GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
58
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17664557
PIRLS, TIMSS VA PISA DASTURLARINING O‘ZBEKISTON TA’LIM
SIFATINI OSHIRISHDAGI O‘RNI
Qu ondiqo Shamshodjon Husniddin o‘g‘li
P o i Uni e si y Na oiy iliali
Boshlang‘ich a’lim mu axasislik anla i o‘qi u chisi
shamshodqu ondiqo [email protected]
Usmono a Baho oy Za a qizi
P o i Uni e si y Na oiy iliali
“Boshlang‘ich a’lim” kunduzigi a’lim yo‘nalishi 2 - ku s alabasi
usmono abaho oy87[email p o ec ed]
Toshpula o a Na giza Aziz qiz
P o i Uni e si y Na oiy iliali
“Boshlang‘ich a’lim” kunduzigi a’lim yo‘nalishi 2- ku s alabasi
oshpula o [email protected]
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada PIRLS, TIMSS a PISA xalqa o baholash das u la ining
O‘zbekis on a’lim izimidagi ahamiya i, ula ning a’lim si a ini oshi ishdagi o‘ ni
hamda o‘qu chila ning bilim, ko‘nikma a kompe ensiyala ini baholashdagi oli ahlil
qilinadi. Shuningdek, ushbu das u la asosida o‘qu ja ayonini akomillash i ish,
o‘qi u chila ning me odik ayyo ga ligini kuchay i ish a o‘qu chila ning xalqa o
mezonla asosida ik lash ko‘nikmala ini shakllan i ish imkoniya la i yo i ilgan.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
59
Maqolada xalqa o baholash das u la i na ijala ining O‘zbekis on a’lim siyosa iga
a’si i ham ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Kali so‘zla : PIRLS, TIMSS, PISA, xalqa o baholash, a’lim si a i, o‘qish
sa odxonligi, anla a o kompe ensiya, baholash izimi, O‘zbekis on a’limi.
АННОТАЦИЯ
В статье анализируется значение международных оценочных программ
PIRLS, TIMSS и PISA в системе образования Узбекистана, их роль в повышении
качества образования и оценке знаний, навыков и компетенций учащихся. Также
освещаются возможности совершенствования образовательного процесса,
повышения методической подготовки учителей и развития навыков мышления
учащихся на основе международных критериев на основе этих программ. Также
в статье показано влияние результатов международных оценочных программ
на образовательную политику Узбекистана.
Ключевые слова: PIRLS, TIMSS, PISA, международная оценка, качество
образования, грамотность чтения, междисциплинарная компетентность,
система оценки, образование в Узбекистане.
ABSTRACT
This a icle analyzes he ole o he in e na ional assessmen p og ams PIRLS,
TIMSS, and PISA in imp o ing he quali y o educa ion in Uzbekis an. I discusses how
hese s udies assess s uden s’ knowledge, skills, and compe encies, and how hei
esul s con ibu e o he mode niza ion o he educa ional p ocess. The a icle also
highligh s he impo ance o hese p og ams in s eng hening eache s’ me hodological
p epa edness and de eloping s uden s’ c i ical and analy ical hinking in acco dance
wi h in e na ional s anda ds. Fu he mo e, he impac o he PIRLS, TIMSS, and PISA
esul s on educa ional policy in Uzbekis an is examined.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
60
Keywo ds: PIRLS, TIMSS, PISA, in e na ional assessmen , educa ion quali y,
eading li e acy, c oss-cu icula compe ence, e alua ion sys em, Uzbekis an
educa ion.
Bugungi kunda a’lim si a i a sama ado ligini oshi ish, o‘qu chila ning bilim,
ko‘nikma hamda kompe ensiyala ini xalqa o mezonla asosida baholash masalasi
O‘zbekis on a’lim siyosa ining eng muhim yo‘nalishla idan bi iga aylandi.
Mamlaka imizda a’lim sohasini mode niza siya qilish, uni xalqa o s anda la ga
moslash i ish, o‘qu chila ning ijodiy ik lash, ahlil qilish a mus aqil qa o qabul
qilish ko‘nikmala ini i ojlan i ish da la siyosa ining us u o azi ala idan bi i
si a ida belgilangan.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sha ka Mi ziyoye a’kidlaganidek:
“Bugungi kunda a’lim si a ini oshi masdan u ib, xalqimiz hayo da ajasini yuksal i ib
bo‘lmaydi. Shu bois, xalqa o baholash das u la ida aol ish i ok e ish a ula dagi
na ijala ni ahlil qilib, a’lim izimimizni zamon alabla i asosida yangilash za u .”
Mazku ik O‘zbekis on a’lim izimini i ojlan i ishda xalqa o baholash
das u la ining ahamiya ini yaqqol ko‘ sa adi. Shu nuq ai naza dan, mamlaka imiz
2018-yildan boshlab PIRLS (P og ess in In e na ional Reading Li e acy S udy),
TIMSS (T ends in In e na ional Ma hema ics and Science S udy) a PISA (P og amme
o In e na ional S uden Assessmen ) kabi xalqa o baholash das u la ida aol ish i ok
e moqda.
Ushbu ish i ok O‘zbekis on Respublikasining “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni
(2020-yil 23-sen ab ) hamda “O‘zbekis on Respublikasida xalqa o baholash
das u la ida ish i ok e ish izimini i ojlan i ish o‘g‘ isida” P eziden qa o i (2021-yil
25- e al, PQ–5004-son)da belgilangan azi ala asosida yo‘lga qo‘yilgan. Qa o la da
xalqa o baholash na ijala ini a’lim izimini akomillash i ish, o‘qu das u la ini
yangilash a o‘qi u chila malakasini oshi ishda sama ali mexanizm si a ida qo‘llash
za u ligi alohida qayd e ilgan.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
61
Shuningdek, “2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekis onning
a aqqiyo s a egiyasi”da a’lim si a ini oshi ish, o‘qu chila ning xalqa o
ey ingla dagi na ijala ini yaxshilash a zamona iy baholash izimini jo iy e ish
us u o yo‘nalish si a ida belgilangan.
Shu jiha dan, PIRLS, TIMSS a PISA das u la ining O‘zbekis on a’lim si a ini
oshi ishdagi o‘ ni beqiyosdi . Ula na aqa o‘qu chila ning o‘qish sa odxonligi,
ma ema ika a abiiy anla bo‘yicha bilim da ajasini baholaydi, balki a’lim
ja ayonining mazmunini xalqa o aj ibala asosida ahlil qilish imkonini ham be adi.
O‘zbekis on Respublikasi mus aqillikka e ishgandan so‘ng a’lim izimini isloh
qilish, uni xalqa o alabla ga moslash i ish yo‘lida keng ko‘lamli isloho la amalga
oshi ildi. Ayniqsa, so‘nggi yilla da a’lim si a i a na ijado ligini baholashda xalqa o
mezonla ni jo iy e ish da la siyosa ining us u o yo‘nalishiga aylandi. Shu nuq ai
naza dan, mamlaka imiz PIRLS, TIMSS a PISA xalqa o baholash das u la ida
ish i ok e ishni boshladi.
PIRLS das u i – o‘qish sa odxonligini baholash osi asi
PIRLS (P og ess in In e na ional Reading Li e acy S udy) — boshlang‘ich sin
o‘qu chila ining o‘qish sa odxonligini baholashga qa a ilgan xalqa o adqiqo di .
Ushbu das u o‘qu chila ning ma nni ushunish, ahlil qilish, ik yu i ish a mazmunni
qay a i odalash ko‘nikmala ini o‘lchaydi.
O‘zbekis on 2021-yildan boshlab PIRLS das u ida ish i ok e ib kelmoqda. Das u
na ijala i a’lim izimida o‘qish me odikala ini akomillash i ish, o‘qu chila ning
o‘qish madaniya ini i ojlan i ish a boshlang‘ich a’limda o‘qi u chila ning
malakasini oshi ish za u ligini ko‘ sa di. Shu bois, Xalq a’limi azi ligi huzu ida
“PIRLS milliy ma kazi” ashkil e ildi a o‘qi u chila ni xalqa o mezonla asosida
ayyo lash bo‘yicha amaliy ishla olib bo ilmoqda.
TIMSS das u i – anla a o kompe ensiyala ni aniqlo chi baholash izimi
TIMSS (T ends in In e na ional Ma hema ics and Science S udy) —
o‘qu chila ning ma ema ika a abiiy anla bo‘yicha bilimla ini xalqa o da ajada
baholo chi das u di . O‘zbekis onning ushbu das u dagi ish i oki 2019-yildan boshlab
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
62
yo‘lga qo‘yildi. TIMSS baholashining asosiy maqsadi — o‘qu chila ning man iqiy
ik lash, muammoli aziya la da yechim opish, aj iba o‘ kazish a na ijani ahlil
qilish ko‘nikmala ini aniqlashdan ibo a .
TIMSS na ijala i O‘zbekis onda abiiy anla ni o‘qi ish me odikasini qay a ko‘ ib
chiqish, amaliy mashg‘ulo la ulushini oshi ish, STEAM a’limini i ojlan i ish
za u ligini ko‘ sa di. Shu asosda 2022-yilda “STEAM a’lim konsepsiyasi” ishlab
chiqildi a mak abla da bosqichma-bosqich jo iy e ilmoqda.
PISA das u i – o‘qu chila ning hayo iy ko‘nikmala ini baholash
PISA (P og amme o In e na ional S uden Assessmen ) — 15 yoshli
o‘qu chila ning o‘qish, ma ema ika a abiiy anla bo‘yicha hayo iy muammola ni hal
qilish qobiliya ini baholo chi das u di . Ushbu das u O‘zbekis on uchun a’lim si a ini
xalqa o miqyosda ahlil qilish, milliy o‘qu das u la ini xalqa o alabla bilan
uyg‘unlash i ish imkonini be adi.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sha ka Mi ziyoye ning 2021-yil 25-
e aldagi PQ–5004-sonli qa o i bilan PISA adqiqo la iga ayyo ga likni kuchay i ish,
o‘qu das u la ini kompe ensiya iy yondashu asosida qay a ishlab chiqish,
o‘qi u chila ni malakasini oshi ish bo‘yicha kompleks cho a- adbi la belgilandi.
Ushbu qa o asosida mamlaka imizda PISA Milliy ma kazi ashkil e ilib, 2025-yilgi
adqiqo la da mu a aqiya li ish i ok e ish uchun za u in a uzilma ya a ildi.
PIRLS, TIMSS a PISA das u la i na ijala i O‘zbekis onda a’lim siyosa ini
shaklla i ishda muhim manba bo‘lib xizma qilmoqda. Xalqa o adqiqo la :
a’lim izimining kuchli a zai omonla ini aniqlash;
o‘qu das u la ini akomillash i ish;
o‘qi u chila ni me odik ayyo lash izimini yangilash;
o‘qu chila ning anqidiy a ijodiy ik lash ko‘nikmala ini i ojlan i ish;
a’lim si a ini xalqa o mezonla asosida baholash imkonini ya a moqda.
Shuningdek, “Yangi O‘zbekis onning 2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan
a aqqiyo s a egiyasi”da xalqa o baholash das u la ida o‘zbekis onlik o‘qu chila
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
63
na ijala ini yaxshilash, zamona iy o‘qu das u la ini jo iy e ish a o‘qi u chila
malakasini oshi ish eng muhim azi ala dan bi i si a ida qayd e ilgan.
Umuman olganda, xalqa o baholash das u la i a’lim izimini xalqa o
s anda la ga moslash i ish, o‘qu chila ning unksional sa odxonligini i ojlan i ish,
shuningdek, O‘zbekis onning jahon a’lim maydonida o‘z o‘ nini mus ahkamlashda
muhim o‘ in u moqda.
O‘zbekis on Respublikasida a’lim si a ini oshi ish, o‘qu chila ning bilim,
ko‘nikma a kompe ensiyala ini xalqa o mezonla asosida baholash bugungi kunda
dolza b masalala dan bi i hisoblanadi. Shu nuq ai naza dan, PIRLS, TIMSS a PISA
xalqa o baholash das u la ida ish i ok e ish mamlaka imiz a’lim izimini jahon
andozala i bilan aqqoslash, uning kuchli a zai jiha la ini aniqlash hamda
i ojlan i ish s a egiyala ini ishlab chiqishda muhim ahamiya kasb e moqda.
Mazku das u la o qali o‘qu chila ning o‘qish sa odxonligi, man iqiy ik lash,
ahliliy yondashu a anla a o kompe ensiyala ini baholash imkoniya i ya a ilmoqda.
Ula ning na ijala i asosida o‘qu das u la ini yangilash, o‘qi u chila ning me odik
ayyo ga ligini akomillash i ish, a’lim mazmunini kompe ensiya iy yondashu
asosida qay a qu ish ishla i olib bo ilmoqda.
Shuningdek, xalqa o baholash das u la ining mamlaka a’lim siyosa iga
in eg a siyalashu i a’lim sohasida isloho la ni chuqu lash i ish, ilg‘o xo ijiy
aj ibala ni o‘ ganish a ula ni milliy amaliyo ga a biq e ish uchun mus ahkam
poyde o ya a moqda.
Xulosa qilib ay ganda, PIRLS, TIMSS a PISA das u la i O‘zbekis on a’lim
izimining si a ini oshi ishda, o‘qu chila ning xalqa o miqyosda aqoba ba doshligini
a’minlashda, shuningdek, “Yangi O‘zbekis on” a aqqiyo s a egiyasida belgilangan
maqsadla ni amalga oshi ishda muhim o‘ in u adi.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
64
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.M. Mi ziyoye ning Oliy Majlisga
Mu ojaa nomasi. – Toshken , 2023-yil.
2. O‘zbekis on Respublikasi “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni. – 2020-yil 23-sen ab .
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Xalqa o baholash das u la ida ish i ok
e ish izimini i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o i. – PQ–5004-son,
2021-yil 25- e al.
4. “O‘zbekis on Respublikasida 2030-yilgacha xalq a’limini i ojlan i ish
konsepsiyasi”. – Toshken , 2019-yil.
5. “Yangi O‘zbekis onning 2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan a aqqiyo s a egiyasi”.
– Toshken , 2022-yil.
6. PIRLS 2021 In e na ional Resul s in Reading. – In e na ional Associa ion o he
E alua ion o Educa ional Achie emen (IEA), 2022.
7. TIMSS 2019 In e na ional Resul s in Ma hema ics and Science. – IEA, 2020.
8. PISA 2022 Resul s (Volume I–III). – OECD Publishing, Pa is, 2023.
9. Xalq a’limi azi ligi huzu idagi Milliy baholash ma kazi ma e ialla i.
www.baholash.uz
10. UNESCO Ins i u e o S a is ics. Educa ion Indica o s and Global Assessmen s. –
2022.
