, January 6). Mud walls to international galleries: The evolution of Gond art . https://www.thestatesman.com 17. Textile Value Chain. (2021). Evolution of Indigenous Gond Art . https://textilevaluechain.in/in-depthanalysis/articles/evolution-ofindigenous-gond-art 18. The Indian Express. (2020, December 15). Gond art: How a tribal art form is captivating the world . https://indianexpress.com 19. Times of India. (2025, May 9). CM lauds tribal art‖s global recognition . https://timesofindia.indiatimes.com 20. Wikipedia. (2024). Jangarh Singh Shyam . https://en.wikipedia.org/wiki/Jangarh _Singh_Shyam 21. Wikipedia. (n.d.). Bhajju Shyam . Retrieved August 2025, from https://en.wikipedia.org 22. Wikipedia. (n.d.). Durga Bai Vyam . Retrieved August 2025, from https://en.wikipedia.org 23. Rural India Online. (n.d.). Gond Art: Stories of the Forest and the Land . https://ruralindiaonline.org/mr/article/ gond-art-stories-of-the-forest-and-theland-mr