89
GEOPORTAL TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANGAN HOLDA
KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARINI INVENTARIZATSIYA QILISH
USULLARI
Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich
Qa shi da la exnika uni e si e i
E-mail: [email p o ec ed]
Qu bono Um zoq Sha o iddin o‘g‘li
Qa shi da la exnika uni e si e i alabasi
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665127
Anno a siya. Maqolada geopo al exnologiyala i asosida ko‘chmas mulk obyek la ini
in en a iza siya qilishning zamona iy usulla i ahlil qilinadi. An’ana iy kadas yondashu la i
bilan solish i ilib, geoaxbo o izimla i (GAT) a eb-xizma la o qali ko‘chmas mulkni
aqamlash i ish, ma kazlashgan ma’lumo la bazasini ya a ish hamda ochiq pla o mala
yo damida moni o ingni ashkil e ish imkoniya la i ko‘ ib chiqilgan. Shuningdek, ilg‘o xo ijiy
aj ibala asosida O‘zbekis onda a biq e ish bo‘yicha a siyala ishlab chiqilgan.
Kali so‘zla : geopo al, in en a iza siya, ko‘chmas mulk, kadas , GAT, aqamlash i ish,
azo iy ma’lumo la .
1. KIRISH.
Ko‘chmas mulk obyek la ining ishonchli a izimli hisobga olinishi da la
boshqa u i, soliq siyosa i, shaha sozlik a iq isodiy ejalash i ish sohala ida muhim
ahamiya ga ega. Zamona iy exnologiyala , ayniqsa geopo al a GAT asosidagi
yechimla , ushbu ja ayonni a oma lash i ish hamda ochiq a ishonchli ma’lumo la
bilan a’minlash imkonini be adi.
So‘nggi yilla da ko‘plab da la la ko‘chmas mulkni in en a iza siya qilishda
aqamli pla o mala ga o‘ di. Bu ja ayon azo iy ma’lumo la ni ezko yig‘ish, ahlil
qilish a izuallash i ish imkonini ya a di. O‘zbekis on Respublikasida ham ushbu
yo‘nalishda isloho la boshlangan bo‘lib, bu maqolada geopo al exnologiyala idan
oydalanish asosida akomillashgan in en a iza siya usulla i akli e iladi.
2. NAZARIY ASOSLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI.
Ko‘chmas mulkni in en a iza siya qilishda azo iy axbo o izimla i (GIS)
asosiy osi a si a ida an olingan. Bu exnologiyala yo damida quyidagi unksiyala
amalga oshi iladi:
• Fazo iy ma’lumo la ni yig‘ish a saqlash;
• Mulk obyek la ining chega a a xususiya la ini aniqlash;
• S a is ik a izual ahlilla ni o‘ kazish;
90
• Onlayn in e ak i xa i ala o qali omma iy oydalanish imkonini
ya a ish.
Li e a u a ahliliga ko‘ a (UN-Habi a , FAO, FIG, Wo ld Bank), ko‘plab
da la la LADM (Land Adminis a ion Domain Model) modeliga asoslangan
geopo al izimla ni jo iy e gan. Bu model mulk huquqla i, oydalanish shaklla i a
azo iy chega ala ni yagona pla o mada uyg‘unlash i adi.
3. GEOAXBOROT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA
INVENTARIZATSIYA USULLARI.
Geopo al exnologiyala idan oydalanish quyidagi bosqichla ni o‘z ichiga
oladi:
3.1. Ma’lumo la ni yig‘ish
• D onla a sun’iy yo‘ldoshla o qali azo iy ma’lumo la yig‘iladi;
• Anke ala a mobil ilo ala o qali oydalanu chi omonidan ye /mulk
haqidagi a ibu i ma’lumo la ki i iladi.
3.2. Ma’lumo la ni in eg a siya qilish
• A algi kadas ma’lumo la i, ye ejala i, a huquqiy hujja la yagona
bazaga ki i iladi;
• Blockchain asosida mulk huquqini ishonchli asdiqlo chi mexanizmla
qo‘llaniladi.
3.3. Vizualiza siya a moni o ing
• Geopo al o qali ha bi mulk obyek i in e ak i xa i ada ko‘ sa iladi;
• Real aq ejimida yangilanishla a o‘zga ishla kuza ib bo iladi.
3.4. Tahlil a hisobo la
• Ye /mulk u la i bo‘yicha s a is ik ahlil;
• Soliq bazasini shakllan i ish a audi ga ayyo hisobo la .
4. XORIJIY TAJRIBA.
Es oniya
Es oniyada e-Land Regis e o qali ba cha ko‘chmas mulk obyek la i
aqamlash i ilgan. Ushbu izim no a iusla , bankla , a uqa ola ga eal aq ejimida
mulk haqida ma’lumo olish imkonini be adi.
Hindis on
Bhoomi P ojec o qali Ka na aka sh a ida geopo al exnologiyasi asosida ye
hujja la i aqamlash i ilgan a jamoa chilik uchun ochiq qilingan.
Nide landiya
91
Kadas e ashkilo i o qali mulk ma’lumo la i LADM modeliga asoslangan
izimda yu i iladi. Geopo al ochiq ma’lumo la asosida ishlaydi a ilo ala o qali
jamoa chilik oydalana oladi.
5. O‘ZBEKISTON SHAROITIDA GEOINVENTARIZATSIYA JORIY
QILISH TAVSIYALARI.
1. Milliy geopo al pla o masini ya a ish – Da la kadas izimla i, ye
esu sla i a boshqa ma’lumo la yagona po alda in eg a siya qilinishi ke ak.
2. Das labki pilo loyihala ni yo‘lga qo‘yish – Toshken a yi ik
shaha la misolida aqamli in en a iza siya ja ayonla ini es qilish.
3. Yu idik a no ma i -huquqiy bazani akomillash i ish – Geopo al
ma’lumo la ining huquqiy asosda an olinishi.
4. O‘qu ku sla i a malaka oshi ish das u la i – Kadas xodimla i a
exnik mu axassisla uchun GAT bo‘yicha malaka oshi ish.
6. XULOSA.
Geopo al exnologiyala idan oydalangan holda ko‘chmas mulkni
in en a iza siya qilish — bu na aqa exnologik yangilik, balki da la boshqa u i a
iq isodiy ba qa o likka xizma qilu chi s a egik osi adi . Ilg‘o xo ijiy aj iba,
zamona iy exnologiyala a aqamli in a uzilma asosida O‘zbekis onda ham
sama ali geoin en a iza siya izimini ya a ish mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. UN-Habi a . (2020). Land Tenu e and P ope y Righ s.
2. FAO. (2019). Guidelines on he esponsible go e nance o enu e.
3. FIG. (2021). Cadas e 2034: S a egy o u u e cadas e.
4. Wo ld Bank. (2020). Land Adminis a ion and Managemen P ojec s.
5. Ze enbe gen, J., Augus inus, C., An onio, D., & Benne , R. (2013). P o-poo land
adminis a ion.
6. ISO 19152:2012 – Geog aphic in o ma ion — Land Adminis a ion Domain Model (LADM).
7. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2023) Qishloq xo‘jaligi ye la idan oydalanishni
deg ada siyaga qa shi adbi la asosida ashkil e ish. GOLDEN BRAIN.16, June 311-315 be .
8. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2025) Ko‘chmas mulk obyek la i kadas la ining
axbo o esu sla i ya a ish. INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL. VOLUME 2 |
ISSUE 3 | 2025. 126-130 be .
9. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2024) Chiziqli inshoo la kadas la i u la i a
obyek la i. RESEARCH AND EDUCATION. Oc obe . 198-201 be .
10. G‘.N.Aliqulo , M.M.A alo , N.A.Abdi axma o , Z.Qiliche . “Ye a bino inshoo la xa lo i”
O‘qu qo‘llanma. Qa shi, 2022. -172 be .
11. O‘zbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi huzu idagi Kadas agen ligi
hisobo la i (2023–2024).
