225
TARGETING VA SEGMENTATION
Rashido a Ozoda Bay amali qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i, alaba
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665577
Anno a siya. Ushbu maqola ma ke ing s a egiyala ida muhim o‘ in u u chi a ge ing
(maqsadli audi o iyani aniqlash) a segmen a ion (bozo ni segmen a siya qilish) ja ayonla ini
chuqu ahlil qiladi. Ma ke ingda mu a aqiya ga e ishish uchun kompaniyala o‘z mahsulo yoki
xizma la ini aniq gu uhla ga aqdim e ishla i ke ak, bu esa bozo ni segmen la ga bo‘lish a ha bi
segmen ga moslash i ilgan s a egiyala ni ishlab chiqishni alab qiladi.Maqolada bozo
segmen a siyasining u li u la i ba a sil bayon e ilgan, jumladan, demog a ik, geog a ik,
psixog a ik a xulq-a o asosidagi segmen a siya. Ha bi segmen a siya u i, is e'molchila ning
u li eh iyojla i a xususiya la ini hisobga olgan holda kompaniyaga qandaydi bi gu uhla ni aniq
belgilab olish imkoniya ini be adi. Bundan ashqa i, maqolada a ge ing s a egiyala ining u li
u la i, jumladan, undi e en ia ed, di e en ia ed, concen a ed a mic oma ke ing s a egiyala i
haqida ba a sil ma'lumo be ilgan.Maqolada bu ja ayonla ning kompaniyala ga qanday a zallikla
ya a ishi a qanday qilib esu sla ni sama ali sa lash, kon e siya da ajasini oshi ish, a b end
sodiqligini yaxshilash mumkinligi ushun i ilgan. Ta ge ing a segmen a ionni o‘g‘ i amalga
oshi ish, kompaniyala ga bozo ni chuqu oq ushunishga yo dam be adi a mijozla ning
eh iyojla ini aniq oq qondi ishga imkon be adi.
Kali so‘zla . Ta ge ing, segmen a ion, ma ke ing s a egiyala i, bozo segmen a siyasi,
maqsadli audi o iya, di e en ia ed ma ke ing, consume beha io .
Ma ke ing sohasida mu a aqiya ga e ishish uchun kompaniyala o‘z mahsulo
yoki xizma la ini aqa umumiy audi o iyaga yo‘nal i ish bilan cheklanmaydi. Ha bi
bozo o‘zining xususiya la iga, eh iyojla iga a is akla iga ega bo‘lib, ula
kompaniyala omonidan aniq segmen la ga bo‘linishi ke ak. Bu ja ayon ma ke ing
s a egiyasining sama ado ligini oshi adi a esu sla ning sama ali aqsimlanishini
a'minlaydi. Bozo ni segmen a siya qilish a maqsadli audi o iyani aniqlash - bu
ma ke ingning asosiy elemen la idan bi idi . Segmen a ion (bozo ni segmen a siya
qilish) ja ayonida bozo o‘za o a q qiladigan gu uhla ga bo‘linadi, ha bi gu uhning
alohida eh iyojla i a xususiya la i aniqlanadi. Ta ge ing (maqsadli audi o iyani
aniqlash) esa bu gu uhla dan bi yoki bi nech asini anlab, ula ga moslash i ilgan
ma ke ing s a egiyala ini ishlab chiqishni angla adi. Ushbu maqolada bozo
segmen a siyasining u li u la i a a ge ing s a egiyala ining sama ali qo‘llanilishi
haqida so‘z bo adi. Maqola ma ke ing sohasida o‘z yo‘lini boshlayo ganla uchun
ham, aj ibali mu axassisla uchun ham oydali bo‘lishi mumkin. Bu ja ayonla
kompaniyaga bozo ni chuqu oq ushunishga, o‘z mijozla ini aniq oq anlashga a
sama ali ma ke ing s a egiyala ini ishlab chiqishga imkoniya ya a adi.
Bozo Segmen a siyasi (Segmen a ion)
226
Bozo segmen a siyasi - bu bozo ni u li gu uhla ga aj a ish ja ayoni, bunda ha
bi gu uhning o‘ziga xos eh iyojla i, xulq-a o i yoki xa ak e is ikala i ma jud.
Segmen a siya ma ke ingda mu a aqiya ga e ishish uchun za u di , chunki u
kompaniyala ga ha bi segmen ga moslash i ilgan akli la a s a egiyala ni ishlab
chiqishga imkon be adi. Segmen a siya u li xil ko‘ sa kichla ga asoslanishi
mumkinDemog a ik segmen a siya Yoshi, jinsi, a'lim da ajasi, da omad, oila iy
hola kabi demog a ik omilla asosida segmen a siya qilish. Masalan, p emium
b endla yuqo i da omadli audi o iyaga yo‘nal i ilgan bo‘lishi mumkin.Geog a ik
segmen a siya Mahsulo yoki xizma la ni ma'lum bi geog a ik hududga (shaha ,
iloya , mamlaka ) yo‘nal i ish. Misol uchun, iqlimga qa ab kiyim-kechak b endla ini
aj a ish.Psixog a ik segmen a siya Is e'molchila ning hayo a ziga, qad iya la iga,
qiziqishla iga yoki psixologik xususiya la iga asoslangan segmen a siya. Misol
uchun, spo ni se u chi yoki a o -muhi ni muho aza qilishni maqsad qilgan
audi o iyaga yo‘nal i ish.Beha io al segmen a siya Is e'molchila ning xa id qilish
oda la i, b endga bo‘lgan sodiqlik, mahsulo ga bo‘lgan alab a boshqa xulq-a o
asosida segmen a siya qilish. Bu, masalan, maxsus chegi mala yoki yangilikla ga
qiziqish bildi gan mijozla ga mo‘ljallangan ma ke ingni o‘z ichiga oladi.Bozo
segmen a siyasi kompaniyala ga ma ke ing esu sla ini sama ali aqsimlash a ha bi
gu uhning eh iyojla iga aniq ja ob be ish imkoniya ini ya a adi.Ta ge ing (Maqsadli
Audi o iyani Aniqlash)Ta ge ing – bu segmen a siya ja ayonida aj a ilgan
gu uhla dan bi yoki bi nech a segmen ni anlash a ula ga yo‘nal i ilgan ma ke ing
s a egiyasini ishlab chiqishdi . Ta ge ingning maqsadi - kompaniyaga o‘z
mahsulo la i yoki xizma la ini eng oydali bo‘lgan gu uhla ga aqdim e ish.Ta ge ing
s a egiyala ining asosiy u la iUndi e en ia ed ma ke ing (Yagona s a egiya): Bu
s a egiya bozo ni yagona gu uh si a ida qabul qilishni angla adi a ba cha mijozla ga
bi xil ma ke ing xaba ini yubo adi. Bu ko‘pincha na xni pas da ajada saqlashni
maqsad qilgan kompaniyala omonidan qo‘llaniladi. Masalan, massa iy ishlab
chiqa ilgan oziq-o qa mahsulo la i. Di e en ia ed ma ke ing (Aj a ilgan s a egiya):
Bu s a egiyada kompaniya u li segmen la ni anlab, ha bi segmen ga
moslash i ilgan alohida ma ke ing kampaniyala ini amalga oshi adi. Misol uchun,
Nike o‘zining spo kiyimla ini u li yoshdagi a aoliya dagi gu uhla ga yo‘nal i adi.
Concen a ed ma ke ing (Yo‘nal i ilgan s a egiya): Kompaniya aqa bi a segmen ni
anlab, unga qa a ilgan ma ke ingni amalga oshi adi. Bu s a egiya kichik biznesla
uchun juda sama ali bo‘lishi mumkin, chunki ula o‘zining cheklangan esu sla ini
bi a segmen ga qa a ishadi. Mic oma ke ing (Mik o-ma ke ing): Bu s a egiya juda
o segmen la ga yoki indi idual mijozla ga qa a ilgan ma ke ing aoliya ini
227
angla adi. Bu, masalan, maxsus eh iyojla ga ega bo‘lgan mijozla ga yoki ul a-nish
bozo la iga yo‘nal i ilgan ma ke ingdi .Ta ge ing a Segmen a siyaning
A zallikla iTa ge ing a segmen a ionning o‘g‘ i amalga oshi ilishi kompaniyaga bi
qa o a zallikla ni aqdim e adiResu sla ni sama ali sa lash: Ma ke ing byudje ini
aniq audi o iyaga yo‘nal i ish o qali sama ado lik oshadi a oydasiz xa aja la
kamayadi. Misol uchun, o‘z mahsulo ini aqa yuqo i da omadli gu uhla ga a g‘ib
qiladigan kompaniya aqa ula ga yo‘nal i ilgan eklama xa aja la ini
sa laydi.Yuqo i kon e siya da ajasi Maxsus segmen ga moslash i ilgan akli la
is e'molchila ni ko‘p oq jalb qiladi, na ijada kon e siya da ajasi oshadi. Masalan,
o‘ziga xos eh iyojla ga moslash i ilgan eklama ko‘p oq ja ob be adi.B end
sodiqligini oshi ish Is e'molchila ga ula qiziqadigan a eh iyojla iga mos
mahsulo la akli e ilganida, b endga bo‘lgan sodiqlik o adi. Masalan, p emium
b endla o‘zining sodiq mijozla iga alohida e' ibo qa a adi.Bozo ni chuqu ushunish
Segmen a siya a a ge ing kompaniyaga bozo ni yaxshi oq ushunish imkonini
be adi. Ha bi gu uhning eh iyojla ini bilish, yangi imkoniya la ni aniqlashga
yo dam be adi.
Amaliy Misolla :
Apple o‘z mahsulo la ini u li segmen la ga yo‘nal i adi. Masalan, iPhone
modeli yuqo i da omadli audi o iyaga mo‘ljallangan, iPhone SE esa a zon oq
na xdagi segmen ga yo‘nal i ilgan. Apple shuningdek, yosh a exnologiyaga
qiziqqan audi o iyaga moslash i ilgan eklama kampaniyala ini amalga oshi adi.
Nike o‘zining ma ke ingini demog a ik a psixog a ik segmen a siyaga
asoslaydi. Ula spo ni se u chi yoshla ni maqsad qilib, ha bi gu uh uchun
indi idual eklama a mahsulo la ya a adi. Bu o‘z na ba ida b end sodiqligini a
mijozla bilan aloqala ni mus ahkamlaydi.
Xulosa qilib ay ganda ma ke ing s a egiyala ida a ge ing a segmen a ionning
muhim o‘ nini a ula dan qanday sama ali oydalanish mumkinligini ko‘ sa ib be di.
Bozo segmen a siyasi kompaniyaga o‘z mijozla ini aniq gu uhla ga aj a ish a ha
bi gu uhning eh iyojla iga moslash i ilgan akli la ya a ish imkonini be adi. Bu o‘z
na ba ida, ma ke ing esu sla ini sama ali aqsimlash, kon e siya da ajasini oshi ish
a b end sodiqligini mus ahkamlashga yo dam be adi.Ta ge ing ja ayoni esa, bozo ni
segmen la ga bo‘lishdan so‘ng, kompaniyaga eng oydali bo‘lgan gu uhla ga
yo‘nal i ilgan ma ke ing s a egiyala ini ishlab chiqish imkonini be adi. Bu o qali
kompaniya o‘z mahsulo yoki xizma la ini aqa aniq audi o iyaga aqdim e adi,
na ijada ma ke ing ha aja la i kamayadi a sama ado lik oshadi.Maqolada kel i ilgan
misolla (Apple a Nike) bu ja ayonla ning mu a aqiya li qo‘llanilishini ko‘ sa adi.
228
Ha ikkala kompaniya o‘z segmen la ini aniq belgilab, ula ning eh iyojla iga mos
ma ke ing s a egiyala ini ya a ish o qali bozo da yuqo i da ajadagi mu a aqiya ga
e ishgan. Shunday qilib, a ge ing a segmen a ion ma ke ing s a egiyasining
aj almas qismla i bo‘lib, o‘g‘ i amalga oshi ilganda kompaniyaga bozo ni chuqu oq
ushunish, esu sla ni sama ali sa lash a yuqo i da ajadagi mijozla sodiqligini
ya a ishda yo dam be adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ko le , P., & Kelle , K. L. (2016). Ma ke ing boshqa u i (15-nash ). Pea son Educa ion.
2. A ms ong, G., & Ko le , P. (2017). Ma ke ingning asosla i (17-nash ). Pea son Educa ion.
3. Schi man, L. G., & Kanuk, L. L. (2010). Is e'molchila xulq-a o i (10-nash ). Pea son
Educa ion.
4. Solomon, M. R. (2017). Is e'molchila xulq-a o i: So ib olish, egalik qilish a bo‘lish (12-
nash ). Pea son.
5. McDonald, M., & Dunba , I. (2012). Bozo segmen a siyasi: Buni qanday qilish a undan
qanday oyda olish (nash ). Wiley.
6. Smi h, W. R. (1956). Mahsulo ni aj a ish a bozo segmen a siyasini al e na i ma ke ing
s a egiyala i si a ida qa ash. Ma ke ing ju nali, 21(1), 3-8.
7. Ko le , P., & A ms ong, G. (2018). P inciples o Ma ke ing (17-nash ). Pea son Educa ion.
8. B own, S. (2001). Ma ke ing ki obi. Else ie .
9. Tapp, A. (2000). To‘g‘ idan- o‘g‘ i a ma'lumo la bazasiga asoslangan ma ke ing amoyilla i.
Pea son Educa ion.
