2025
№5
2025
№6№11
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2
Bosh muha i :
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich
Bosh muha i oʻ inbosa i:
Ka imo No boy G‘aniye ich
Muha i :
Qu bono She zod Isma illaye ich
Elek on nash . 1060 sahi a.
2025-yil, noyab
Tah i hay’a i:
Salimo Oqil Um zoqo ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Abdu axmano Kalanda Xodjaye ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Rae K on Chung, Janubiy Ko eya, TDIU ax iy p o esso i, “Nobel” muko o i lau ea i
Osman Mes en, Tu kiya pa lamen i a’zosi, Tu kiya – O‘zbekis on do‘s lik jamiya i ahba i
Axmedo Du bek Kud a illaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Say ullo No ma o ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Kalono Muxiddin Bax i dino ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Siddiqo a Sadoqa G‘a o o na, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Xudoyqulo Sadi din Ka imo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Maxmudo Nosi , iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Samado Asqa jon Nishono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Slizo skiy Dimi iy Yego o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Ik om Ak amo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Esh aye Alishe Abdug‘aniye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xajiye Bax iyo Dushaboye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Hakimo Naza Hakimo ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Musaye a Shoi a Azimo na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), p o esso
Ali Konak (Ali Ko‘nak), iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso (Tu kiya)
Cham Ta Huei, alsa a anla i dok o i (PhD), p o esso (Malayziya)
Foziljono Ib ohimjon So oldixo‘ja o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do s.
U aye Uk am Cho iye ich, O‘z.Respub. Bosh p oku a u asi boshqa ma boshlig‘i o‘ inbosa i
Ochilo Fa khod, O‘zbekis on Respublikasi Bosh p oku a u asi IJQKD boshlig‘i
Buz ukxono Sa a xon Muna a xono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Axmedo Ja ohi Jamolo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), ka a o‘qi u chi
Bobobeko E gash Abdumaliko ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), .b. do s.
Djudi Sme ana, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
K issi Lyuis, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
Glazo a Ma ina Vik o o na, Iq isodiyo anla i dok o i (Mosk a)
Nosi o a Na giza Jamoliddin qizi, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Se il Pi iye a Ka aman, alsa a anla i dok o i (PhD) (Tu kiya)
Mi zaliye Sanja Makhama jon o‘g‘li, TDIU ITI depa amen i ahba i
Ochilo Bobu Bax iyo o‘g‘li, TDIU ka a o‘qi u chisi
Golishe a Yelena Vyachesla o na, Iq isodiyo anla i nomzodi, do sen .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 3
Edi o ial boa d:Edi o ial boa d:
Salimo Okil Um zoko ich,Salimo Okil Um zoko ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich,Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich,Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea,Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea, Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e
Osman Mes en,Osman Mes en, Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y
Akhmedo Du bek Kud a illaye ich,Akhmedo Du bek Kud a illaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Say ullo No ma o ich,Akhmedo Say ullo No ma o ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na,Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich,Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Siddiko a Sadoka Ga o o na,Siddiko a Sadoka Ga o o na, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences
Khudoykulo Sadi din Ka imo ich,Khudoykulo Sadi din Ka imo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Makhmudo Nosi ,Makhmudo Nosi , Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich,Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Samado Aska jon Nishono ich,Samado Aska jon Nishono ich, Candida e o Economic Sciences, P o esso Candida e o Economic Sciences, P o esso
Slizo skiy Dmi iy Yego o ich,Slizo skiy Dmi iy Yego o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich,Mus a akulo She zod Igambe diye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Ik om Ak amo ich,Akhmedo Ik om Ak amo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Esh aye Alishe Abduganiye ich,Esh aye Alishe Abduganiye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich,Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khakimo Naza Khakimo ich,Khakimo Naza Khakimo ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Musaye a Shoi a Azimo na,Musaye a Shoi a Azimo na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso
Ali Konak,Ali Konak, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key) Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key)
Cham Ta Huei,Cham Ta Huei, Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia) Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia)
Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli,Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
U aye Uk am Cho iye ich,U aye Uk am Cho iye ich, Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Ochilo Fa khod,Ochilo Fa khod, Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich,Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Akhmedo Ja okhi Jamolo ich,Akhmedo Ja okhi Jamolo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences
Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli,Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e
Bobobeko E gash Abdumaliko ich,Bobobeko E gash Abdumaliko ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso
Judi Sme ana,Judi Sme ana, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Ch issy Lewis,Ch issy Lewis, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Glazo a Ma ina Viс o o na,Glazo a Ma ina Viс o o na, Doc o o Sciences in Economics (Moscow)) Doc o o Sciences in Economics (Moscow))
Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi,Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
Se il Pi iye a Ka aman,Se il Pi iye a Ka aman, Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key) Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key)
Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli,Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli, Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE
Ochilo Bobu Bakh iyo ugli,Ochilo Bobu Bakh iyo ugli, Senio lec u e a TSUI Senio lec u e a TSUI
Golishe a Yelena Vyachesla o na,Golishe a Yelena Vyachesla o na, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso . Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
4
Muassis: “Ma’ i a -p in -media” MChJ
Hamko la imiz: Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, OʻzR
Tabia esu sla i azi ligi, OʻzR Bosh p oku a u asi huzu idagi IJQK
depa amen i.
Ju nalning ilmiyligi:
““Yashil” iq isodiyo a
a aqqiyo ” ju nali
Oʻzbekis on Respublikasi
Oliy a’lim, an a inno a siyala
azi ligi huzu idagi Oliy
a es a siya komissiyasi
ayosa ining
2023-yil 1-ap eldagi
336/3-sonli qa o i bilan
oʻyxa dan oʻ kazilgan.
Ekspe la kengashi:
Be kino Baza bay, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Po‘la o Bax iyo Alimo ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xaliko Suyun Ra shano ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Rus amo Ilhomiddin, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Hakimo Ziyodulla Ahmado ich, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Kamilo a I oda Xusniddino na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
G‘a u o Doniyo O i o ich, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Fayziye Oybek Raximo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Tux abaye Jamshid Sha a e dino ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Xamido a Fa idaxon Abdulka im qizi, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Yaxshiboye a Laylo Abdisa o o na, ka a o‘qi u chi
Babaye a Zuh a Yuldashe na, mus aqil adqiqo chi
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Geog a iya anla i dok o i, p o esso i
Umi zoqo Ja’su A iqboy o‘g‘li, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), do sen
Zebo Kuldashe a, iq isodiyo anla i dok o i (DSc ), do sen
Boa d o Expe s:
Be kino Baza bay, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Pula o Bakh iyo Alimo ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khaliko Suyun Ra shano ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Rus amo Ilkhomiddin, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Khakimo Ziyodulla Akhmado ich, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Kamilo a I oda Khusniddino na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics
Ga u o Doniyo O i o ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogy
Fayziye Oybek Rakhimo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Tukh abaye Jamshid Sha a e dino ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Khamido a Fa idakhon Abdulka imo na, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Yakhshiboye a Laylo Abdisa o o na, Senio Lec u e
Babaye a Zuh a Yuldashe na, Independen Resea che
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Doc o o Geog aphical Sciences, P o esso
Umi zoko Jasu A iqboy ugli, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
Zebo Kuldashe a, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
08.00.01 Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 Mak oiq isodiyo
08.00.03 Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 Jahon iq isodiyo i
08.00.10 Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 Ma ke ing
08.00.12 Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 Menejmen
08.00.14 Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 Tu izm a mehmonxona aoliya i
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
MUNDARIJA
YASHIL TRANSPORT SIYOSATINING BARQAROR RIVOJLANISH VA TARMOQLARARO
INTEGRATSIYADAGI OʻRNI .........................................................................................................................................................21
Rahmono Rasul Neʼma o ich
BANK AKTIVLARI VA PASSIVLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ....................................................34
Sa a o Sanja Ra shan o‘g‘li
O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI ......................................38
Mad aximo a I odaxon She zodbek qizi
HUDUDIY XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA MENEJMENT SAMARADORLIGINI
OSHIRISHNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA MODELI .............................................................................................43
Maxmudo a Nozimaxon Bax iddinxono na
DAVLATNING BUDJET SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI ............................50
A.A. Ismailo
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGINING MEXANIZMINI SAMARALI TASHKILLASHTIRISHDA
MOLIYAVIY MANBALARNI SHAKLLANTIRISHNI YO‘NALISHLARI ...........................................................................56
Mansu o Mansu Alishe o ich
ANTIKRIZISLI BOSHQARUV TIZIMLARIDA RANGLI SIGNAL MEXANIZMLARINING
FUNKSIYALARI .................................................................................................................................................................................61
Aliqulo Aziz Hayda jono ich
XODIMLARNI MOTIVATSIYALASHNING XALQARO MODELLARINI O‘ZBEKISTON
KORXONALARIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI .................................................................................................................66
Yo mama o Qodi jon Ju aqulo ich
RAQAMLI IQTISODIYOT OMILLARI VA ULARNING QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARINING
SAMARADORLIGIGA TA’SIRI ......................................................................................................................................................71
Yaxshiye Shahzod She ali o‘g‘li
ОLIY TА’LIM MUASSASALARI VА MEHNАT BОZОRI INTEGRАTSIYАSI BO‘YICHA XОRIJ
TАJRIBАLАRI ....................................................................................................................................................................................78
Haqqulo Fazliddin Fax iddino ich
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA RIVOJLANGAN VA RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR
TAJRIBASI ...........................................................................................................................................................................................84
A ipo Abdulaziz Sakijono ich
YASHIL ENERGETIKA RIVOJLANISHINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK
BAHOLASH .........................................................................................................................................................................................89
Bobokulo a Muhabba Mahammadiye a
ELEKTRON TO‘LOVLAR VA POS TIZIMLARI — KICHIK BIZNESDA SAMARASI VA XAVFLARI .....................93
To‘lqino Dilshodxo‘ja Olim o‘g‘li
MINTAQADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI
YO‘NALISHLARI ...............................................................................................................................................................................98
Yusubo In’omjon Ik am o‘g‘li
SOLIQ SIYOSATINI RAQAMLI BOSHQARISH ORQALI BUDJET DAROMADLARINI
BARQARORLASHTIRISH STRATEGIYASI ............................................................................................................................103
Xodjima o Xamidullo Mami jono ich
OZIQ-OVQAT TOVARLARI B2B BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY MARKETING
STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ...............................................................................................................................108
Hayi boye a Ullijon Bobonaza qizi
FARMASEVTIKA SANOATIDA INVESTITSION FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH ........................113
Yaqubo Timu bek G‘anibeko ich
SHAXSNI OVOZI ASOSIDA IDENTIFIKATSIYALASH VA AUTENTIFIKATSIYALASH ALGORITMLARI .......123
Ozoda Sabi o a She maxama o na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
YASHIL IQTISODIYOT — BARQAROR RIVOJLANISH GENERATORI .......................................................................129
Be dibeko a Dil uza Xoldo beko na
CHET EL MEHMONXONA TARMOQLARINING BRENDING STRATEGIYALARINI O‘RGANISH ....................133
E gashe Oybek Mama asul o‘g‘li
MILLIY IQTISODIYOTDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING MOLIYAVIY
SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................144
A zikulo O abek Ali o‘g‘li
TRANSPORT TIZIMI SOHASI KORXONALARININING INNOVATSION SALOHIYATINI BAHOLASH
YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................152
Ismailo Akmal Maxsudo ich, Abilqosimo a Shaxlo Sodiq qizi
MEHMONXONALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA XODIMLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI ............158
Abduxamido Sa a Adxamo ich, No mu odo Tal’a No mu od o‘g‘li
KОRXОNАLАRDА HR TIZIMINI TАKОMILLАSHTIRISH YО‘NАLISHLАRI ...........................................................163
Amino a Shaxnoza Aziz qizi
JAHON IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT XAFSIZLIK RO‘LI ...........................................................................................168
Abdusama o Ba kamol Rus amjon o‘g‘li
ТУРИСТИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ КАРАКАЛПАКСТАНА И СУЩЕСТВУЮЩАЯ ИНФРАСТРУКТУРА ..........174
Хошимова Камилла Навфал қизи
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK MEXANIZMLARI: REKREATSION TURIZM SOHASIDA QO‘LLASH
TAJRIBASI VA ISTIQBOLLARI ..................................................................................................................................................184
Najmi dino G‘ay a bek Sha i o ich
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA VIRTUAL TA’LIM PLATFORMALARI: TEXNIK VA PEDAGOGIK
TALABLAR, TIZIMLI TAHLIL VA IQTISODIY JIHATLAR ............................................................................................... 189
Tu aye a Adiba Ik amo na
ICHKI AUDIT TIZIMI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI .......................................................................193
Nu idino a Ba chinoy Xusniddin qizi
MINTAQA IQTISODIYOTIDA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY
SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ......................................................................................................................... 199
Xai bae Jasu bek O axano ich
MINTAQANING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ..............204
Raimboye a Mashhu a Da onbek qizi
SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI BOSHQARISH
TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH ...........................................................................................................................................210
Jobbo o An a Egambe diye ich
ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKTNING
DOLZARBLIGI ................................................................................................................................................................................ 217
Naza o Nodi jon Namoz o‘g‘li
JISMONIY SHAXSLARNING MOL-MULKINI SOLIQQA TORTISH MASALALARI ................................................. 222
Mamadjano Shux a Jalolidino ich
ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ...........................................................225
Abdukhaliko a Komila Abdukhaliko na
BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI YECHIMLARNI
TAKOMILLASHTIRISH ................................................................................................................................................................229
Saydama o a Muxlisabonu Rasuljon qizi
PAXTA-TO‘QIMACHILIK SANOATINI MODERNIZATSIYA QILISH YO‘NALISHLARI:
TAHLIL VA TAKLIFLAR ..............................................................................................................................................................233
Abdullaye Hamidulla Abdug‘ani o‘g‘li
WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS
IN ENSURING THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ...........................................................238
Abdullae E kinjon Azamo ich
YASHIL IQTISODIYOTNI SHAKLLANTIRISHDA YASHIL MOLIYALASHTIRISHNING NAZARIY
JIHATLARI ...................................................................................................................................................................................... 245
Xaliko S. X.
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
7
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
QISHLOQ XOʻJALIGI MAHSULOTLARI BOZORIDA KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI
OSHIRISHDA MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ......................................................................245
Xudaybe gano Jasu Baxodi o ich
WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS IN ENSURING
THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ........................................................................................251
Abdullae E kinjon Azamo ich
NATIJAVIYLIKKA YO‘NALTIRILGAN Budje LASHTIRISH JARAYONINING
NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................257
Allakuliye Akmal Bal aye ich
SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI
BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................................261
Jobbo o An a Egambe diye ich
TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA BOSHQARUV TIZIMINI RESURSLARNI
OPTIMALLASHTIRISH ORQALI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................. 268
A ulchaye a Fe uza Ju akuziye na
BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI
YECHIMLARNI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................................... 272
Saydama o a Muxlisabonu Rasuljon qizi
ZAMONAVIY ISH JOYLARINI SHAKLLANTIRISHDА AYOLLARNING ROLI .........................................................276
Tulyagano a Aziza
ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA
SUN’IY INTELLEKTNING DOLZARBLIGI ........................................................................................................................... 281
Naza o Nodi jon Namoz o‘g‘li
TURIZM MARKETINGINING NAZARIY ASOSLARI, ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI VA
UNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................................................286
Xamido O abek Bakidjano ich
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING IQTISODIY KOʻRSATKICHLAR
TIZIMINI STATISTIK BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARI ...................................................................................290
A zikulo O abek Ali oʻgʻli
ЭКОЛОГАМ ПОЧЕТ И УВАЖЕНИЕ ....................................................................................................................................298
Максудова Шахиста
DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNING MOHIYATI VA
ULARNING O‘ZGARISH TENDENTSIYALARI ...................................................................................................................304
Jo‘ ae Fa uxbek Muxiddin o‘g‘li
OʻZBEKISTONDA ISLOMIY MOLIYALASHTIRISH XIZMATLARI
BOZORINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI...................................................................................................................307
Inomjono Islomjon Ilxomjon oʻgʻli
ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ..........................................................311
Abdukhaliko a Komila Abdukhaliko na
МОБИЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК СРЕДСТВО ФОРМИРОВАНИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ
КОМПЕТЕНЦИЙ БУДУЩИХ ИНЖЕНЕРОВ .....................................................................................................................315
Хурамова Фарангиз Учкун кизи
ЦИФРОВИЗАЦИЯ НАЛОГОВ И АКЦИЗНАЯ РЕФОРМА УЗБЕКИСТАНА В ВТО ...........................................319
Дамир Рустамович Абдулов
BANK TIZIMIDAGI ISLOHOTLAR SHAROITIDA LIKVIDLILIK RISKINI BOSHQARISHNI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................324
Alimo Bax iyo Mu odo ich
BANK AUDITINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YOʻNALISHLARI ...... 335
Na ziye Xayo jon Azama o ich
O‘ZBEKISTON SUG‘URTA SOHASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH MASALALARI .............343
Abdimumino a Saoda Taxi jono na
TOʻQIMACHILIK SANOAT MAXSULOTLARI EKSPORT FAOLIYATI TAHLILI VA BRENDDA LIDERLIK
TUSHUNCHALARI ........................................................................................................................................................................352
Abdulazizo a Xushnoza Nayabo na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
8
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
ИНСТИТУЦИОНАЛЬНО-ПРАВОВЫЕ МОДЕЛИ УПРАВЛЕНИЯ ОТХОДАМИ НА ОСНОВЕ ОПЫТА
РАЗВИТЫХ СТРАН И ВОЗМОЖНОСТИ ИХ АДАПТАЦИИ В УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА .........................357
Д. Мейлиева
O‘ZBEKISTON AUDITORLIK TIZIMIDA KASBDOSHLAR TOMONIDAN BAHOLASH (PEER REVIEW)
TIZIMINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI ...............................................................................................................................361
Pa piye Jaxongi Ilxomjono ich
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И БОЛЬШИЕ ДАННЫЕ (BIG DATA) В УПРАВЛЕНЧЕСКИХ
РЕШЕНИЯХ .................................................................................................................................................................................... 366
Шарипов Бахтиёр Михлибаевич
O‘ZBEKISTONDA SUVGA BO‘LGAN TALABNI VAQTLI QATORLAR ORQALI TAHLIL QILISH ......................375
Sa a Mamasoliye
BOSHQARUV VA NAZORAT MAQSADLARIDA XARAJATLAR HISOBINI TASHKIL ETISH ..............................383
Isomuxamedo Akba jon Boxodi o‘g‘li
MINTAQALAR BARQAROR RIVOJLANISHINI TA’MINLASHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI ..........................389
Saloma NOROVA
O‘ZBEKISTON TURIZM BREND BOZORINING HOZIRGI HOLATI VA TENDENSIYALARI ...............................394
Zu a o Akmal Gulamiddino ich
INNOVATSION IQTISODIYOTDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARI SAMARADORLIGINI
OSHIRISH METODOLOGIYASI .................................................................................................................................................404
Qodi o Baxodi jon Tu suno ich
O‘ZBEKISTON SOLIQ TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISHDA YAGONA INTERAKTIV DAVLAT
XIZMATLARI PORTALINING O‘RNI VA AHAMIYATI ......................................................................................................408
Dehqono G‘ay a jon Raximo ich
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INNOVATSION HAMDA TIJORATLASHTIRISH MASALALARI ................414
Inoya o Ma donbek Mo‘min o‘g‘li
OLIY IQTISODIY TA’LIM ORQALI EKO-INNOVATSIYALAR VA “YASHIL” INVESTITSIYALARNI
RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI: SIYOSIY VA INSTITUTSIONAL DOIRALAR ........................................418
Xasano a Za ina Maxamadalie na
XODIMLAR MALAKASINI OSHIRISH — ZAMON TALABI ............................................................................................427
Na zullae Oybek Na zullae ich
BUXGALTERIYA HISOBINI YURITISHDA JURNAL-ORDER SHAKLINING AHAMIYATI ....................................433
Axmedjano Abdu a o
KENDALL VA SPEARMAN TARTIBIY KORRELYATSIYA KOEFFITSIYENTLARI ASOSIDA YASHIL
IQTISODIYOT INDIKATORLARINING STATISTIK O‘ZARO TA’SIRINI MODELLASHTIRISH ..........................437
Mu ado Rus amjon Sobi xono ich
ИНТЕНСИВНЫЕ И ЭКСТЕНСИВНЫЕ ОГРАНИЧЕНИЯ В РЕГУЛИРОВАНИИ СПРОСА ..............................442
Аминджанова Румейса Батыровна, Камилова Наргиза Абдукахоровна
ИНКЛЮЗИВНЫЙ ПОДХОД В ТУРИЗМЕ: ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ И УЗБЕКСКАЯ ПРАКТИКА ...............445
Азимова Шахло Таировна
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XAQARO STANDARTLARIGA
O‘TISHNING HOLATI VA TAHLILI .........................................................................................................................................450
Bayjano Sa sengaliy Xalmu a o ich
UZUM EKSPORT QILUVCHI KOMPANIYALARDA YASHIL O‘TISH JARAYONINI
QO‘LLAB-QUVVATLASH UCHUN EKO-MARKETING VA AYLANMA IQTISODIYOT
TAMOYILLARINI INTEGRATSIYALASH ...............................................................................................................................454
Usmono a Diyo a Mahmud qizi
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA XARAJATLAR SMETASI VA SHTATLAR JADVALINING TAHLILI:
OPTIMALLASHTIRISH VA SAMARADORLIKNING YANGICHA USULLARI (NAMANGAN VILOYATI
MISOLIDA) ......................................................................................................................................................................................461
Uma o A zaljon Yodgo ali o‘g‘li
INVESTITSIYALARNING KIRIB KELISHIGA TO‘SQINLIK QILUVCHI MUAMMOLARNI BARTARAF
ETISH YO‘LLARI ............................................................................................................................................................................467
Alimo a Dila o‘z Tohi qizi
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
9
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
FARMATSEVTIKA KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOT SHAKLLARINI TAKOMILLASHTIRISH
VA INVESTORLAR UCHUN AXBOROT OCHIQLIGINI TA’MINLASH .........................................................................470
Tu dikulo a Gulshad Nu mama o na
ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING SHAFFOFLIGINI
OSHIRISHDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINING AHAMIYATI ............................. 477
Uz emi o Alishe Ak am o‘g‘li
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT TARMOQLARI RAQOBATBARDOSHLIGINI
TAʼMINLASHGA YO‘NALTIRILGAN BANDLIK TUZILMASINI OPTIMALLASHTIRISH .....................................482
Tu suno Bekmuxammad Omono ich
XORIJ TAJRIBALARIDA SOLIQ BAZASINI ANIQLASH TARTIBI METODOLOGIYASINING MAVJUD
METODLARI VA ULARNING XUSUSIYATLARI ..................................................................................................................489
Xalikchaye a Sadoka Ilxomjono na
IQTISODIY XAVFSIZLIKNING KONSEPTUAL ASOSLARI VA UNING MAMLAKAT
IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI ........................................................................................................................................................496
Rama illae M.R.
TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI SUG‘URTALASH VA DIVERSIFIKATSIYA QILISH
MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH .......................................................................................................................502
Eshboye Shahobiddin Ano qul o‘g‘li
TIJORAT BANKLARI O‘RTASIDAGI RAQOBATNI BAHOLASH VA KUCHAYTIRISHNING
ZAMONAVIY METODOLOGIYASI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI ......................................................................................506
Qulme o Mansu bek Ro‘zma o ich
XALQARO REYTING TASHKILOTLARINING OLIY TA’LIM MUASSASALARIGA TA’SIRI VA MAVJUD
PLATFORMALAR .......................................................................................................................................................................... 515
O‘ ozboye Xay ulla Mu odboy o‘g‘li
TALABALAR MOTIVATSIYASINING MEXANIZMLARI: LOYIHA ASOSIDAGI TA’LIM
TEXNOLOGIYALARIDA...............................................................................................................................................................523
Kasimo a (Mulladjano a) Nasiba Azimdjano na
ISH KUCHIDAN SAMARALI FOYDALANISH VA NORASMIY BANDLIKNI SOYADAN CHIQARISH
BOʻYICHA TAKLIFLAR ISHLAB CHIQISH ...........................................................................................................................531
Pula o Dilshod Xaqbe diye ich, Maxkamo a Shaxlo Yulchiye na, Absama o Bax om Danakulo ich
KASBIY TA’LIM MAZMUNIDA TA’LIM VA ISHLAB CHIQARISH INTEGRATSIYASINI
RAG‘BATLANTIRISH ORQALI O‘RTA BO‘G‘IN KADRLAR TAYYORLASHNING JOZIBADORLIGINI
OSHIRISH YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................................................538
Tojiye Si ojiddin Say iddino ich
O‘ZBEKISTONDA TURIZM INFRATUZILMASINI BOSHQARISH TIZIMINING TURLARI
VA SHAKLLARI .............................................................................................................................................................................. 542
Mumino a Ma juda Sha i o na
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNI STRATEGIK BOSHQARISH SAMARADORLIGI
MASALALARI .................................................................................................................................................................................547
Kadi hodjaye a Nilu a Rahma ullaye na
MHXSGA MUVOFIQ ASOSIY VOSITALAR HISOBINI TASHKIL ETISH MASALALARI ........................................552
Aliye She zod Abdixomido ich
ФАКТОРЫ ЭФФЕКТИВНОГО РАЗВИТИЯ ПРОИЗВОДСТВЕННОГО ПОТЕНЦИАЛА
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ .................................................................................................................................558
Аллаева Г.Ж.
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA INVESTITSION MUHITNI YAXSHILASH
YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................564
I isqulo a Munisa Akmal qizi
TASHABBUSLI BUDJET JARAYONLARI DOIRASIDA 2024-YILDA AMALGA OSHIRILGAN ISHLAR
TAHLILI ............................................................................................................................................................................................569
Xamido Xabibullo Xikma ulla oʻgʻli
MINTAQA SANOATIDA AHOLI JON BOSHIGA YAQQ O‘ZGARISHINING DINAMIK TAHLILI ..........................574
Nabiye G‘ulom Abdisalomo ich
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1053
2025-yil, noyab . № 11-son.
Anno a siya. Oʻzbekis onda amal qilayo gan yagona 12% jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad soligʻi (JSHDS)
s a kasini qay a koʻ ib chiqish masalasi dolza b ahamiya ga ega, chunki u ba cha da omad gu uhla iga bi xil a biq
e iladi. Da omadla ning adola li aqsimlanishini aʼminlash a ij imoiy ba qa o likni mus ahkamlash maqsadida uch
pogʻonali p og essi soliq izimi akli e ilmoqda. Simulya siya na ijala i ushbu isloho umumiy soliq ushumla ini saqlagan
holda Jini koe i siyen ini axminan 0,9 oiz punk ga kamay i ishini koʻ sa adi. Bundan ashqa i, oʻ a da omadli aholi uchun
soliq yuki oʻzga ishsiz qoladi. Tizim sama ado ligini aʼminlash uchun kuchli maʼmu iy mexanizmla a jamoa chilik bilan
ochiq muloqo muhim hisoblanadi.
Kali soʻzla : JSHDS, p og essi soliq, Jini koe i siyen i, Palma koe i siyen i, da omad engsizligi, qay a aqsimlash,
ij imoiy adola , yassi soliqning cheklo la i, a oma ik ba qa o lash i ish.
Abs ac . The issue o e isi ing Uzbekis anʻs cu en la 12% pe sonal income ax (PIT) a e is o g owing impo ance,
as i is applied uni o mly ac oss all income g oups. To p omo e ai income dis ibu ion and s eng hen social s abili y, a
h ee- ie p og essi e ax sys em is p oposed. Simula ion esul s indica e ha his e o m could educe he Gini coe icien
by app oxima ely 0.9 pe cen age poin s while main aining o e all ax e enues. Mo eo e , he ax bu den on he middle-
income popula ion would emain unchanged. E ec i e implemen a ion will equi e s ong adminis a i e mechanisms and
open communica ion wi h he public.
Key wo ds: PIT, p og essi e axa ion, Gini coe icien , income inequali y, iscal policy, edis ibu ion, social jus ice.
Аннотация. Вопрос пересмотра действующей в Узбекистане единой ставки подоходного налога с физических
лиц (12 %) приобретает особую актуальность, поскольку она применяется одинаково ко всем группам доходов. В
целях обеспечения справедливого распределения доходов и укрепления социальной стабильности предлагается
внедрение трёхступенчатой прогрессивной налоговой системы. Результаты моделирования показывают, что такая
реформа при сохранении общего объёма налоговых поступлений может снизить коэффициент Джини примерно
на 0,9 процентного пункта. Кроме того, налоговая нагрузка для населения со средним уровнем доходов остаётся
неизменной. Для обеспечения эффективности системы важное значение имеют развитые административные
механизмы и открытый диалог с общественностью.
Ключевые слова: подоходный налог с физических лиц, прогрессивное налогообложение, коэффициент Джини,
коэффициент Пальмы, неравенство доходов, перераспределение, социальная справедливость, ограничения
плоской шкалы, автоматические стабилизаторы.
KIRISH
Oʻ gan oʻn yil da omida Oʻzbekis onda bozo la ni e kinlash i ish, xususiy sek o i ojlanishini agʻba lan i ish
a jahon iq isodiyo iga in eg a siyalashu ga qa a ilgan muhim a kibiy hamda iq isodiy isloho la amalga
oshi ildi. Bu isloho la yalpi ichki mahsulo oʻsishini a in es i siyala oqimini ezlash i gan boʻlsa-da, aholining
u li qa lamla i oʻ asidagi da omadla a qining kengayishiga ham olib keldi. Jahon banki hisob-ki obiga koʻ a,
Oʻzbekis onning Jini koe i siyen i — da omadla engsizligining eng keng qoʻllaniladigan oʻlcho i — 2000-yilda
35,9 oizni ashkil e gan. 2015-yilda 32,9 oizgacha bi oz pasaygan. Ammo keyinchalik yana koʻ a ilib, 2023-
yilda 34,5 oizga a 2024-yilda 34,6 oizga ye gan.
Jini koe i siyen i 0 ( oʻliq englik) a 1 ( oʻliq engsizlik) o aligʻida boʻladi a Lo ens eg i chizigʻiga asoslangan
holda hisoblanadi. Jini indeksining bu a zda yuqo iga siljishi soʻnggi yilla da da omad aqsimo i yanada no ekis
boʻlib qolganini koʻ sa adi (1- asm).
1- asm. Oʻzbekis onning Jini koe i siyen i (2000-2024-yilla )
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1054
2025-yil, noyab . № 11-son.
Tengsizlikni oʻldi u chi koʻ sa kich — eng boy 10 oizning da omad ulushini eng kambagʻal 40 oiz
bilan aqqoslaydigan Palma koe i siyen i ham ushbu qonuniya ni asdiqlaydi. Palma indeksi da omad
engsizligini baholash uchun 2010-yilla boshida chililik iq isodchi Gab iel Palma omonidan akli e ilgan. U Jini
koe i siyen ining ay im kamchilikla idan, xususan, uning da omadning muayyan qa lamla idagi oʻzga ishni aniq
aks e i masligidan no ozi boʻlib, sodda oq a mazmunli oq yondashu ni ilga i su gan.
Jahon engsizlik maʼlumo la bazasi (WID) maʼlumo la iga koʻ a, Oʻzbekis onning Palma koe i siyen i
2015-yildagi 1,29 dan 2024-yilda 1,45 gacha koʻ a ildi. Bu esa uy xoʻjalikla ining eng boy 10 oizi hozi da eng
kambagʻal 40 oizga nisba an axminan 45 oiz koʻp oq da omad olayo ganini angla adi (1-jad al).
1-jad al. Oʻzbekis onning Palma indeksi nisba i (2015-2024-yilla )
Yilla Yuqo i 10%
da omad ulushi (%)
Quyi 40%
da omad ulushi (%) Palma nisba i
2015 22,5 17,5 1,29
2019 23,0 17,0 1,35
2022 23,2 16,8 1,38
2023 23,5 16,5 1,42
2024 23,6 16,3 1,45
Shuni aʼkidlash lozimki, Oʻzbekis ondagi asmiy engsizlik koʻ sa kichla i no asmiy iq isodiyo ning sezila li
hajmi u ayli da omadla oʻ asidagi a o u ning haqiqiy da ajasini pas baholashi mumkin. Milliy s a is ika
qoʻmi asi maʼlumo la iga koʻ a, no asmiy sek o yalpi ichki mahsulo ning axminan 34 oizini ashkil e adi, yaʼni
iq isodiy aoliya ning ka a qismi asmiy hisob-ki ob a soliqqa o ishdan ashqa ida qolmoqda. DellʻAnno
2021-yilda [12] no asmiylik a engsizlik oʻ asida ikki omonlama bogʻliqlikni aniqlagan. Bu ka a no asmiy
sek o la ga ega mamlaka la koʻp oq engsizlikka duch kelishini, engsizlikning oʻsishi esa no asmiylikni yanada
kuchay i ishini koʻ sa adi.
Oʻzbekis on a boshqa pos so e iq isodiyo la ida no asmiy da omadla , ayniqsa oʻ a a yuqo i da omadli
gu uhla o asida keng a qalgan boʻlib, ula koʻpincha oʻz da omadla ining bi qismini soliqdan yashi adila . Bu
esa Oʻzbekis on uchun Jini koe i siyen i ham, Palma koe i siyen i ham eh imol pas baholanganini angla adi,
chunki hisobo ga ki i ilmagan yuqo i da omadla haqiqiy engsizlikning asmiy maʼlumo la da aks e i ilganidan
yuqo i oq boʻlishiga olib keladi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad solig‘ining p og essi s a kala ini jo iy e ish bo‘yicha ilmiy
adqiqo la ko‘p oq engsizlikni kamay i ish, budje ba qa o ligini a’minlash a iskal adola ni kuchay i ish
masalala iga qa a ilgan. Thomas Pike y p og essi soliq s a kala ining yuqo i da omad gu uhi jamiya da
boylikning haddan ashqa i kon sen a siyasini cheklashdagi o‘ ni muhimligini a’kidlaydi a bunday izimning
ij imoiy ba qa o likka xizma qilishini asoslaydi.
Emmanuel Saez a Gab iel Zucman da omadla ning yuqo i qa lamida soliq yukining pasayishi iq isodiy
engsizlikning o‘sishiga kuchli a’si qilayo ganini ko‘ sa adi a p og essi s a kala ning qay a aqsimlo chi
sama ado ligini empi ik dalilla asosida isbo laydi. OECD ekspe la i olib bo gan adqiqo la p og essi soliq
s a kala ining iskal ushumla ni ba qa o lash i ishda, pas da omadli qa lamni qo‘llab-qu a lashda a ij imoiy
ans e siyosa la i bilan uyg‘unlashganda yuqo i sama ado likka e ishishda muhimligini ko‘ sa adi.
Joseph S igli z p og essi soliqla iq isodiy ag‘ba la ga salbiy a’si qiladi degan a azla ning ko‘pincha
oshi ib yubo ilishini a’kidlab, o‘g‘ i dizayn qilingan izim in es i sion aollikka o‘sqinlik qilmasligini ilmiy dalilla
bilan asdiqlaydi. Xalqa o Valyu a Jamg‘a masining Ch is ine Laga de ahba ligida o‘ kazilgan adqiqo la i
p og essi soliqla o‘ a mudda da iq isodiy o‘sish bilan zid kelmasligini, aksincha, mak oba qa o likni
mus ahkamlashini ko‘ sa adi.
A kinsonning ij imoiy adola ga oid ishlanmala ida p og essi soliq izimi a o onlikni qay a aqsimlashning
asosiy mexanizmla idan bi i si a ida ko‘ iladi. Ayniqsa, ish haqi pas bo‘lgan uy xo‘jalikla ini qo‘llab-qu a lashda
p og essi likning ahamiya i alohida a’kidlanadi. Co nell uni e si e i olimi Robe F ank p og essi soliqla
is e’molning “s a us poygasi”ni yumsha ib, jamiya da esu sla ning maqsadga mu o iq aqsimlanishiga yo dam
be ishini ilga i su adi.
Jahon Banki a XMT omonidan olib bo ilgan adqiqo la da p og essi soliq s a kala i soliqdan bo‘yin
o lash ko‘lamiga sezila li a’si qilmasligi, bi oq soliq ma’mu chiligi sha o a aqamlash i ilgan bo‘lsa
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1055
2025-yil, noyab . № 11-son.
iskal ushumla ning yanada ba qa o o‘sishini a’minlashi qayd e iladi. Skandina iya mamlaka la i bo‘yicha
iq isodchila ning ahlilla i yuqo i p og essi s a kala ma jud izimla da ham iq isodiy sama ado lik yuqo i
da ajada saqlanishi mumkinligini, buning muhim omilla i si a ida aniq belgilangan chega a da omadla i a
minimal im iyozla izimi ko‘ sa ilishini ko‘ sa adi.
Mazku ilmiy qa ashla p og essi soliq izimini milliy sha oi la bilan uyg‘unlash i ib jo iy e ish muhimligini
isbo laydi a O‘zbekis on uchun p og essi da omad solig‘i modelini ishlab chiqishda naza iy poyde o azi asini
baja adi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Konsep ual asos p og essi soliqqa o ish amoyilla i a oʻlo qobiliya i dok inasiga ayangan holda
sama ado likni saqlagan holda adola ni oshi ishga qa a ilgan. Koʻp pogʻonali p og essi jismoniy shaxsla
da omad soligʻi (JSHDS) oda da da omadla ni qay a aqsimlash a qisqa mudda da engsizlikni kamay i ishning
sama ali osi asi hisoblanadi [1]. Ushbu izimga koʻ a, yuqo i da omad olu chila oʻz da omadla ining ka a
qismini soliq si a ida oʻlaydila , bu esa jamoa eh iyojla ini moliyalash i ishda adola li hissa qoʻshish yondashu ini
i odalaydi.
Ushbu ahlilda oydalanilgan maʼlumo la asosan Oʻzbekis on Respublikasining asmiy manbala i a
xalqa o moliya ashkilo la idan olingan. Milliy s a is ika qoʻmi asidan oylik eng kam ish haqi, oʻ acha ish haqi
da ajasi, oʻyxa ga olingan jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad soligʻi oʻlo chila soni a uy xoʻjalikla i
da omadla i umumiy koʻ sa kichla i kabi asosiy milliy maʼlumo la olindi. Bu aqamla da omad chega ala ini
modellash i ish a soliq majbu iya la ini baholash uchun ayanch azi asini baja adi. Qoʻshimcha mak oiq isodiy
hamda engsizlik bilan bogʻliq maʼlumo la , jumladan, Jini koe i siyen la i, da omadla ulushi a da omadla ni
aqsimlash endensiyala i Jahon banki a Xalqa o alyu a jamgʻa masidan (XVJ) olindi. Bu xalqa o qiyoslash
a ahliliy izchillikni aʼminlash imkonini be di.
Ushbu adqiqo akli e ilayo gan p og essi jismoniy shaxsla da omad soligʻi izimida soliq solinmaydigan
minimal da omad chega asini belgilashda milliy an olingan kambagʻallik chega asini mezon si a ida qabul
qiladi. Oʻzbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi maʼlumo la iga koʻ a, 2025-yilda asosiy eh iyojla ni
qondi ish uchun za u boʻlgan minimal is eʼmol xa aja la i da ajasi si a ida belgilangan milliy kambagʻallik
chega asi kishi boshiga oyiga 669 ming soʻmni ashkil e adi. Bu koʻ sa kich oziq-o qa a asosiy nooziq-o qa
xa aja la ini oʻz ichiga olgan minimal is eʼmol sa a i qiyma ini aks e i ib, in lya siyani hisobga olgan holda
mun azam a ishda yangilanadi.
Oʻ a da omad soliq gu uhini belgilash uchun ushbu adqiqo “oʻ a sin ”ni da omadi qonunchilikda
belgilangan eng kam oylik ish haqi — hozi da 1 271 000 soʻm — miqdo idan milliy da omad aqsimo ining
97 oizli chega asigacha boʻlgan shaxsla ni qam ab olu chi oi a si a ida belgilaydi. Bu yondashu aqsimlash
me odologiyasiga asoslanadi, unda eng yuqo i 3 oiz da omad olu chila yuqo i da omadlila oi asiga aj a iladi.
Yuqo i da omadli gu uh chega asini aniqlashda Pa e o aqsimo idan oydalanildi. Pa e o aqsimo i da omad
a boylik aqsimo ini a si lashda keng qoʻllaniladigan eh imollik aqsimo i boʻlib, ayniqsa keskin engsizlik
kuza iladigan hola la da qoʻllanadi. Pa e o aqsimo i da aja qonuniga boʻysunadi. Bu shuni angla adiki, maʼlum
bi X chega asidan yuqo i da omadni kuza ish eh imolligi X ning da ajasiga eska i p opo sionaldi . Pa e o
aqsimo i uchun eh imollik zichligi unksiyasi (PDF) quyidagicha i odalanadi:
Bu ye da:
o Xmin - x ning mumkin boʻlgan eng kichik qiyma i (da omad yoki boylikning chega a iy da ajasi),
o α - shakl pa ame i boʻlib, koʻpincha Pa e o indeksi yoki Pa e o koe i siyen i deb yu i iladi.
Pa e o indeksi (α) aqsimo dagi engsizlik da ajasini belgilaydi:
• Aga α kichik boʻlsa, aqsimo juda no eng boʻladi, yaʼni umumiy boylikning ka a qismi ozchilik shaxsla
qoʻlida oʻplanadi.
• Aga α ka a boʻlsa, aqsimo nisba an eng boʻladi, yaʼni boylik yoki da omad aholi oʻ asida ekis oq
aqsimlanadi.
Da omadla engsizligini oʻlchaydigan Jini koe i siyen i ham Pa e o aqsimo idan kelib chiqadi. Pa e o
aqsimo i uchun Jini koe i siyen i G quyidagi o mula o qali α ga bogʻliq:
bi u dagi Pa e o hola ida:
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1056
2025-yil, noyab . № 11-son.
Soddalik uchun yuqo idagi ikki o mulaning oʻ a a i me igini olamiz.
Bu shuni koʻ sa adiki, α qiyma i oshgani sa i (yaʼni engsizlik kamaysa) Jini koe i siyen i pasayadi, bu esa
koʻp oq englikni aks e i adi.
Bu usul kam aʼminlangan uqa ola uchun soliqqa o ilmaydigan minimal da omad jo iy e ilishi na ijasida
yuzaga keladigan da omad yoʻqo ishla ini qoplash uchun za u boʻlgan eng yuqo i soliq s a kasini baholaydi.
Bunda soliq oʻlo chila ning xa i-ha aka la ida hech qanday oʻzga ish boʻlmasligi naza da u iladi (yaʼni, s a is ik
ahlil).
Quyidagila ni belgilaymiz:
• Y o = iq isodiyo dagi jami shaxsiy da omad,
• R0=0.12×Y o = 12% yagona soliq boʻyicha hozi gi jismoniy shaxsla da omad soligʻi ushumla i,
• s = soliqqa o ilmaydigan chega a u ayli hozi da ozod qilingan da omad ulushi,
• τ = soliqqa o iladigan qolgan da omad boʻyicha yangi alab qilinadigan oʻ acha s a ka.
R0 da omadni saqlab qolish uchun quyidagini yechamiz:
Y o ha ikki omondan qisqa i iladi:
Bu o mula da omadning koʻp oq qismi soliqdan ozod qilingani sa i yuqo i s a ka qanday oshishi ke akligini
be osi a koʻ sa adi.
TAHLIL VA NATIJALAR
P og essi oq soliq uzilmala iga ega mamlaka la soliqla a ans e la dan keyin pas oq engsizlik
da ajasiga e ishish endensiyasini namoyon e adi. So‘nggi o‘n yillikla da i ojlangan iq isodiyo la da kuza ilgan
soliq izimla ining soddalash i ilishi, jumladan eng yuqo i s a kala bo‘yicha a ibo la ning yengillashu i,
kelgusida yanada oqilona p og essi lik elemen la ini qay a ko‘ ib chiqish imkoniya la ini ya a moqda. Bu
ja ayon da omadla aqsimo ida ba qa o likni a’minlashga xizma qilu chi ilg‘o mexanizmla ni shakllan i ish
za u ligini ko‘ sa adi.
Jini koe i siyen i engsizlikni baholashda hamon asosiy diagnos ik osi a bo‘lib, u qay a aqsimlash
siyosa la ining sama ado ligini belgilash a i ojlanish dinamikasini kuza ishda me odik mezon azi asini
baja adi. Ushbu indika o yo damida hukuma la aq o‘ ishi bilan adola a inklyuzi lik ko‘ sa kichla ini
akomillash i ish bo‘yicha aniq yo‘nalishla ni belgilashla i mumkin.
O‘zbekis on 2020-yilda jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad solig‘ining yagona s a kasini jo iy e ish
o qali soliq izimining soddaligi, sha o ligi a ma’mu iy yengillikni kuchay i ishga e ishdi. Qisqa mudda da
o‘yxa dan o‘ gan soliq o‘lo chila ning ko‘payishi, ish haqi hisobo ining aniqlashu i a ma’mu iy yuklamala ning
kamayishi kabi ijobiy na ijala kuza ildi. Ushbu bosqich soliq izimining ins i u sional asosla ini mus ahkamlab,
keyingi mode niza siya uchun za u ayanch ya a di.
Besh yillik aj iba esa kelgusida soliq izimini yanada akomillash i ish uchun qo‘shimcha imkoniya la
ma judligini ko‘ sa moqda. Yagona s a kali izimning sodda a boshqa u ga qulay mexanizmla i saqlangan
holda, da omad gu uhla i bo‘yicha o‘lo qobiliya ini yanada aniq oq aks e i u chi p og essi elemen la ni jo iy
e ish o qali e ikal englikni kuchay i ish is iqbolla i shakllanmoqda. Bu esa iskal ba qa o likni a’minlash bilan
bi ga adola amoyilla ini mus ahkamlash imkonini be adi.
Iq isodiy nuq ayi naza dan, o‘lash qobiliya i amoyiliga asoslangan p og essi soliqqa o ish ij imoiy o a la
a xizma la ni moliyalash i ishda yuqo i da omadli qa lamning ulushini yanada mu o iq aqsimlash imkoniya ini
be adi. Kelgusida ushbu yondashu ni bosqichma-bosqich kuchay i ish soliq izimining inklyuzi ligini oshi adi a
da omad salohiya iga mos a ishda soliq yuki balansini yanada op imal shakllan i adi.
Jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad solig‘i izimla ida quyi da omad segmen la i uchun soliqdan
ozod qilish mexanizmla ining ma judligi ij imoiy himoya sama ado ligini oshi ishga xizma qiladi. O‘zbekis on
sha oi ida ushbu amaliyo ni yanada akomillash i ish bo‘yicha me odik p ognozla shuni ko‘ sa adiki, soliqdan
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1057
2025-yil, noyab . № 11-son.
ozod qilish chega ala ini aniq belgilash, im iyozla ning manzilliligini kuchay i ish a ag‘ba lan i u chi elemen la ni
i ojlan i ish o qali soliq izimi ba qa o , adola li a ij imoiy a’si i yuqo i bo‘lgan mexanizmga aylanishi mumkin
(2-jad al).
2-jad al. Xo ijiy da la la da JSHDSdan im iyoz qoʻllanilishi oʻgʻ isida
Mamlaka nomi Soliqsiz im iyoz (mahalliy a AQSH dolla i) Jo iy e ilgan yil
Buyuk B i aniya 12 570 un s e ling
(≈ 15 700 dolla )
2023
(HMRC)
AQSH 14 600 AQSH dolla i 2024-yil (IRS)
Ge maniya 12 096 ye o
(≈ 12 800 dolla ) 2025-yil (Hukuma manbasi
Hindis on 250 000 upiya
(≈ 3 000 AQSH dolla i)
2025-yil (Da omad soligʻi
qonuni)
Xi oy 60 000 yuan
(≈ 8 200 AQSH dolla i) 2023-yil (XXR STA)
Da omadning baza iy da ajasini ha qanday soliqdan ozod qilish o qali kam aʼminlanganla uchun oʻ acha
soliq s a kasi nolga eng boʻladi, yuqo i da omadli shaxsla esa im iyozdan yuqo i qismdagi da omadla idan
soliq oʻlaydi. Bu oʻ acha soliq s a kasining da omad oshishi bilan koʻ a ilishini aʼminlaydi.
Jahon bankining empi ik ahlilla i shuni koʻ sa adiki, masalan, Gondu asning jismoniy shaxsla da omad
soligʻi s a kasi uzilishi jiha idan ancha p og essi (yuqo i da omadli qa lamla pas da omadli qa lamla ga
nisba an ancha yuqo i s a kala ga ega, ula ning koʻpchiligi umuman soliq oʻlamaydi) a ha o Kak ani indeksi
boʻyicha AQSHdan bi oz yuqo i oq hisoblanadi [13]. Bi oq, Gondu asda e ishilgan qay a aqsimlash na ijasi
minimal, chunki umumiy soliq yigʻimi juda pas [15]. Bunga qa ama-qa shi oʻla oq, p og essi lik indeksi pas oq
boʻlgan AQSH soliqla o qali engsizlikni mu laq koʻ sa kichla da koʻp oq kamay i adi, chunki u da omadning
ka a qismini soliq si a ida yigʻadi [15].
Xuddi shunday, Ugandada jismoniy shaxsla da omad soligʻi ahlil qilingan i ojlanayo gan mamlaka la
o asida uzilishi boʻyicha ikkinchi eng p og essi hisoblanadi, ammo u eng kam qay a aqsimlanishga e ishadi
— bu ham oʻ a pas oʻ acha soliq s a kala i a koʻplab im iyozla u ayli [5].
Ushbu misolla shuni koʻ sa adiki, engsizlik na ijala i uchun oxi -oqiba muhim boʻlgan na sa sama ali
p og essi lik — yaʼni s a ka uzilmasi a soliq bazasi ij o e ishning kombina siyasi boʻlib, u boyla ning
boshqala ga nisba an amalda qancha oʻlashini belgilaydi.
Ushbu adqiqo shaxsiy da omad soligʻining (JSHDS) eng yuqo i s a kasi qoʻllanilishi lozim boʻlgan
da omad chega asini aniqlash uchun Pa e o aqsimo modelidan oydalanadi. Bu model da omad aqsimo ining
yuqo i qismini ahlil qilishda keng qoʻllaniladi. Mazku yondashu ga koʻ a, chega a da ajasi Oʻzbekis ondagi
eng yuqo i da omadga ega 3 oiz aholini qam ab olish uchun belgilangan. Bu gu uh p og essi soliq izimida
eng koʻp hissa qoʻshish imkoniya iga ega. Da omadla aqsimo i maʼlumo la i a hisoblangan Pa e o indeksi (α)
asosida eng yuqo i da omad chega asi axminan oyiga 26 148 000 soʻm deb aniqlandi. Ushbu miqdo da omad
olu chila ning yuqo i 3 oiziga ki adigan a akli e ilayo gan izim boʻyicha eng yuqo i chega a iy (JSHDS)
s a kasiga o iladigan shaxsla ning minimal da omad da ajasini i odalaydi.
Rasmiy ish haqi aqsimo i maʼlumo la iga koʻ a, Oʻzbekis onda oʻyxa dan oʻ gan jismoniy shaxsla dan
olinadigan da omad soligʻi oʻlo chila ning axminan 33,6 oizi qonuniy belgilangan eng kam ish haqi miqdo ida
yoki unga yaqin maosh oladi. Takli e ilayo gan isloho ga koʻ a, bu shaxsla ga oyiga 669 ming soʻmlik soliqdan
ozod im iyoz be iladi. Na ijada ula da omadining bi qismi soliqqa o ilmaydi. Da omad-ney al s a is ik ahlil
usulini qoʻllash o qali ushbu im iyoz jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad soligʻi boʻyicha axminan 176
millia d soʻmlik yoʻqo ishga olib kelishi ku ilmoqda. Bu aqam soliqdan ozod qilingan da omad (669 000 soʻm)
ni amaldagi yagona soliq s a kasi (12 oiz) ga a aʼsi langan soliq oʻlo chila ning axminiy soni (~2,2 million)
ga koʻpay i ish o qali hisoblab chiqilgan.
Umumiy da omadni kamay i masdan bu kamomadni qoplash uchun eng yuqo i chega a iy soliq s a kasini
12 oizdan axminan 18 oizga oshi ish alab e iladi. Bu yuqo i s a ka oylik da omadi 26 148 000 soʻmdan
oshgan shaxsla ga nisba an qoʻllaniladi, bu esa da omad aqsimo ining yuqo i 3 oiziga oʻgʻ i keladi. Bunday
mu o iqlash i ish soliq izimida iskal ney allikni saqlagan holda e ikal englikni kuchay i adi (3-jad al).
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1058
2025-yil, noyab . № 11-son.
3-jad al. Takli e ilayo gan 3 pogʻonali soliq mexanizmi asni i
Pogʻonala
soni
Amaldagi
izim
Takli e ilayo gan
izim
Bi a uqa o
boʻyicha a q
Soliq oʻlo chila
soni
Jami a q
(bi oy uchun)
1-pogʻona
Ba cha
da omad
uchun
12 oiz s a ka
1 271 000 = 669 000
× 0% +602 000×
12% = 72 240
72 240 –
152 520 =
- 80 280
2 192 330 - 176 000 252 400
2-pogʻona
1 271 000 dan
26 148 000 gacha
12 % s a ka
0 0
3-pogʻona
26 148 000 gacha
12%, undan o iq
qismiga 18%
14 718 036
× 6% = 883
082
199 302 + 176 000 008 764
26 148 000 gacha
12%, undan o iq
qismiga 20%
14 718 036 ×
8% =
1 177 443
199 302 + 234 666 744 786
26 148 000 gacha
12%, undan o iq
qismiga 22%
14 718 036 ×
10% =
1 471 804
199 302+ 293 333 480 808
Takli e ilayo gan uch pogʻonali izim o qali 2 192 330 na a uqa oni kambagʻallik chega asidan chiqa ishga
e ishish hamda ula ga qoʻllaniladigan im iyozla na ijasida budje dan yuzaga keladigan yoʻqo ishla ni yuqo i
da omadga ega 199 302 na a uqa o uchun s a kani oshi ish o qali qoplash mumkin boʻladi. Da omadla ning
s a is ik ahliliga koʻ a, soliq oʻlo chila ning axminan 33,6 oizi uchun soliqdan ozod qilish chega asini jo iy e ish
sama ali soliq bazasini kamay i adi. Ushbu isloho doi asida da omadla ney alligini saqlab qolish uchun oyiga
26 148 000 soʻmdan yuqo i da omad oladigan jismoniy shaxsla uchun chega a iy soliq s a kasi axminan 18
oiz miqdo ida belgilanishi ke ak.
Jismoniy shaxsla da omad soligʻi umumiy ushumning 6 oizga oʻsishiga e ishish uchun eng yuqo i
s a ka 20 oizga koʻ a ilishi lozim, 8 oizlik da omad oʻsishi esa axminan 22 oizlik s a kani alab qiladi. Bu
koʻ sa kichla adola a sama ado lik oʻ asidagi amaliy mu ozana ni aks e i adi, qoʻshimcha soliq yukini
da omad olu chila ning eng yuqo i 3 oiziga qa a adi a aholining koʻpchilik qismini soliq majbu iya la ining
o ishidan himoya qiladi.
Oʻzbekis onda akli e ilayo gan jismoniy shaxsla da omad soligʻining p og essi isloho i Jini koe i siyen ini
axminan 0,9 oiz bandiga, yaʼni 34,5 oizdan 33,6 oizgacha pasay i ish imkoniya iga ega ekanligi simulya siya
na ijala idan maʼlum boʻldi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Ushbu hisobo Oʻzbekis onda da omadla engsizligining oʻsishi a moliya iy mode niza siya maqsadla iga
s a egik ja ob si a ida p og essi jismoniy shaxsla da omad soligʻi (JSHDS) izimini jo iy e ish boʻyicha izimli
akli ni aqdim e di. Tahlil shuni koʻ sa adiki, kambagʻallik da ajasiga moslash i ilgan soliqsiz minimum, oʻ acha
yagona s a ka a yuqo i da omadla uchun yuqo i chega a iy s a kaga asoslangan uch pogʻonali JSHDS izimi
e ikal englikni oshi ishi, shu bilan bi ga da omadni saqlab qolishi yoki bi oz koʻpay i ishi mumkin. S a is ik
modellash i ish na ijala iga koʻ a, bunday isloho Jini koe i siyen ini axminan 0,9 oiz punk iga kamay i ishi a
oʻ a sin ga salbiy aʼsi koʻ sa masdan kam aʼminlangan uy xoʻjalikla ining soliq yukini yengillash i ishi mumkin.
Tadqiqo na ijala i boʻyicha akli la
1. Jismoniy shaxsla dan olinadigan da omad soligʻining uch pogʻonali p og essi s a kala ini jo iy e ish.
Ushbu abaqalash i ilgan yondashu kam a ona p og essi likni jo iy e ib, kam aʼminlangan gu uhga be ilgan
im iyozla ni qoplash uchun yuqo i da omadli shaxsla dan qoʻshimcha da omad yigʻishga qa a ilgan. Mexanizm
soliq oʻlo chila ning koʻpchiligi uchun soddalikni saqlab qolgan holda e ikal adola ni aʼminlaydi.
2. Soliq maʼmu iya chiligini kuchay i ish. Soliq bazasining, ayniqsa uning yuqo i segmen ida, kamayishiga
yoʻl qoʻymaslik uchun pa allel isloho la soliq maʼmu chiligini kuchay i ishga qa a ilishi za u . Bu da omadla ni
ekshi ishni akomillash i ish, chega ala a o da omadla ni kuza ish a yuqo i xa gu uhla i uchun maqsadli
ekshi u la ni oʻz ichiga oladi. Yuqo i da omadli shaxsla ning maxsus oʻyxa ini shakllan i ish soliq qonunchiligiga
ioya e ilishini qoʻllab-qu a laydi.
3. Jamoa chilik bilan muloqo a ushun i ish. Aholi ishonchini aʼminlash a isloho la ni qoʻllab-qu a lash
uchun kuchli kommunika siya s a egiyasi za u . Hokimiya soliq oʻlo chila ning ka a qismi, ayniqsa oʻ a
da omadlila yuqo i soliqla ga o ilmasligini, kam aʼminlangan gu uhla esa im iyozdan oyda ko‘ ishini aniq
ushun i ishi ke ak. Xaba la adola lilik, soddalik a milliy i ojlanish maqsadla iga u gʻu be ishi lozim.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1059
2025-yil, noyab . № 11-son.
4. Da omadla a xa aja la dekla a siyasi. Oʻzbekis onda da omad a xa aja la ni bosqichma-bosqich
dekla a siyalash izimini jo iy e ish za u .
1-bosqich 2026-yildan — da la xizma chila i a ula ning u mush oʻ oqla i;
2-bosqich 2027-yildan — yu idik shaxsla ning ahba la i, aʼsischila i (ish i okchila i) a ula ning u mush
oʻ oqla i; yakka a ibdagi adbi ko la a ula ning u mush oʻ oqla i;
3-bosqich 2028-yildan — aholining ba cha qa lamini umumdekla a siyalashga oʻ kazish.
Shuningdek, da omadla a xa aja la ni dekla a siyalash mexanizmini espublikaning bi hududida aj iba
a iqasida sino dan oʻ kazish maqsadga mu o iq.
5. Qoʻshimcha p og essi osi ala ni jo iy e ish. JSHDS isloho iga qoʻshimcha a ishda boshqa p og essi
moliya iy osi ala ni jo iy e ish yoki kengay i ish ko‘ ib chiqilishi mumkin. Bula ga hashama li is eʼmol soliqla i,
yuqo i qiyma li ak i la ga doimiy mol-mulk soliqla i a me os soliqla i ki adi. Bunday cho ala e ikal adola ni
kuchay i adi hamda da la da omadla ini di e si ika siya qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la oʻyxa i:
1. In e na ional Mone a y Fund (2024) Republic o Uzbekis an: 2024 A icle IV Consul a ion – P ess Release and S a
Repo (IMF Coun y Repo No. 24/210). Washing on, D.C.: IMF.
2. Minis y o Economy and Finance o Uzbekis an (2023) Ci izens’ Budge : 2024. Tashken : Minis y o Economy and
Finance.
3. Wo ld Bank (2022) Uzbekis an: Public Expendi u e Re iew – Be e Value o Money in Human Capi al and Wa e
In as uc u e. Washing on, DC: Wo ld Bank.
4. Wo ld Bank (2025) Wo ld De elopmen Indica o s [da abase], Gini index (SI.POV.GINI) – Uzbekis an. Washing on,
DC: Wo ld Bank.
5. OECD (2022) Taxing Wages 2022: Impac o COVID-19 on he Tax Wedge in OECD Coun ies. Pa is: OECD Publishing.
6. PwC Uzbekis an (2025) Uzbekis an – Taxes on Pe sonal Income. PwC Tax Summa ies.
7. Diamond, P. & Saez, E. (2011) ‘The Case o a P og essi e Tax: F om Basic Resea ch o Policy Recommenda ions.’
Jou nal o Economic Pe spec i es, 25(4), 165–190
8. Saez, E. (2001) ‘Using Elas ici ies o De i e Op imal Income Tax Ra es.’ Re iew o Economic S udies, 68(1), 205–229.
9. Saez, E., Slem od, J. & Gie z, S.H. (2012) ‘The Elas ici y o Taxable Income wi h Respec o Ma ginal Tax Ra es: A
C i ical Re iew.’ Jou nal o Economic Li e a u e, 50(1), 3–50.
10. La Po a, R. & Shlei e , A. (2014) ‘In o mali y and De elopmen .’ Jou nal o Economic Pe spec i es, 28(3), 109–126.
11. Schneide , F. (2005) ‘Shadow Economies A ound he Wo ld: Wha Do We Really Know?’ Eu opean Jou nal o Poli ical
Economy, 21(3), 598–642.
12. Dell’Anno, R. (2021) ‘Inequali y and In o mali y in T ansi ion and Eme ging Coun ies.’ IZA Wo ld o Labo , No. 325
(Ap . 2021).
13. Dell’Anno, R. & Solomon, H.O. (2014) ‘In o mali y, Inequali y and ICT in T ansi ion Economies.’ Eas e n Eu opean
Economics, 52(5), 3–31.
14. Dell’Anno, R. & Amendola, A. (2015) ‘Social Exclusion and Economic G ow h: An Empi ical In es iga ion in Eu opean
Economies.’ Re iew o Income and Weal h, 61(2), 274–301.
15. Rasanayagam, J. (2011) ‘In o mal Economy, In o mal S a e: The Case o Uzbekis an.’ In e na ional Jou nal o Sociology
and Social Policy, 31(11/12), 681–696
Manzilimiz: Toshken shaha , Mi zo Ulug‘bek umani
Kumushkon koʻchasi, 26-uy.
Ju nal say i: h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2025. № 11
Ingliz ili muha i i: Fe uz Hakimo
Musahhih: Zoki ALIBEKOV
Sahi alo chi a dizayne : Olo iddin Sobi o‘g‘li
© Ma e ialla koʻchi ib bosilganda ““Yashil” iq isodiyo a a aqqiyo ” ju nali manba si a ida
koʻ sa ilishi sha . Ju nalda bosilgan ma e ial a eklamala dagi dalilla ning aniqligiga mualli la
ma’sul. Tah i iya ik i ha aq ham mualli la ik iga mos kelamasligi mumkin. Tah i iya ga
yubo ilgan ma e ialla qay a ilmaydi.
Ju nalga is algan pay quyidagi ek izi la o qali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach,
@iq isodiyo _77 eleg am sahi amizga oʻlo haqidagi ma’lumo ni sk insho yoki o o shaklida
joʻna ishingizni soʻ aymiz. Shu asosda ha oygi ju nal yangi sonini manzilingizga joʻna amiz.
Mazku ju nalda maqolala chop e ish uchun quyidagi ha olala ga
maqola, eklama, hikoya a boshqa ijodiy ma e ialla yubo ishingiz mumkin.
Ma e ialla a eklamala pullik asosda chop e iladi.
El.Poch a: [email p o ec ed]
Bo : @iq isodiyo _77
Tel.: 93 718 40 07
““Yashil” iq isodiyo a a aqqiyo ” ju nali 03.11.2022-yildan
Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i Admins a siyasi huzu idagi
Axbo o a omma iy kommunika siyala agen ligi omonidan
№566955 eyes aqami a ibi boʻyicha oʻyxa dan oʻ kazilgan.
Li senziya aqami: №046523. PNFL: 30407832680027
