32
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
TIBBIY MA’LUMOTLARNI TAHLIL QILISHNING USUL VA ALGORITMLARI
Tu suno Alishe Tulkuno ich,
Toshken a mase ika ins i u i, Fizika ma ema ika a
axbo o exnologiyala i ka ed asi do sen i, . . .d.,(PhD)
[email p o ec ed]
Nishano Ax am Xasano ich,
Muhammad Al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o
exnologiyala i uni e si e i izimli a amaliy
das u lash i ish ka ed asi p o esso i, . .d., p o .
[email p o ec ed]
Na zullaye Da onbek Zik ullaye ich,
Toshken a mase ika ins i u i, Fizika ma ema ika a
axbo o exnologiyala i ka ed asi do sen i, . .n, do s.
[email p o ec ed]
Rahmono E kin Da la jono ich,
Toshken a mase ika ins i u i, Fizika ma ema ika a
axbo o exnologiyala i ka ed asi mudi i, . . .d., (PhD)
e kinda la o [email protected]
Anno a siya: Hozi gi kunda aqamli exnologiyala a sun’iy in ellek ibbiyo a a mase ika
sohasida keng qo‘llanilinb kelinmoqda. Ushbu maqolada ko‘pgina ibbiy ma’lumo la ni ahlil
qilishda, shu jumladan a mase ik ma’lumo la ni in ellek ual ahlil qilishda u li exnik nazo a
u la i a kompyu e da ishlo be ish o qali osi ala ini qo‘llash usul a algo i mla i kel i ilgan. Bu
esa sog‘liqni saqlash sohasida eks emal iziologik a jismoniy ko‘ sa kichla ga e ishishni
ejalash i ishga imkon be adigan maxsus das u a exnologiyala ni ishlab chiqish asosida
nomiqdo iy ibbiy ma’lumo la ahlil qilish usul a algo i mla i kel i ib o‘ ilgan.
Kali so‘zla : Nomiqdo iy ibbiy ma’lumo la , ma’lumo la ni yig‘ish, belgila u ini o‘zga i ish,
in ellek ual ahlil, boshlang‘ich ma’lumo la da yashi in qonuniya la ni qidi ish a s a is ik usulla ,
klas e lash algo i mla i.
Ki ish. Hozi gi kunda aqamli exnologiyala
a sun’iy in ellek ibbiyo a a mase ika sohasida
keng qo‘llanilinb kelinmoqda. Tibbiy ma’lumo la ni
ahlil qilishda, shu jumladan a mase ik
ma’lumo la ni in ellek ual ahlil qilishda u li exnik
nazo a a kompyu e da ishlo be ish osi ala ini
qo‘llamasdan u ib, yu uqla ga e ishib bo‘lmaydi. Bu
esa sog‘liqni saqlash sohasida eks emal iziologik a
jismoniy ko‘ sa kichla ga e ishishni ejalash i ishga
imkon be adigan maxsus exnologiyala ni ishlab
chiqish a amalga oshi ishni alab qiladi[1].
Adabiyo la ahlili a me odologiya.
Yechilishi lozim bo‘lgan azi ala ning o‘ziga xos
xususiya i shundaki, ha bi inson mu akkab izim
si a ida qa aladi, uning hola i ko‘plab u li omilla ga
bog‘liq. Ba’zi omilla ning namoyon bo‘lishi es
na ijala i a musobaqala o qali kuza ib bo iladi.
Boshqa omilla yashi in, la en a ha bi indi id uchun
o‘ziga xos bo‘lib, gene ik asosga ega. Muammo
iziologik, gene ik ko‘ sa kichla i o‘ asidagi
bog‘liqlikni aks e i u chi qonuniya la ni opishdan
ibo a . Mu axassila ko‘pincha o‘z aj ibasi a
in ui siyasiga asoslanib qa o qabul qilishadi. Bu
ko‘pincha koz‘langan maqsadla iga e ishish uchun
ye a li bo‘lmaydi[2]. Ko‘zlangan ko‘ sa kichla ga
e ishish bo‘yicha “yo‘l xa i asi”ni ishlab chiqishda
jiddiy muammola ma jud bo‘lib, yuqo ida
a si langan muammola ni hal qilish osi ala idan bi i
004.93’1
33
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
si a ida ma’lumo la ni yig‘ish usulla i (DMM) akli
e iladi. Ushbu usulla adqiqo obyek la i - (jad al
qa o la i) a ushbu obyek la ni a si lo chi a ibu la
(jad al us unla i) dan ibo a aj iba ma’lumo la i
jad ali shaklida aqdim e ilgan das labki ma’lumo la ni
alab qiladi. Ushbu maqolada bunday jad aldagi
ma’lumo la ni ya a ish a qay a ishlash ko‘ ib
chiqiladi. Tibbiy ma’lumo la sohasidagi ilmiy
adqiqo la ga ko‘plab misolla kel i ish mumkin.
Masalan jismoniy mashqla ning yu ak-qon
omi kasallikla iga a’si i a uning xa ini,
shuningdek, kasallikla ning oldini olish uchun u mush
a zini o‘zga i ishni o‘ ganadi. Insonla ning qon
bosimiga a‘si e u chi do i osi ala i ha aka lanu chi
obyek ga eaksiyasini baholash me odikasi
o‘ ganilgan[3]. Insonla ning qon bosimla iga a’si
e u chi u li xil belgila azosida i odalangan do i
osi ala ini gu uhla ga aj a ish algo i mi a das u iy
majmuasini ishlab chiqish adqiq e ilgan. Na ijala
inson qon bosimiga a’si e u chi do i osi ala i
kesimida aj iba sino dan o‘ kazilgan[4]. Takli e ilgan
algo i mdan oydalanib klas e iza siya masalasi
yеchilgan a o‘qu anlanma shakllan i ilgan.
Tanlanma belgila i u li xil u da be ilgan bo‘lib, ula
nominal a qiyma li belgila dan ibo a bo‘lgan. Ishlab
chiqilgan algo i m ikkala u dagi belgila ni inoba ga
olgan holda ishlaydi. Algo i m a das u iy majmuadan
oydalangan holda aj iba–sino dan o‘ kazilgan.
O‘qu anlanma obyek la ining o‘z sin la ini o‘g‘ i
opishi ney on o‘ la iga asoslangan[5].
Qon bosimiga a’si e u chi ha xil u dagi
do i– osi ala ni klas e lash ula ni a’si mexanizmla i,
kimyo iy uzilmala i yoki e ape ik a’si idagi
o‘xshashlikla i asosida asni lashni o‘z ichiga oladi. Bu
azi a ibbiyo mu axassisla i uchun da olash ejala ini
op imallash i ish, bemo la ni ushunishni yaxshilash
a adqiqo la ni osonlash i ish uchun juda
muhimdi [6].
Do i osi ala ini qon bosimiga qanday a’si
qilishiga qa ab gu uhla ga aj a iladi. Qon bosimining
o ishining aniq sababla i haqida u li xil a azla
ma jud bo‘lsada, glikogen zaxi asining kamayishi,
cha choq, immuni e ning buzilishi, oksidlo chi
s essning kuchayishi, gipo alamusning buzilishi a
spo chi anasidagi yallig‘lanish ja ayonla i OTS
i ojlanishiga psixologik a ashqi omilla ning a’si i
ham shubhasiz aniq omilla hisoblanadi[7]. Bundan
ashqa i, olimla ichak gelmin la i a pa ogen
p o ozoyla ning OTS i ojlanishi a in ensi ligining
oshishiga a’si ini ko‘ sa dila a ula ni yo‘q qilish
usulla ini aniqladila . Jismoniy mashqla ja ayonida
UJTning i ojlanishi insonla ning ish qobiliya iga
chuqu salbiy a’si ko‘ sa adi. Hozi gi aq da
shi oko la uchun TTS i ojlanishida yuqo ida
ko‘ sa ilgan ba cha omilla ni hisobga olishning iloji
yo‘q. Bi oq, axbo o modeli yo damida bi aq ning
o‘zida insonla ning ba cha ma’lumo la ini, shu
jumladan ibbiy es la na ijala ini ahlil qilish, OTS
i ojlanishini basho a qilish a aniqlangan
anomaliyala ni ba a a e ish bo‘yicha ha aka la
ejasini ishlab chiqish mumkin bo‘ladi[8].
Ushbu maqolada insonla ning qon bosimiga
a‘si e u chi do i osi ala i ma’lumo la ni in ellek ual
ahlil qilish usulla ini qo‘llash, ya’ni qon bosimini
a‘si e u chi nomiqdo iy do i osi ala ini sin la ga
aj a ib, na ijala ni basho a qilish masalala i ko‘ ib
chiqiladi. Maqolada quyidagi usulla dan
oydalanilgan: ma’lumo la ni qidi ish, belgila u ini
o‘zga i ish, boshlang‘ich a si maydonining
o‘lchamini kamay i ish, in e al ahlil, boshlang‘ich
ma’lumo la da yashi in qonuniya la ni qidi ish,
a mase la a shiko o la so‘ o nomala i, s a is ik
usulla [9]. Tadqiqo na ijasida 302 sa dan a 49
us undan ibo a (insonla ning saloma ligi uchun xa
omilla i) aj iba ma’lumo la jad ali (TMJ) uzildi.
Tu li yosh a jinsdagi insonla da qon bosimining
o ishi bilan xa o i a qo‘ qish 49-belgi (xa omili)
si a ida qabul qilingan. Insonla ning saloma ligi uchun
xa omilla ini baholash usulla i si a ida
ma’lumo la ni yig‘ish usulla i anlandi. Masalan,
a oma ik asni lash masalasini yechishda (EDT
obyek la i (qa o la i) o‘plamini bi -bi ini
qoplamaydigan sin la ga bo‘lish) eng yaqin qo‘shni
algo i mi anlangan. Bunda TMJning ba cha
xa ak e is ikala i (us unla i) miqdo iy bo‘lishi ke ak
(ba cha ma ema ik amalla baja iladi). Das labki EDT
asni lash a si a belgila ini o‘z ichiga olganligi
sababli, ushbu belgila ni aqamlash i ish o qali
34
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
miqdo iy belgila ga aylan i ish imkonini be u chi
belgi u la ini o‘zga i ish usulla i qo‘llanilgan.
O‘ ganilayo gan masalani ma ema ik
modellash i ishda akli e ilgan usulla dan
oydalanildi. Insonla ning sog‘lig‘iga eng ka a a’si
ko‘ sa adigan eng muhim xa omilla ini aniqlash
uchun obyek la ni a si lash uchun asl belgila
azosining o‘lchamini kamay i ish usulla i
qo‘llanildi[14]. Yuqo idagi muammola ni hal qilish
uchun ushbu maqola mualli la i omonidan ishlab
chiqilgan hamda SITO-PC in ellek ual ma’lumo la ni
ahlil qilish izimidan oydalanildi.
Ma’lumo la ni qidi ish - bu ma’lumo la dagi
yashi in qonuniya la ni opishga asoslangan qa o la ni
qo‘llab-qu a lash ja ayoni. Bunda o‘plangan axbo o
bilim si a ida a si lanishi mumkin bo‘lgan axbo o ga
a oma ik a zda sin ezlanadi[10,11].
Umuman olganda, DM ja ayoni uch
bosqichdan ibo a (1- asm)
-qolipla ni aniqlash;
- noma’lum qiyma la ni basho a qilish uchun
aniqlangan qonuniya la dan oydalanish (basho a li
modellash i ish);
- is isno ahlili, u opilgan qonuniya la dagi
anomaliyala ni aniqlash a alqin qilish uchun
mo‘ljallangan.
1- asm. Ma’lumo la ni izlash bosqichla i.
Zamona iy DM exnologiyala i yangi
bilimla ni ya a ish, yashi in qonuniya la ni aniqlash,
yuqo i malakali spo chila ning kelajakdagi saloma lik
hola i a ko‘ sa kichla ini basho a qilish imkonini
be adi. DM usulla i asosida axbo o modelini
qu ishning maqsadi spo chila ning ibbiy, iziologik
ko‘ sa kichla ini a si lo chi ma’lumo la bazala ida
yashi in qonuniya la ni aniqlash a ushbu qonuniya la
asosida insonla saloma ligi uchun xa omilla ini ha
omonlama baholashni a’minlash, shuningdek, yuqo i
qon bosimiga ega insonla aniqlangangan qonuniya la
a kamchilikla ni ba a a e ish a ibini ishlab
chiqishdan ibo a . EDTni qay a ishlashda SITO-PC
in ellek ual ma’lumo la ni ahlil qilish izimidan
oydalanish insonla saloma ligi uchun eng muhim
(ma’lumo be u chi) xa omilla i o‘g‘ isida xulosa
qilish imkonini be di[12,13].
Keyingi o‘ inda obyek la o‘xshashligi a
amaliy na ijala ahlili asosida klas e lash algo i mini
ko‘ ib chiqamiz. Tahlil u li azn oi asidagi 252 na a
insonla ning ma’lumo la ini klas e lashdan ibo a
bo‘lib, jad alga ki i ildi. Bi a nominal belgi a 47 a
miqdo iy belgila ahlil qilindi. Ula qisman quyidagi
jad alda kel i ilgan:(1-jad al)
1-jad al.Insonla ning saloma ligiga a’si
e u chi omilla i o‘g‘ isida ma’lumo .
Bu ye da, 1-xa omili D i amini anqisligi, 2-
xa omili - a sionda emi anqisligi, 3-xa omili -
emi so‘ ilishining buzilishi, 4-xa omili -
gemoglobinning iziologik yo‘qolishi, 5-xa omili -
sog‘lig‘i bilan bog‘liq muammola i bo‘lgan shaxslai
(ayniqsa su unkali in eksiya o‘choqla i, shuningdek,
o‘ mishdagi e ma izm, yu ak, jiga a buy akla ning
yallig‘lanish kasallikla i, ug‘ma nuqsonla a yu ak
nuqsonla i xa li hisoblanadi) a hokazo; 48-xa
omili - bosh miya ja oha idan keyin qabul qilish
qoidala ini buzgan holda yiqilishla , shuningdek,
qo‘shimcha 49-xa omili - u li yosh a jinsdagi
insonla da ha o i a qo‘ qish omilla i kel i ilgan[11].
Klas e lash masalasining yechimini opish
uchun [14] da akli e ilgan algo i mdan oydalanildi.
35
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Jad alda kel i ilgan ma’lumo la ga asoslanib,
das labki ma’lumo la ning besh a sin ga bo‘linishi
ko‘ sa ilgan. Xususan, ahlilda klas e lash masalasi
adqiq e ilgan bo‘lib, bunda 1116 a qon bosimiga a’si
e u chi u li xil belgila azosida be ilgan do i–
osi ala i jad al ko‘ inishda olingan. Bunda bi a
nominal belgi a o‘qqiz a miqdo iy belgi adqiq
e ilgan.
Klas e lash masalasini yеchimini opish uchun
quyidagi algo i m akli e ilgan.
Algo i m quyidagi bandla dan ibo a :
1-Bi inchi qadam. Do i osi ala ma’lumo la i 𝐱𝐢=
(𝐱𝐢𝟏,𝐱𝐢𝟐,…,𝐱𝐢𝐍)∈𝐗, 𝐢= 𝟏,𝐌;
ga das labki ishlo
be iladi. Bunda ushib qolgan ma’lumo la o‘ldi iladi,
anomal ma’lumo la o‘ a qiyma ga almash i iladi a
miqdo iy belgila
𝛆𝐣=𝟏
𝐌−𝟏∑|𝐱𝐩𝐢
𝐣−𝐱𝐩𝐢+𝟏
𝐣|
𝐌−𝟏
𝐢=𝟏
asosida no mi o ka qilinadi. Bu yе da 𝐣=
𝟏,𝐍;
𝐩=𝟏,𝐫;
𝐢=𝟏,𝐌−𝟏;
ga eng.
2-Ikkinchi qadam. O‘qu anlanma obyek la i
ma’lumo la bazasiga ki i iladi. Boshlang‘ich
ma’lumo la bazasi ba cha 𝐗𝐩, 𝐩=𝟏,𝐫
sin obyek la i
kesimida shakllan i iladi;
3-Uchinchi qadam. 𝐗𝐩 sin obyek la ining o‘z sin ini
shakllanishiga qo‘shgan xissasini baholashni
aniqlashda ishla iladigan nominal belgila azosida
obyek la ning o‘xshashligini ko‘ sa u chi ka alik a
sonli belgila azosida obyek la ning o‘xshashligini
ko‘ sa u chi ka alik o mulaga asosan hisoblanadi;
4-To‘ inchi qadam. Tanlanma belgila ida ix iyo iy
𝐩−sin dagi 𝐢− obyek ni qolgan, shu sin dagi 𝐦𝐩−𝟏
a obyek la majmuasidagi u gan o‘ ni ba cha
𝐩= 𝟏,𝐫;
𝐢≠𝐪=𝟏,𝐦𝐩
;𝐣=𝟏,𝐍
; la uchun
𝛒𝐩𝐢(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪) ek o ning ba cha pa ame la ini
hisoblanadi.
Ya’ni 𝛒𝐩𝐢(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪)=
(𝛒𝐩𝐢
𝟏(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪),𝛒𝐩𝐢
𝟐(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪),…,𝛒𝐩𝐢
𝐍(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪) ek o
belgila i 𝐩=𝟏,𝐫;
𝐢≠𝐪=𝟏,𝐦𝐩
;𝐣=𝟏,𝐍
;
Nominal belgila uchun:
𝛒𝐩𝐢
𝐣(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪)={𝟏, 𝐚𝐠𝐚𝐫 (𝐱𝐩𝐢
𝐣−𝐱𝐩𝐪
𝐣)=𝟎;
𝟎, 𝐚𝐤𝐬 𝐡𝐨𝐥𝐝𝐚
Sonli belgila uchun:
𝛒𝐩𝐢
𝐣(𝐱𝐩𝐢,𝐱𝐩𝐪)={𝟏,𝐚𝐠𝐚𝐫 |𝐱𝐩𝐢
𝐣−𝐱𝐩𝐪
𝐣|≤𝛆𝐣
𝟎, 𝐚𝐤𝐬 𝐡𝐨𝐥𝐝𝐚
o mulala asosida hisoblanadi;
5-Beshinchi qadam. Ix iyo iy 𝐩−sin dagi 𝐢− obyek ni
qolgan, shu sin dagi 𝐦𝐩− 𝟏 a obyek la
majmuasidagi u gan o‘ ni oizda quyidagicha
baholanadi a u oldindan quyidagi o mula asosida
hisoblanadi:
𝛎(𝐗𝐩)=𝟏
𝐦𝐩∑𝛎(𝐱𝐩𝐢,𝐗𝐩)
𝐦𝐩
𝐢=𝟏
=𝟏
𝐦𝐩∑𝛞(𝐱𝐩𝐢,𝐗𝐩)∗𝟏𝟎𝟎%
𝐦𝐩
𝐢=𝟏 𝐍
6-Ol inchi qadam. Tanlanma belgila ida ix iyo iy
𝐩−sin dagi 𝐢−obyek ushbu sin ga kel i adigan
oydasi hisoblanadi. Bunda yangi obyek sin ga kelib
qo‘shilgandan keyingi sin dagi obyek la ning
o‘xshashlik da ajasidan
𝛎(𝐗𝐪⊕𝐱
)=𝟏
𝐦𝐪+𝟏 ∑𝛎(𝐱𝐪𝐢,𝐗𝐪)
𝐦𝐪+𝟏
𝐢=𝟏
=𝟏
𝐦𝐪+𝟏∑𝛞(𝐱𝐪𝐢,𝐗𝐪)∗𝟏𝟎𝟎%
𝐦𝐪+𝟏
𝐢=𝟏 𝐍
yangi obyek kelmasidan oldingi qiyma
ayi iladi,
𝛎(𝐗𝐪)=𝟏
𝐦𝐪∑𝛎(𝐱𝐪𝐢,𝐗𝐪)
𝐦𝐪
𝐢=𝟏
=𝟏
𝐦𝐪∑𝛞(𝐱𝐪𝐢, 𝐗𝐪)∗𝟏𝟎𝟎%
𝐦𝐪
𝐢=𝟏 𝐍
𝛎(𝐗𝐪⊕𝐱
)−𝛎(𝐗𝐪) shu a zda ba cha
sin la ning yangi obyek ga nisba an oydala ining еng
ka a qiyma ga ega sin ga obyek o‘ qaziladi. Aga da
oydala i eng bo‘lsa, o‘z sin ida qoldi iladi. Aga
𝐩−sin da emas boshqa ikki a sin da yuqo i qiyma la
eng bo‘lsa, u holda ushbu obyek 𝐪 ko‘ sa kichi
kichigiga o‘ kaziladi. Takli e ilgan naza iy
adqiqo la , algo i m asosida yuqo ida bayon e ilgan
masalala ni yеchamiz. Obyek la ning o‘xshashligiga
asoslangan klas e lash algo i mi asosida klas e lash
na ijala i quyidagi ikkinchi jad alda o‘z aksini opgan.
36
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Yuqo ida i odalangan p o sedu a asosida
disse a siya ishining ilo ala bo‘limida 2–jad al
ko‘ inishida i oda e ilgan. Bunda 2–jad alning yo‘l
elemen la i ha bi sin ning p osedu a baja ilgandan
keyingi ha bi qadamdagi na ijala i bildi adi (2-
asmga qa ang).
2– asm. Sin obyek la o‘xshashlik da ajala i
o‘ acha o‘zga ishi
2–jad al ma’lumo la i asosida o‘qu
anlanmadagi das labki sin la obyek la o‘xshashlik
da ajala i o‘zga ishi quyidagi diag ammada
i odalanilgan (3– asmga qa ang).
3– asm. Sin obyek la sonining o‘zga ishi
Obyek la ning o‘xshashligiga asoslangan
klas e lash algo i mi asosida klas e lash na ijala i
asosida o‘qu anlanmadagi das labki sin la
obyek la ning o‘za o o‘xshashlik da ajala i quyidagi
diag ammada i odalanilgan(4– asmga qa ang).
4– asm. Sin obyek la ning o‘zga ishi
2-jad al. TEDni bi -bi ini ak o lamaydigan
sin la ga aj a ish
Sin
aqami
Sin ga ki i ilgan
obyek la
Sin dagi
obyek la soni
1.
1, 2,..., 23, 38, 41, 42.
26.
2.
24, 25,,,,,37, 39, 40,
251, 252,,,,, 302
68.
3.
43, 44,..., 112.
70.
4.
113, 114,... , 183
71.
5.
184, 185,... , 250
67.
Na ijala . Insonla ning qon bosimiga a’si
e u chi qi q sakkiz a xa omilla i aniqlandi a ula
asosida ma’lumo la bazasi ya a ildi. Ishlab chiqilgan
ma’lumo la bazasida yuqo ida a si langan ha bi isk
omili alohida maydon hisoblanadi. Das u MySQL
ma’lumo la bazasini boshqa ish izimida amalga
oshi ilgan bo‘lib, oydalanu chila ga ma’lumo la
bazasida saqlanayo gan ma’lumo la ni ya a ish,
ah i lash a ula ga ki ish imkonini be adi a Linux
ope a sion izimida ishlo chi eb-se e la uchun
s anda hisoblanadi. Takli e ilayo gan ma’lumo la
bazasi axbo o modeliga ki i ilgan bo‘lib, uning
maqsadi insonla ning ibbiy- iziologik
ko‘ sa kichla ini a si lo chi ma’lumo la bazala ida
yashi in qonuniya la ni aniqlash a shu asosda
insonla ning saloma ligi uchun xa omilla ini ha
omonlama baholashni a’minlash, shuningdek,
sog’lom u mush a zini amalga adbiq e ishda
aniqlangan kamchilikla ni ba a a e ish a ibini ishlab
chiqishdan ibo a .
Axbo o modeliga ki i ish uchun ma’lumo la
bazasi uzilmasi ishlab chiqildi. Hozi gi aq da
spo chila ning das labki ma’lumo la ini DM usulla i
yo damida qay a ishlash uchun ma’lumo la bazasiga
ki i ish bo‘yicha ishla olib bo ilmoqda.
Xulosala . Insonla ning saloma ligi uchun 49
a xa omili aniqlanib, ula asosida ma’lumo la bazasi
ya a ildi. Yuqo ida a si langan ha bi xa omili
ma’lumo la bazasida alohida maydon hisoblanadi.
Das u MySQL ma’lumo la bazasini boshqa ish
izimida amalga oshi ilgan bo‘lib, oydalanu chila ga
ma’lumo la bazasida saqlanayo gan ma’lumo la ni
ya a ish, ah i lash a ula ga ki ish imkonini be adi a
Linux ope a sion izimida ishlo chi eb-se e la
uchun s anda hisoblanadi. Takli e ilayo gan
ma’lumo la bazasi axbo o modeliga ki i ilgan bo‘lib,
uning maqsadi insonla ning ibbiy- iziologik
ko‘ sa kichla ini a si lo chi ma’lumo la bazala ida
yashi in qonuniya la ni aniqlash a shu asosda xa
omilla ini ha omonlama baholashni a’minlash,
shuningdek, sog‘liqni saqlash a soxa mu ahasisla i
37
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 4 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 4 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 4 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
uchun qa o la qabul qilishda amaliy yo damchi osi a
si a ida oydalanishla i mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Adams V, Linke A. Jismoniy mashqla bilan
shug‘ullanishning yu ak-qon omi kasallikla i a
xa iga a’si i. Kasallikning oldini olish uchun u mush
a zini o‘zga i ish. bi lamchi pa a ish 2019;1865
(4):728-34.
h ps://doi.o g/10.1016/j.bbadis.2018.08.01
2. Blume K, Nina Ko‘ be N, [...], Wol a h B.
T aining load, immune s a us and clinical ou comes in
young a hle es: A con olled, p ospec i e, longi udinal
s udy // F on Physiol. 2018-yil; 9:120.
3. Ca doos N. Haddan ashqa i mashq qilish
sind omi // Cu Spo s Med Rep. 2015-yil may-
iyun;14 (3):157-8.
4. Fazilo S.K., Mi zaye N.M. a Mi zaye a
G.R. Elemen a almash i ishla modella ini qu ish
asosida anib olishning modi ika siyalangan
algo i mla i. P o sedu a In o ma ika. 2019:671-678
5. Fazilo S, Yusupo O, Radjabo S,
Eshonqulo E a Abdiye a K. Ko‘p spek li sun’iy
yo‘ldosh as i la ini o‘ ki lash usulla ini ahlil qilish.
AIP kon e ensiyasi. P ok. 2024-yil 27-noyab ; 3244
(1): 030080. h ps://doi.o g/10.1063/5.0241414.
6. Ke imo F.A., Islamo a J.I., Da is N.A., Sy o
V.N., Osipo a S.O. In es inal pa asi ic diseases in
junio w es le s: imi a ion o o e aining synd ome //
In e n. J. W es- ling Science. sen . 2014. 4-jild, 2-son.
S. 15-18.
7. Lyuis N.A., Dey Kollinz D., Pedla Ch. R.,
Roge s J.P. Can clinicians and scien is s explain and
p e en unexplained unde pe o mance synd ome in
eli e a hle es: an in e disciplina y pe spec i e and 2016
upda e // BMJ Open Spo Exe c Med. 2015-yil; 1 (1):
e000063.
8. Ma ka imo R., Adilo S., Ke imo F.,
Ko obeyniko G., Ko obeyniko a L., Bakiye Z.,
Abdu azzoko K.A. Uso e shens o aniye exniko-
ak icheskix xa ak e is ik luchshix bo so . shss
[In e ne ]. 2024-yil 30-dekab (2025-yil 18-
sen yab );28 (4):197-03. Ma jud:
h ps://shssjou nal.com/index.php/jou nal/a icle/ iew
/189
9. Rashid Ma ka imo , Geo giy Ko obeyniko ,
Y ui T opin, Vik o iya Bile ska, De id Ke bi, Milo ad
Dokmanak, Fik a Ke imo . Indica o s o spec acle in
w es ling a he 2021 Olympic Games. shss [In e ne ].
2024Ma .31 [ iq ibos 2025Sep.18];28 (1):38-3.
Manba:
h ps://shssjou nal.com/index.php/jou nal/a icle/ iew
/124
10. Na zullaye D.Z., Abdu ahmono B.A.,
Baydullaye A.S., Ilyaso S.T. a Shodmono Q.Q.
Reg ession ahlil azi asi uchun belgi u la ini
ans o ma siyalash. IOP Con e ence Se ies: Ma e ials
Science and Enginee ing. 2020-yil;862 5:052065
11. Na zullaye D, Tu suno A, Samigo a N,
Tu suno U a Shadmano K. Yuqo i malakali
spo chila saloma ligi uchun xa omilla ini baholash
usulla i. E3S Web o Con e ences. 2021-yil;284
01010.
12. Nishano A.X., Akba aliye B.B., Tadjibaye
S.K. Timsolla ni aniqlashda bi a xususiya ni anlash
algo i mi haqida. AISC, 2020:1323:103-112.
h ps://doi.o g/10.1007/978-3-030-68004-6_13
13. Nishano A.K., Akba o a M.K., Tu suno
A.T., Ollambe gano F.F. a Rashido a D.E.
Obyek la o‘xshashligi asosida klas e lash algo i mi.
Jou nal o Ma hema ics, Mechanics and Compu e
Science. 2024-yil;123 (3).
14. Nishano A. X., Ruzibaye O. B., Chedjou J.
S., Kyamakya K., Kolli Abhi am, Pe umadu a De
Sil a, Dju aye G. P. i Xasano a M. A. Algo i m
ibo a in o ma i nix simp omo p i klassi ika sii
medi sinskix dannix. Wo ld Scien i ic P oceedings
Se ies on Compu e Enginee ing and In o ma ion
Science De elopmen s o A i icial In elligence
Technologies in Compu ing and Robo ics. 2020:647-
658.
