KASBIY TA'LIM TASHKILOTLARIDA OʻQUVCHI YOSHLAR OʻRTASIDA TARBIYAVIY FANLARNING AHAMIYATI

INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 189 DOI: https://10.5281/zenodo.17664749 KASBIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA OʻQUVCHI YOSHLAR OʻRTASIDA TARBIYAVIY FANLARNING AHAMIYATI Asrayeva Saodat Ilxamovna Toshkent viloyat Olmaliq kon metallurgiya texnikum oʻqituvchi Email: [email protected] ANNOTATSIYA Bugungi kunda mamlakatimizda yoshlarga berilayotgan e’tibor, ularning ma’naviy axloqiy tarbiyasi, milliy oʻzligimiz va qadriyatlarimiz asosida shakllanishi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib qolmoqda. Prezidentimiz Sh. Mirziyoyev ta’kidlaganlaridek, “Bizni hamisha oʻylantirib keladigan muhim masala – bu yoshlarimizning odob-axloqi, yurish-turishi, bir soʻz bilan aytganda, dunyoqarashi bilan bog‘liq. Bugun zamon shiddat bilan oʻzgaryapti. Bu oʻzgarishlarni hammadan ham koʻproq his etadigan kim – yoshlar. Yoshlar oʻz davrining talablari bilan uyg‘un boʻlsin. Lekin ayni paytda oʻzligini ham unutmasin. Biz kimmiz, qanday ulug‘ zotlarning avlodimiz, degan da’vat ularning qalbida doimo aks-sado berib, oʻzligiga sodiq qolishga undab tursin. Bunga nimaning hisobidan erishamiz? Tarbiya, tarbiya va faqat tarbiya hisobidan”. Shu boisdan ham, yosh avlodni barkamol inson etib tarbiyalash, ularning qalbida vatanparvarlik, milliy g‘urur, madaniy merosga hurmat tuyg‘ularini shakllantirish – biz pedagoglar zimmasidagi eng sharafli va mas’uliyatli vazifadir Kalit soʻzlar: Tarbiya, ta’lim jarayoni, interfaol usullar, mas’uliyat, majburiyat, huquqiy ong va madaniyat, dunyoqarash, sog‘lom e’tiqodlilik, ma’rifatparvarlik, bag‘rikenglik, ma’naviy, g‘oyaviy, nafosat tarbiyasi. KIRISH Kasbiy ta’lim tashkilotlarida oʻquvchi yoshlar oʻrtasida tarbiyaviy fanlarning ahamiyati. yoshlar tanqidiy fikrlashga ta’siri, oʻquvchilarning nazariy va amaliy muhokama qilish, fikr bildirish, munozara va izohlash qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Bu esa ularning tafakkur qilish va fikr ifodalash qobiliyatlarini yaxshilaydi va ularni yana oʻzgaruvchan fikrlash va yaratishda qoʻshadi. Tarbiya fanining yoshlar dunyoqarashiga tasiri juda katta boʻladi, chunki yoshlar oʻquvchilarni oʻz insoniyatiga, jamiyatga, va dunyoqarashiga qanday nazar bilan qarashlari, qanday INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 190 qarorlar qabul qilishlari va qanday xarakter va qonuniyatni shakllantirishlari aniqlanadi. Tarbiya oʻquvchilarni har tomonlama rivojlantirishga yordam beradi. Bu jihatdan, ularning qaror qabul qilish, muhokama qilish, mas’uliyat qabul qilish va ijtimoiy tashkilotlarga qat’iy, adolatli va hamkorona boʻlgan munosabatlarni qurishlari oʻrgatiladi. Bu esa, ularning jamiyatga moslashish va uning rivojlanishi uchun zarur boʻlgan qobiliyatlarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Tarbiya, yoshlarni ma’naviy qadriyatlar bilan ta’minlash orqali, ularni uning manfaatlari, yovuzliklari va qonuniyatiga nisbatan xavfsizroq, yaxshi fuqarolik yuzasidan shakllantirishga yordam beradi. Bu esa, yoshlar oʻz-oʻzlarini va boshqalarini qadrlashni, hurmat qilishni va muhim masalalarda oʻz hisob-kitoblarini oʻrgatadi. Shuningdek, tarbiya yoshlarga intellektual qobiliyatlarini va tafakkur qilishga, oʻz fikrlarini ifodalashga va ularning dunyoqarashini kengaytirishga yordam beradi. ASOSIY QISIM Kasbiy ta’lim tashkilotlarida oʻquvchi yoshlar oʻrtasida tarbiyaviy fanlarning ahamiyati. Bugungi globallashuv va raqobat kuchayib borayotgan davrda har bir davlatning traqqiyoti ya’ni malakali, bilimli va kasbiy jihatdan yetuk mutaxassislarga bog‘liqdir. Shusababli, ta’lim tizimining barcha boʻg‘inlarida, ayniqsa, kasbiy ta’lim sohasida oʻquvchilarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishiga alohida e’tibor qaratish dolzarb masalaga aylangan. Hozirgi kunda jahon andozalariga moslashish ehtiyojidan kelib chiqqan holda kasbiy ta’lim oʻqituvchi — kadrlarning asosiy qismi zamonaviy texnika va texnologiyani chuqur bilishi hamda tahlil qila olishi, zamonaviylik yaratish darajasiga ega boʻlishi juda muhim. Ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar va faol ta’lim omillaridan foydalanish, zamonaviy ishlab chiqarilayotgan texnik vositalarni tatbiq qilish, talabalarni koʻproq mustaqil ishlashga undash, ilgʻor tajribalardan saboq berishning turli yoʻllaridan keng foydalanish maqsadga muvofiqdir. Kasbiy ta’lim olayotgan talabalarning kasb-hunarga moyilligi, layoqatlari, bilim va koʻnikmalarini rivojlantirish, ularning tanlagan yoʻnalishlari boʻyicha bir yoki bir necha zamonaviy kasb egallashlari uchun maxsus fanlarni oʻqitishni samarali tashkil qilish, ushbu jarayonni zamonaviy darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari bilan ta’minlash lozim. Yoshlar tarbiyasi hamma davr, har qanday jamiyat uchun eng ustuvor vazifalardan biri boʻlib kelgan. Bugungi globallashuv jarayonida insoniyat oldidagi eng muhim masalalaridan biri yoshlarning odob-axloqi va ularning ta’lim-tarbiyasi masalasidir. Mamlakat rivoji, yurt ravnaqi oʻsha mamlakatning ertasi, kelajagi boʻlgan yoshlarning ta’lim-tarbiyasiga bog‘liq. mustahkam ma’naviy immunitetli, oʻzining fikrlarini ravon ayta oladigan, yuqori marralarga erishuvchan avlodni tarbiyalash uchun ota-ona, oila muhiti juda katta ahamiyat kasb etadi. Oʻzining kimligini, qanday INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 191 bebaho meros vorislari ekanini teran anglab, ona yurtga muhabbat va sadoqat hissi bilan yashaydigan, imon-e’tiqodi mustahkam yosh avlodgina muqaddas zaminimizni yot va begona ta’sirlardan, balo-qazolardan saqlashga, Vatanimizni har tomonlama ravnaq toptirishga qodir boʻladi. Farzandlarimizga shunday tarbiya beraylikki, ular oʻz ota-bobolariga, oʻz tarixi, Vatani, ona tiliga, millati, diniga va an’nalariga sodiq boʻlib kamol topishdir. Kasbiy ta’lim muassasalarida ta’lim jarayonining samaradorligi oʻqituvchining pedagogik mahorati, ta’lim jarayoniga boʻlgan yondashuvi hamda innovatsion texnologiyalardan toʻg‘ri foydalanish darajasiga bevosita bog‘liq. Zamonaviy oʻqituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki oʻquvchilarning kasbiy shakllanishiga yoʻl-yoʻriq koʻrsatuvchi, psixologik qoʻllab-quvvatlovchi va ularning shaxsiy salohiyatini ochib beruvchi mentor sifatida faoliyat yuritadi.Bundan tashqari, shaxsiy va kasbiy rivojlanishda motivatsion muhit yaratish ham katta ahamiyatga ega. Oʻquvchi oʻz kasbini sevsa, uning mehnatga boʻlgan munosabati oʻzgaradi, ijodkorlik va tashabbuskorlik kabi sifatlar shakllanadi. Shu sababli kasbiy ta’limda oʻquvchilarning ichki motivatsiyasini oshiruvchi metodlar –loyihaviy ta’lim, amaliy mashg‘ulotlar, jamoaviy ishlash va real ishlab chiqarish muhitidagi amaliyotlar keng joriy etilishi zarur. rivojlanish oʻquvchining mehnat faoliyatiga tayyorlanish, kasbiy qadriyatlarni shakllantirish, oʻz kasbiga nisbatan ijobiy munosabat hosil qilish va oʻzining kelajakdagi mehnat faoliyatida mas’uliyatli boʻlish jarayonidir. Har bir oʻquvchi kasbiy ta’lim jarayonida nafaqat bilim oladi, balki oʻzining hayotiy pozitsiyasini shakllantiradi, jamiyatdagi oʻrnini belgilaydi va maqsad sari intilish ruhini rivojlantiradi. Kasbiy ta’lim shaxsni oʻzining kasbiy faoliyatiga tayyorlash bilan birga, uning yetuk shaxs sifatida shakllanishini ham ta’minlaydi. Shaxsiy rivojlanish jarayoni kasbiy kompetensiyalarni egallashning asosi hisoblanadi. XULOSA Kasbiy ta’lim tizimida oʻquvchining shaxsiy va kasbiy rivojlanishi bir butun jarayonni tashkil etadi. Bu jarayonda oʻquvchi nafaqat kasbiy bilimlar bilan qurollanadi, balki oʻzgaruvchan dunyoga moslasha oladigan, mas’uliyatli va mustaqil shaxs sifatida kamol topadi. Zamonaviy kasbiy ta’limning samaradorligi aynan mana shu ikki yoʻnalishning uyg‘un va kompleks rivojlanishini ta’minlashga bog‘liqdir. Oʻquvchilarning salohiyatini roʻyobga chiqarish ularni nafaqat muvaffaqiyatli mutaxassis, balki jamiyatning faol a’zosi sifatida shakllantiradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1.Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat –yengilmas kuch. –Toshkent: Ma’naviyat, 2008. INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 192 2.Toʻrayev B.I. Kasbiy ta’limda shaxsiy va kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishning ilmiy-pedagogik asoslari. –(Masalan: T. fan. dokt. diss. avtoref. – Toshkent, 2022. –32 b.) 3.Zimnyaya I.A. Pedagogicheskaya psixologiya: Uchebnoe posobie. –Moskva: Logos, 2004. 4.Митина, Л. М. (2010). Психология профессионального развития личности. Санкт-Петербург: Речь. 5.Spencer, L. M., & Spencer, S. M. (1993). Competence at Work: Models for Superior Performance. New York: John Wiley & Sons