INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
178
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17664698
TEMURIYLAR DAVRI BUXORO VOHASI SOPOLSOZLIGI
Niyazo a Mahsuma Ilyaso na
Buxo o Da la Uni e si e i A xeologiya a Buxo o a ixi
Ka ed asi do sen i, . .n.
ku golib@mail. u
Shodmono a La o a Izza qizi
BuxDU 2-bosqich magis an i.
shodmono ala o a @mail. u
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada Temu iyla da i Buxo o ohasida yasalgan sopol buyumla ning
u li jiha la i xususan: sopolla ning u la i, bezakla i, exnologik uslubla i haqida
ma’lumo la kel i ilgan. Buxo o ohasi sopolsozlik uslubla i Toshken Sama qand
sopolsozlik uslubla i bilan solish i ilib naza iy ahlil qilingan. Tadqiqo ishida
Mi zaahmedo .D.K, G.A.Pugachenko a, M.E.Massonla ning ilmiy izlanishla idan
shuningdek, asmiy in e ne sahi ala idagi Temu iyla da i madaniya iga oid
ma’lumo la dan keng oydalanildi.
Kali soʻzla : Temu iyla , Qo axoniyla , lagan, mo iy si , sha o si , chinni,
ga dishsimon aglik, simme ik a islimi naqshla .
ABSTRACT
This a icle p esen s in o ma ion abou a ious aspec s o ce amic p oduc s made
in he Bukha a oasis du ing he Timu id pe iod, in pa icula , he ypes o ce amics,
hei deco a ions, and echnological s yles. The po e y adi ions o he Bukha a oasis
a e heo e ically analyzed and compa ed wi h hose o Tashken and Sama kand. In he
esea ch p ocess, he scien i ic wo ks o J.K. Mi zaakhmedo , G.A. Pugachenko a,
and M.E. Masson, as well as o icial online sou ces ela ed o he cul u e o he Timu id
pe iod, we e ex ensi ely used.
Keywo ds: Timu ids, Ka akhanids, a oma ic essel, lagan, blue glaze,
anspa en glaze, po celain, im-shaped base, symme ical and Islamic mo i s.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
179
АННОТАЦИЯ
В данной статье представлены сведения о различных аспектах гончарных
изделий, изготовленных в Бухарском оазисе в эпоху Тимуридов, в частности о
видах керамики, их орнаментах и технологических особенностях. Гончарные
традиции Бухарского оазиса теоретически проанализированы и сопоставлены с
ташкентскими и самаркандскими стилями. В исследовании широко
использованы научные труды Д.К. Мирзаахмедова, Г.А. Пугаченковой, М.Э.
Массона, а также официальные интернет-источники, посвящённые культуре
эпохи Тимуридов.
Ключевые слова: Темуриды, Караханиды, ароматница, блюдо, синяя
глазурь, прозрачная глазурь, фарфор, основание, симметричные и орнамент
«ислими».
KIRISH
Ma kaziy Osiyo xalqla i a ixining XIV-XV as la i qud a li Temu iyla sal ana i
da iga oʻg‘ i keladi. Bu sal ana oʻz qud a i hamda ha biy salohiya i bilan sha qning
eng i ojlangan mamlaka la ining ka a qismini oʻz hokimiya i os ida bi lash i gan edi.
Egallangan hududla dan ulkan boylikla , olim-u ulamola bilan bi qa o da oʻz
zamonasining koʻzga koʻ ingan huna mand us ala i ham mamlaka ma kaziy
hududla iga koʻchi ib olib kelingan. Bu esa oʻz na ba ida mamlaka poy ax i boʻlmish
Sama qand hamda Buxo o, Toshken , Shah isabz kabi yi ik shaha la da
huna mandchilikning u li sohala ini keng miqyosida i ojlanishi uchun xizma qildi.
Bunday yuksalish xalq amaliy san’a ining eng omma iy u i-sopolsozlikda ham oʻz
aksini opdi.
TADQIQOT METODLARI
Ushbu adqiqo ishida a xeolog olimla ning ilmiy ishla idan oydalangan holda
a ixiy- ahliliy me odla dan keng oydalanildi. Asosiy ma’lumo la
Mi zaahmedo .D.K omonidan olib bo ilgan qazilma na ijala iga asoslangan. Tahlil
ja ayonida buyumla ning mo ologik belgila i, xom ashyo si a i, si u la i, bezak
naqshla i hamda ishlab chiqa ish exnologiyasi oʻ ganildi. Qoʻshimcha a ishda
Sama qand hamda Toshken dan opilgan Temu iyla da i sopol buyumla i bilan
aqqoslandi.
NATIJALAR
Oʻ ganilgan manbala asosida shuni ay ish mumkinki Buxo o ohasida
Temu iyla da ida u li kulolchilik ma kazla i aoliya yu i gan. Ula oʻzla ining
ka a-ka a kulolchilik us axonala iga ega boʻlganla . Mi zaahmedo .D.K qayd
e ganidek, bu da da sopol idishla ning yashil, mo iy a sa g‘ish glazu li u la i,
shuningdek angob bilan beza ilgan geome ik naqshli idishla keng a qalgan. Buxo o
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
180
ohasi kulolla i asosan mahalliy loy a qum a alashmasidan oydalanganla . Sopol
idishla o asida xum, lagan, kosa piyola kabi kundalik maishiy buyumla koʻp
uch aydi. Naqshla da asosan oʻza o uyg‘unlashgan abia manza ala i: gul, ba gla ,
oʻsimlik a pa andala as i langan. Ay im sopolla da esa a ab yozu la i bilan
ma’lum bi oya la yokida hikma li soʻzla bi ilgan
1
.
Temu iyla da i sopolla i yasalish exnikasi hamda bezak uslubla i bilan oʻzidan
oldingi an’anala dan aj alib u adi. X–XII as la ke amikasida us un boʻlgan epig a ik
bezakla a s iliza siyalashgan hay ono as i la i oʻ nini endilikda qushla a
oʻsimlikla ning hayo iy oq as i la i egallaydi. Rangla uyg‘unligi ham oʻzga adi:
ilga i oq, oʻq jiga ang a qizil angla us iga sa g‘ish-yashil sha o si bilan
boʻyalgan idishla endi mo iy-oq angli yoki mo iy si os idagi qo a silue li naqshla
bilan beza iladi
2
.
Temu iyla da i Buxo o ohasi sopolsozligi namunala i 1970-yilla da Buxo o
bi inchi shah is onida, Mi A ab mad asasining shimoliy qismida olib bo ilgan
a xeologik qazishmala da omida opilgan. Mazku buyumla Dj.K. Mi zaahmedo
omonidan oʻ ganib chiqilgan. Bu kompleks XV–XVI as la qu ilish qa lamla iga
egishli boʻlib, oʻsha da da uy- oʻzg‘o buyumla i si a ida ishla ilgan o qa lanish
idishla i a maxsus azi ali buyumla haqida aniq asa u be adi. Kompleks quyidagi
buyumla ni oʻz ichiga olgan: ikki kosa, bi piyola, bi likopcha ( abaq) a bi
a oma ni sa (xushboʻy suyuqlik idishi). Kosala ning ag qismi halqasimon, ubi
ya imsha simon shaklda, de o la i yuqo iga omon bi oz kengayib bo adi. Ula oq
angob bilan qoplangan a sha o si bu un ichki hamda ashqi qismning bi boʻlagini
qoplagan. Ichki yuzasida qo a, ha o ang a koʻk boʻyoqla da ishlangan polix om
bezak ma jud. Piyolaning agi halqasimon, de o la i ya imsha simon, che la i esa
bi oz oʻ ki egilgan. Uning ichki a ashqi si la i sha o , angsiz si bilan oʻliq
qoplangan. A oma ni sa esa na is shaklda, nozik oyoqchali idish boʻlib, uning yuqo i
qismi 0,5 sm ichka iga bukilgan a ma kazida noʻxa simon eshik ma jud. Sha o si
os ida ku iy yozu bilan yozilgan bezak idishning anasini oʻ ab u adi, qolgan qismi
esa kobal boʻyoqli oʻsimliksimon a geome ik shaklla bilan beza ilgan
3
. Mazku
hududdan opilgan ba cha buyumla da umumiy jiha ula ning angsiz sha o si bilan
qoplanganligi hamda beza ishda ha o ang, jiga ang a koʻk angla i uyg‘unligidan
oydalanilganligida. Kosa, piyola, lagan ba chasi halqasimon nozik ga dish us iga
1
МИРЗААХМЕДОВ.Д.К. ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ПОЛИВНАЯ КЕРАМИКА БУХАРЫ ЭПОХИ ТИМУРИДОВ
.ЦИВИЛИЗАЦИИ И КУЛЬТУРЫ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ В ЕДИНСТВЕ И МНОГООБРАЗИИ Материалы
Международной конференции Самарканд, 7-8 сентября 2009 г.
2
Сурайё Алиева. Темуридская керамика: сложение нового стиля. . San’a • 01/04/2000 • Выпуск №2 • 1420
3
МИРЗААХМЕДОВ.Д.К.ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ПОЛИВНАЯ КЕРАМИКА БУХАРЫ ЭПОХИ ТИМУРИДОВ
.ЦИВИЛИЗАЦИИ И КУЛЬТУРЫ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ В ЕДИНСТВЕ И МНОГООБРАЗИИ Материалы
Международной конференции Самарканд, 7-8 сентября 2009 г.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
181
oʻ na ilgan boʻlib idishla ning che la i ashqa i omonga bi oz mayin oq shaklda
chiqa ib ishlangan.
1- asm
Yuqo idagi asmda Buxo o shah ida Abdullaxon Timi janubidagi a xeologik
adqiqo la da omida opilgan sopolla kel i ilgan
1
. Bu sopol namunala ining uzilishi
shuni koʻ sa adiki Buxo o ohasida Temu iyla da i (XIV-XVI) da ham sopol
buyumla os ida aylana ga dishli aglik ma jud boʻlgan. Faqa ga dish Somoniyla
yoxud Qo axoniyla da i sopolla iga nisba an sayqallanib nozik a na is koʻ inish
kasb e gan. Sama qand a Toshken sopolsozligidan a qli oʻla oq Buxo oda
idishla ning ashqi omonga bi oz chiqa ib ishlangan che la i bi oz qalin oq
boʻlgan.Sopol buyumla ning u li xildagi naqshla bilan beza ilishi a angla
masalasiga kelganda alba a Xi oy chinnisining a’si i oʻla oq bezakla da
oʻsimliksimon naqshla koʻp uch aydi. Rangla bo asida koʻk a ha o ang us unligi
yaqqol koʻzga ashlanadi. Sopol idishla ning aksa iya ida ma kaziy qismda nozik
1
МИРЗААХМЕДОВ.Д.К. РЕЗУЛЬТАТЫ АРХЕОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ К ЮГУ ОТ ТИМА
АБДУЛЛАХАНА В Г. БУХАРЕ. Археологические исследования в Узбекистане-2003 год Выпуск 4.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
182
aylana as i langan a uning a o i oʻsimliksimon naqshla , ba gla a gulla bilan
beza ilgan.
2- asm
Mazku ke amik asa ayni Temu iyla da i Xi oy chinni buyumi
1
. Bu su a o qali
shu na sa ma’lumki Ma kaziy Osiyo sopolsozla i oʻz ishla ida Xi oy buyumla idan
ham naqshla a bezakla da ham angla exnologiyasida namuna olishga ha aka
qilganla .
3- asm
1
МАРКАЗИЙ ОСИЁ САНЪАТИ ФИЦВИЛЬЯМ МУЗЕЙИ ТЎПЛАМЛАРИДА. SILK ROAD MEDIA
TOSHKENT-2021
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
183
3- asmdagi sopol idish XIV as Sama qand sopolsozligi namunasi boʻlib
hisoblanadi
1
. Bu sopolda ham Xi oy bezak a ang uslubining a’si i yaqqol koʻzga
ashlanib u ibdi. Idish oʻ asida oʻsimlik as i i a uning ikki yonida qush as i i
ushi ilgan. Mazku idish Sama qanddan opilgan axminan 1370-1450-yilla ga
mansubligi qayd e ilgan. Sopol sha o si os iga e uza a qo a boʻyoqli asmla bilan
beza ilgan.
MUHOKAMA
Temu iyla da ida kulolchilik umuman olganda madaniy hayo ning i ojiga
mamlaka dagi inchlik a iq isodiy ba qa o lik asos boʻlib xizma qilgan. Bundan
ashqa i hukmdo la ning madaniy hayo ga ka a e’ ibo bilan yondashu i ham soha
i ojini a’minlagan. Temu iyla da i kulolchiligi koʻp jiha dan Xi oydagi koʻk a oq
chinni ishlab chiqa ish a ixi bilan bog‘liq. Sinxua (soʻzma-soʻz a jima qilganda- oq
a koʻk angli mahsulo la ) XIV as ning bi inchi ya midan boshlab shimoliy Szyansi
p o insiyasida ishlab chiqa ilib koʻp miqdo da Oʻ a Osiyoga ekspo qilingan.
Mahalliy kulolla esa ula dan andoza si a ida oydalanganla . Buxo oda kulolla sa oy,
da la a uqa ola buyu mala i asosida aoliya olib bo gan. Bu esa sopolla ning
ma osim a bazmla uchun, kundalik maishiy hayo uchun hamda maxsus so g‘ala
a iqasida a qlanishiga olib kelgan. Shuningdek, a xeologik opilmala shuni
koʻ sa adiki, bu da da sopolla aqa amaliy maqsadda emas, balki ma osimiy a diniy
eh iyojla uchun ham ishla ilgan. Buxo o us ala i ishlab chiqa gan ay im idishla da
simme ik naqshla a islomiy amzla uyg‘unlashgan boʻlib, ula da dunyoqa ashini
aks e i adi.
XULOSA
Temu iyla da ida Buxo o ohasida kulolchilik san’a i yuksak bosqichga
koʻ a ilgan. Bu da da ya a ilgan sopol buyumla oʻzining badiiy qiyma i, bezak uslubi
a exnik akomilligi bilan aj alib u adi. Buxo o kulolla i oʻz da ining eng ilg‘o
exnologiyala idan oydalangan holda, as la da omida qad lanib kelayo gan san’a
namunala i ya a ganla . Mi zaahmedo .D.K adqiqo la i bu me osni oʻ ganishda
muhim ilmiy asos boʻlib xizma qiladi. Bugungi kunda ushbu buyumla Buxo o a
Toshken muzeyla ida saqlanmoqda a Temu iyla da i madaniya ining yo qin
namunasidi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI: (REFERENCES)
1. МИРЗААХМЕДОВ.Д.К. ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ПОЛИВНАЯ КЕРАМИКА
БУХАРЫ ЭПОХИ ТИМУРИДОВ .ЦИВИЛИЗАЦИИ И КУЛЬТУРЫ
1
МАРКАЗИЙ ОСИЁ САНЪАТИ ФИЦВИЛЬЯМ МУЗЕЙИ ТЎПЛАМЛАРИДА. SILK ROAD MEDIA
TOSHKENT-2021
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES
VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025
h ps://in e na ionalsciences.o g/ | Social Sciences and Humani ies | No embe , 2025
184
ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ В ЕДИНСТВЕ И МНОГООБРАЗИИ Материалы
Международной конференции Самарканд, 7-8 сентября 2009 г.
2. МИРЗААХМЕДОВ.Д.К. РЕЗУЛЬТАТЫ АРХЕОЛОГИЧЕСКИХ
ИССЛЕДОВАНИЙ К ЮГУ ОТ ТИМА АБДУЛЛАХАНА В Г. БУХАРЕ.
Археологические исследования в Узбекистане-2003 год Выпуск 4.
3. МАРКАЗИЙ ОСИЁ САНЪАТИ ФИЦВИЛЬЯМ МУЗЕЙИ ТЎПЛАМЛАРИДА.
SILK ROAD MEDIA TOSHKENT-2021
4. Сурайё Алиева. Темуридская керамика: сложение нового стиля. . San’a •
01/04/2000 • Выпуск №2 • 1420
5. Мирзаахмедов Д.К. Новые позднесредневековые археологические комплексы
по материалам Бухары // Древняя и средневековая культура Бухарского оазиса.
Самарканд, 2006.
