644
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
QAYTA TIKLANUVCHI ENERGETIKA: BUXORO VILOYATIDAGI
INNOVATSIYALAR, ISTIQBOLLAR VA IJTIMOIY TA’SIRI
Ax amo Rus am Ax amo ich
BDTU Elek a ene ge ika muhandisligi ka ed asi do sen i, . .n.
Ax amo Bahodi Rus amo ich
BDPI Texnologik a’lim ka ed asi o’qi u chisi.
Rus amo Nu mu od Bahodi o ich
BDTU muqobil ene giya manbala i yo’nalish 2- ku s magis an i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665407
Anno a siya. Ushbu maqolada Buxo o iloya ida qay a iklanu chi ene giya
manbala idan, ayniqsa quyosh a shamol ene ge ikasidan oydalanish bo‘yicha olib
bo ilayo gan inno a sion ishlanmala , xalqa o hamko likda amalga oshi ilayo gan yi ik
loyihala , aqamli exnologiyala ni jo iy e ish ja ayoni hamda ula ning ij imoiy-iq isodiy a
ekologik a’si i keng yo i ilgan. Hududning abiiy-iqlimiy salohiya i, xo ijiy in es i siyala ,
ene giya zaxi alash exnologiyala i, yangi ish o‘ inla ining ya a ilishi a yashil iq isodiyo ga
o‘ ishdagi eal na ijala ahlil qilinadi. Shuningdek, qay a iklanu chi ene giyaning Buxo o
iloya ining iq isodiy ba qa o ligi a aholi a o onligiga qo‘shayo gan hissasi chuqu ahlil
qilinib, bu sohaning kelgusi is iqbolla i haqida xulosa chiqa iladi.
Kali so‘zla : qay a iklanu chi ene ge ika, quyosh ene giyasi, shamol ene giyasi, yashil
iq isodiyo , ene giya in a uzilmasi, inno a sion exnologiyala , bandlik siyosa i, kad la
ayyo lash.
RENEWABLE ENERGY: INNOVATIONS, PROSPECTS AND SOCIAL IMPACT IN
BUKHARA REGION
Abs ac . This a icle p o ides a comp ehensi e o e iew o he inno a i e de elopmen s
in he use o enewable ene gy sou ces, especially sola and wind ene gy, la ge-scale p ojec s
implemen ed in in e na ional coope a ion, he p ocess o in oducing digi al echnologies, and
hei socio-economic and en i onmen al impac in he Bukha a egion. The egion's na u al and
clima ic po en ial, o eign in es men s, ene gy s o age echnologies, eal esul s in he c ea ion
o new jobs and he ansi ion o a g een economy a e analyzed. The con ibu ion o enewable
ene gy o he economic s abili y and well-being o he Bukha a egion is also analyzed in dep h,
and conclusions a e d awn abou he u u e p ospec s o his sec o .
Keywo ds: enewable ene gy, sola ene gy, wind ene gy, g een economy, ene gy
in as uc u e, inno a i e echnologies, employmen policy, aining.
Buxo o iloya i geog a ik joylashu i jiha idan quyosh ene giyasi uchun juda qulay
hududla dan bi idi . Yillik quyosh nu i ushishi da ajasi 300 kundan o iq bo‘lib, bu hududni
quyosh o oelek s ansiyala i uchun ideal qiladi. Bundan ashqa i, shamol ene giyasi uchun ham
iloya dagi ay im umanla da qulay shamol ejimla i kuza iladi. Shu sababli, qay a iklanu chi
ene giya manbala ini i ojlan i ish uchun iloya da keng imkoniya la ma jud.
Da la omonidan ishlab chiqilgan “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish” das u i doi asida, Buxo o
iloya ida quyosh a shamol elek s ansiyala ini qu ish bo‘yicha bi qancha loyihala amalga
oshi ilmoqda. Bu loyihala na aqa hudud ene ge ikasini di e si ika siya qiladi, balki mahalliy
iq isodiyo ga yangi imkoniya la ochadi. Buxo o iloya idagi eng yi ik quyosh ene ge ikasi
loyihala idan bi i - Olo umanida joylashgan Masda kompaniyasi omonidan amalga
oshi ilayo gan 250 MV qu a li quyosh o oelek s ansiyasi hisoblanadi.
645
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Ushbu loyiha 273 million AQSh dolla i miqdo ida in es i siya bilan qo‘llab-
qu a lanmoqda a u elek ene giyasini saqlash izimini ham o‘z ichiga oladi. Bu yuqo i
qu a li quyosh s ansiyasi iloya ning ene ge ik mus aqilligini oshi ish, elek a’mino ida
ba qa o likni a’minlash a ka bon chiqindila ini sezila li da ajada kamay i ishga yo dam be adi.
Shuningdek, kichik a o‘ a qu a li quyosh s ansiyala i qishloq hududla ida elek
a’mino ini yaxshilash uchun aol oy dalanilmoqda. Bu hududla da yasho chi aholining yashash
sha oi la ini yaxshilash a ij imoiy in a uzilmani i ojlan i ishga xizma qiladi.
Shamol ene giyasi loyihala i.
Shamol ene ge ikasi sohasida ham Buxo o iloya ida muhim o‘zga ishla kuza ilmoqda.
Ge maniyaning “Siemens” kompaniyasi bilan hamko likda iloya da 100 MV qu a li
shamol elek s ansiyasi qu ish ejalash i ilgan. Ushbu loyiha shamol ene giyasi bo‘yicha
iloya ning imkoniya la ini kengay i ib, ene giya ishlab chiqa ishning ko‘lamini oshi ishga
qa a ilgan.
Bundan ashqa i, zamona iy shamol u binala i a ilg‘o exnologiyala yo damida
ene giya sama ado ligi oshi ilmoqda. Bu esa in es i siyala ni jalb qilishda a loyihala ning
iq isodiy sama ado ligini a’minlashda muhim ahamiya kasb e adi.
Ene giya saqlash a aqlli izimla
Yuqo i qu a li qay a iklanu chi ene giya manbala idan sama ali oydalanish uchun
ene giya saqlash izimla i a aqlli a moqla ni jo iy e ish muhimdi . Buxo o loyihala ida yuqo i
qu a li ba a eyala a aqlli ene giya boshqa u izimla i qo‘llanilmoqda. Bu izimla elek
ene giyasining uzluksiz a’mino ini ka ola laydi a ene ge ik izimning ba qa o ishlashiga
imkon be adi.
Qay a iklanu chi ene ge ika sohasi na aqa ekologik ba qa o likni a’minlash, balki
hududla da yangi ish o‘ inla ini ya a ish a inson kapi alini i ojlan i ish yo‘lida ham muhim ol
o‘ynaydi. Buxo o iloya ida amalga oshi ilayo gan quyosh a shamol ene giyasi loyihala i ushbu
ja ayonning ij imoiy a’si la ini yaqqol ko‘ sa moqda. Yangi ish o‘ inla i ya a ilmoqda.Quyosh
a shamol elek s ansiyala ini qu ish a ula dan oydalanish bilan bog‘liq ja ayonla keng
ko‘lamli ishchi kuchini alab e adi. Misol uchun:
Qu ilish bosqichida - exnik mu axassisla , muhandisla , ishchila , logis ika a xa sizlik
bo‘yicha xodimla .
Eksplua a siya bosqichida - exnik xizma ko‘ sa ish bo‘yicha doimiy ish o‘ inla i
(ope a o la , exnik nazo a chila , moni o ing mu axassisla i a h.k.).
Qo‘llab-qu a lo chi sohala da - ashish, o qa lanish, ij imoiy xizma la , xa sizlik a
boshqala .
Masalan, Olo umanida qu ilayo gan 250 MV qu a li quyosh o oelek s ansiyasi
qu ilishi da omida 500 na a dan o iq aq incha ish o‘ ni, eksplua a siya bosqichida esa doimiy
50-80 ish o‘ ni ya a ilishi ejalash i ilgan. Bunday loyihala na aqa shaha da, balki chekka
umanla dagi ishsizlik da ajasini kamay i ish imkonini be adi.
Mahalliy kad la ayyo lash muammosi a yechimla i
Yangi exnologiyala ga asoslangan ene ge ika loyihala i maxsus bilim a ko‘nikmala ga
ega bo‘lgan mu axassisla ni alab qiladi. Bi oq O‘zbekis on, xususan, Buxo o iloya ida qay a
iklanu chi ene giya sohasi hali yangi bo‘lganligi sababli, malakali mahalliy kad la
ye ishmasligi kuza ilmoqda. Bu esa xo ijiy mu axassisla ni jalb qilish za u a ini ug‘di moqda.
Shu munosaba bilan, kad la ayyo lash izimini akomillash i ish dolza b masalaga aylangan.
Bugungi kunda quyidagi ijobiy endensiyala kuza ilmoqda:
646
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Oliy a’lim izimida isloho la : Buxo o muhandislik- exnologiya ins i u i, Toshken da la
exnika uni e si e ining Buxo odagi iliali kabi oliygohla da qay a iklanu chi ene ge ika
yo‘nalishida yangi o‘qu ku sla i jo iy qilinmoqda. Bu mu axassisla ene giya izimla ini
loyihalash, boshqa ish a moni o ing qilish bo‘yicha ayyo lanadi.
Kasb - huna a’limi: Texnikumla a kollejla ene ge ika yo‘nalishida o‘ a bo‘g‘in
mu axassisla ini ayyo lashni boshlagan. Misol uchun, Buxo oda yangi ashkil e ilgan “Yashil
ene ge ika” ma kazi o qali o‘qu chila amaliyo ga yo‘nal i ilgan, qisqa mudda li ku sla o qali
quyosh panella i o‘ na ish, xizma ko‘ sa ish bo‘yicha bilim olishmoqda.
Xalqa o hamko lik: “Masda ”, “To al E en”, “ACWA Powe ” kabi yi ik xalqa o
kompaniyala omonidan loyiha doi asida mahalliy xodimla ga eningla , malaka oshi ish
das u la i akli e ilmoqda. Ba'zila esa xo ijiy mamlaka la da aj iba almashish imkoniya iga ega
bo‘lishmoqda.
Yangi ish o‘ inla i na aqa iq isodiy jiha dan oydali, balki ij imoiy jiha dan ham
ba qa o likni a’minlaydi. Ayniqsa:
Yoshla bandligi: Ene ge ika sohasi – exnik yo‘nalishdagi yoshla uchun is iqbolli a
ba qa o ish bozo ini ya a moqda.
Qishloq ayolla ining ish i oki: Kichik miqyosdagi quyosh panella i bilan bog‘liq
xizma la da ayolla ning aol ish i oki kuza ilmoqda (masalan, qay a ishlo , se is xizma la i).
Ij imoiy in a uzilma i oji: Ene giya loyihala i bilan bog‘liq a ishda yo‘lla , mak abla ,
sog‘liqni saqlash punk la i kabi in a uzilma ham i ojlanmoqda.
Buxo o iloya idagi qay a iklanu chi ene ge ika loyihala i na aqa ekologik
ba qa o likni a’minlayap i, balki ishsizlikni kamay i ish, kad la ayyo lash izimini
i ojlan i ish a yosh a lodni exnologik sohaga yo‘nal i ish yo‘lida ham ka a hissa
qo‘shmoqda.
Bu esa ene ge ika sohasini mahalliy iq isodiyo da s a egik a moqqa aylan i moqda.
Kelgusida bu yo‘nalishda da la , xususiy sek o a xalqa o ashkilo la hamko ligini
kuchay i ish - ba qa o ij imoiy a aqqiyo ga xizma qiladi.
Xulosa
Buxo o iloya i geog a ik sha oi i u ayli quyosh a shamol ene giyasini i ojlan i ish
uchun eng qulay hududla dan bi idi . “Yashil iq isodiyo ” das u i doi asida iloya da yi ik
quyosh a shamol elek s ansiyala i qu ilmoqda.
Olo umanidagi Masda kompaniyasining 250 MV qu a li quyosh s ansiyasi iloya
ene ge ik mus aqilligini sezila li oshi adi. Shamol ene ge ikasi bo‘yicha Siemens bilan 100 MV
qu a li loyiha ejalash i ilmoqda. Ene giya saqlash izimla i a aqlli boshqa u exnologiyala i
ba qa o elek a’mino ini a’minlamoqda.
Buxo oda qay a iklanu chi ene giya loyihala i na ijasida qu ilish a eksplua a siya
bosqichla ida ko‘plab yangi ish o‘ inla i ya a ilmoqda. Mahalliy kad la ye ishmasligi sababli
oliy a’lim, exnikumla a o‘qu ma kazla ida yangi ene ge ika yo‘nalishla i jo iy e ilmoqda.
Xalqa o kompaniyala mahalliy mu axassisla ni ayyo lash uchun ening a malaka
oshi ish das u la ini akli qilmoqda. Yangi ene giya loyihala i yoshla bandligini oshi ib,
qishloq hududla ida ij imoiy in a uzilmaning i ojlanishiga xizma qilmoqda. Buxo odagi qay a
iklanu chi ene ge ika loyihala i ekologik ba qa o lik bilan bi ga iq isodiy a ij imoiy
i ojlanishga ham ka a hissa qo‘shmoqda.
647
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ - 4422-sonli Qa o i. “Qay a iklanu chi
ene giya manbala idan oydalanishni kengay i ish cho a - adbi la i o‘g‘ isida”. 2019 yil
22 a gus .
2. Ene ge ika azi ligi asmiy say i - “O‘zbekis on ene ge ika sohasida in es i siya loyihala i
a is iqbolla ”.ene gy.go .uz. In e na ional Renewable Ene gy Agency (IRENA).
“Renewable Ene gy P ospec s o Cen al Asia”, 2022.
3. Abdu ahmono a, G. (2020). Ene giya sama ado ligini oshi ishda aqamli
exnologiyala ning o‘ ni. – “Ba qa o i ojlanish s a egiyala i” ju nali, №2, 27–34.
4. R.A. Ax amo , N. B. Rus amo “Quyosh su chuchi gichla i” monog a iya “Du dona”
Buxo o-2024 y.
5. Kham ae , S. I., Kodi o , J. R., A abo , J. O., Ma lono , U. M., & Rakhimo , N. Z.
(2024). Ma hema ical modeling o he combined hea supply sys em o he sola house. In
E3S Web o Con e ences (Vol. 524, p. 01014). EDP Sciences.
6. A abo J. O., Sh H. S., To'x aye a I. Sh. Pas ha o a li qiya ho’llanadigan si li quyosh su
chuchu gichla ida bug’lanadigan si bilan kondensa siyaladigan si o asidagi maso ani
op imallash i ish // Eu asian jou nal o academic esea chInno a i e Academy Resea ch
Suppo Cen e . - 2021. - Т. 1. - №. 01.
7. Mi zae , S. M., Ib agimo , S. S., Uzoko , A. H., A abo , J. O., & Bobokhon, B. H. (2025,
Sep embe ). The p inciple o ope a ion and he de ice o an indi ec sola d ye wi h hea
pipes. In AIP Con e ence P oceedings (Vol. 3347, No. 1, p. 020008). AIP Publishing LLC.
8. Kham ae , S. I., Kodi o , J. R., A abo , J. O., Uzoqo , O. X., & Ramazono a, F. Y.
(2025, Sep embe ). Theo e ical esea ch o he hea exchange p ocesses o he wa e hea ed
loo sys em. In AIP Con e ence P oceedings (Vol. 3347, No. 1, p. 020001). AIP
Publishing LLC.
9. Nabiye a, M. S., Hakimo a, R. A., Ramazono a, S. S., & A abo , J. O. (2025).
OBSERVANCE OF SAFETY RULES WHEN PERFORMING EDUCATIONAL
LABORATORY WORKS. Mode n Ame ican Jou nal o Enginee ing, Technology, and
Inno a ion, 1(2), 25-31.
10. Оlimbоyе ich А. J. NAZARIY MEXANIKA FANIDAN MASALALAR YECHISH
METODIKASI //Научный Фокус. - 2025. - Т. 3. - №. 27. - С. 55-58.
11. Оlimbоyе ich А. J. KIMYO TA’LIM YO’NALISHIGA UMUMIY FIZIKANI O‘QITISH
METODIKASI //Научный Фокус. - 2025. - Т. 3. - №. 27. - С. 59-61.
