भारतीय कला, नाट्य, संगीत व सांस्कृतिक क्षेत्रातील आदिवासी समाजाचे योगदान एक अभ्यास
Abstract
भारतीय समाजरचनेत आदिवासी (Adivasi/Tribal Communities) हा घटक सर्वात प्राचीन आणि महत्त्वाचा मानला जातो. आदिवासी समाज हे भारतीय संस्कृतीचे आद्य शिल्पकार असून त्यांच्या जीवनपद्धतीत कला, नाट्य, संगीत आणि लोकपरंपरा यांचा अविभाज्य समावेश आहे. आधुनिक भारतीय संस्कृतीच्या मुळाशी आदिवासी कलांचा प्रभाव आढळतो. भारतीय संस्कृतीचा इतिहास हजारो वर्षांचा आहे. या प्रदीर्घ इतिहासाच्या प्रवाहात आदिवासी समाज हा सर्वात प्राचीन आणि मूळ घटक मानला जातो. भारतीय संस्कृतीच्या सुरुवातीच्या पायावर आदिवासींची कला, नृत्य, नाट्य, संगीत आणि जीवनशैली यांचा मोठा वाटा आहे. त्यांच्या परंपरेतील जीवनदृष्टी ही निसर्गकेंद्री असून तिच्यात सामूहिकता, समता व श्रमसंस्काराचे दर्शन घडते. आजच्या आधुनिक भारतीय कलाक्षेत्रातही आदिवासी समाजाच्या अभिव्यक्तीची छाप स्पष्टपणे जाणवते. त्यामुळे या संशोधनाचा हेतू आदिवासी समाजाचे सांस्कृतिक योगदान उलगडणे हा आहे.
Full text
175 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025 , , . , , , , Corresponding Author – . DOI - 10.5281/zenodo.17657039 : (Adivasi/Tribal Communities) . , , . . . . , , , . , . . . (Hypotheses): 1. , , . 2. , . 3. . 4. , - . 5. . (Objectives): 1. , , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 176 2. , , , , , . 3. - . 4. , , . 5. , . 6. , . : (Nature of Research) : (Historical & Descriptive Research) . , , , . (Scope of Research): : . : – (), /), (/), (//..), () . : , , , . (Sources of Data): ) (Primary Sources): 1. , , (Interview Method). 2. , , , (Field Observation). 3. (Participant Observation). ) (Secondary Sources): 1. , , , . 2. (Ministry of Tribal Affairs Reports). 3. , , . 4. . (Research Tools): (Observation Method), - , (Content Analysis, Qualitative Analysis). (Data Collection Method): . . , , , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 177 (Data Analysis): (Qualitative Analysis) . Comparative Study). . (Limitations): . . . : 1. (Wall Paintings & Murals): - . , , . ( ) - , , . UNESCO . (, ) . , - . - . ( ) , . (Gond Art) -, , . 2. : (Dokra Art) . , , , . ‘- ’ . , , . , , . : 1. : , , , , - . . . . , . , . . -
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 178 . , . . , . , . 2. : (, , ) - , . , , . , , , . , . . . - . , . () – - . – , , . (Dhemsa/Dhimsa) -, , - , , , , - , , - . - ; – - . , , (/) , . / ( , , , ) . -/ , - - . - . . , , , , , . , , (, , ). , , , , , , . . , , , ,
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 179 . , , . - . -, , . : , , . . , . . . , . , . , . (References): 1. Elwin, Verrier. The Tribal Art of Middle India. Oxford University Press, 1951, P-25-26 2. Thakur, Gopal. Folk and Tribal Dances of India. Publications Division, Govt. of India, 1986, P-4647 3. Deogaonkar, Shashishekhar. The Gond and their Culture. Concept Publishing, 2007, P-101 4. , , , , P- 5. Ministry of Tribal Affairs, Govt. of India. Tribal Cultural Heritage Reports. New Delhi, 2018, P-205 6. , . . , , 2015, P-68 7. , . . , 2012, P59