278
PEDAGOGIK TA’LIM SOHALARIDA AXBOROT VA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASHNING ZAMONAVIY
YONDASHUVLARI
Shoimo An a Mama izaye ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” ka ed asi do sen i
Mama izaye a Shax izoda An a Qizi
Qa shi da la uni e si e i II-ku s alabasi
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665689
Anno a siya. Mazku maqolada pedagogik a’lim ja ayonida axbo o a aqamli
exnologiyala ni qo‘llashning zamona iy yondashu la i, inno a sion pedagogik exnologiyala ni
o‘qu ja ayoniga in eg a siya qilish, in e aol me odla a aqamli pla o mala dan sama ali
oydalanish masalala i ahlil qilingan. Raqamli ans o ma siya sha oi ida a’lim ja ayonini
mode niza siya qilish, o‘qi u chida k ea i ik lash, inno a sion kompe ensiyala , media
sa odxonlik a AKTdan oydalanish ko‘nikmala ini shakllan i ish a’lim si a i a
sama ado ligining muhim omili si a ida asoslab be iladi. Shuningdek, sun’iy in ellek , elek on
a’lim izimla i, AR/VR exnologiyala i hamda gami ika siya elemen la iga asoslangan o‘qi ishning
a zallikla i ilmiy-amaliy nuq ai naza dan yo i iladi.
Kali so‘zla : aqamli pedagogika, inno a siya, k ea i lik, AKT, pedagogik exnologiya,
in e aol me odla , aqamli kompe ensiya, media sa odxonlik, gami ika siya.
XXI as da a’lim izimi globallashu a aqamli ans o ma siya ja ayonla i
a’si ida jadal i ojlanmoqda. Zamona iy a’lim modeli an’ana iy ma’ uza-amaliyo
shaklla idan aqamli exnologiyala ga asoslangan, alaba aoliya ini kuchay i u chi,
ijodiy a in e aol o‘qi ish izimiga o‘ moqda. Axbo o -kommunika siya
exnologiyala ining i ojlanishi a’lim ja ayonida o‘qi u chi ma kazidan alaba
ma kaziga yo‘nal i ilgan yondashu ni shakllan i di. Bu o‘zga ishla a’lim izimiga
yangi alabla qo‘ymoqda: o‘qu chi bilim is e’molchisi emas, balki mus aqil
izlanadigan, anqidiy ik laydigan, muloqo ga ki ishadigan, aqamli muhi da ishlay
oladigan bilim ya a u chi subyek si a ida shakllanishi ke ak.
Mazku sha oi o‘qi u chidan o‘z kasbiy aoliya ini qay a ko‘ ib chiqishni,
aqamli sa odxonlik, inno a sion ik lash, k ea i yondashu a pedagogik
maho a ni doimiy i ojlan i ishni alab e adi. Shu nuq ai naza dan, pedagogik
a’limda aqamli exnologiyala ni qo‘llash - a’lim si a ini oshi ishning asosiy omiliga
aylanmoqda.
Pedagogik exnologiya a aqamli a’limning in eg a siyasi
Pedagogik exnologiya - bu o‘qu ja ayonini ilmiy asosda loyihalash,
boshqa ish a na ijani ka ola lashga qa a ilgan izimdi . Raqamli as da mazku
exnologiya axbo o exnologiyala i bilan uyg‘unlashib, yangi si a bosqichiga
279
ko‘ a ildi. Endilikda o‘qu ja ayonining ba cha bosqichla i: ejalash i ish, ashkil
e ish, nazo a qilish a baholash aqamli didak ik osi ala bilan boyi ilmoqda.
Zamona iy aqamli pedagogika quyidagi asosiy yo‘nalishla ni qam ab oladi:
• E-lea ning a M-lea ning: Maso a iy a mobil a’lim, elek on ku sla
(Moodle, Google Class oom, Cou se a) o qali bilim olish imkoniya ini
kengay i adi.
• AR/VR/MR exnologiyala i: Vi ual labo a o iyala , simulya siya muhi la i
a 3D modella o‘qu ja ayonini eal aj ibaga yaqinlash i adi.
• LMS (Lea ning Managemen Sys ems): Ta’lim ja ayonini boshqa ish,
opshi iqla ni onlayn nazo a qilish, ey ing shakllan i ish imkoniya ini ya a adi
(Moodle, Can as, Edmodo).
• Sun’iy in ellek asosida a’lim: Adap i a’lim, a oma ik baholash, elek on
epe i o la , AI-assis en la o qali shaxsiylashgan o‘qi ish yo‘lga qo‘yiladi.
• Gami ika siya: Ta’lim ja ayonini o‘yin elemen la i o qali qiziqa li qilish
mo i a siyani oshi adi (ball, ey ing, badge, challenge, missiya a boshqala ).
Mazku inno a siyala a’limni in e ak i , qiziqa li, moslashu chan a
na ijado qiladi. Eng muhimi, ula o‘qu chini mus aqil o‘ ganishga undaydi,
e leksiya a o‘zini baholash ko‘nikmala ini i ojlan i adi.
In e aol a inno a sion me odla ning dolza bligi
Zamona iy a’limning asosiy maqsadi - o‘qu chiga ayyo bilim be ish emas,
uni mus aqil ik laydigan, izlanadigan, ahlil qiladigan, muammola ni hal e a
oladigan ijodko shaxs si a ida shakllan i ishdi . Shu sababli in e aol me odla ning
a’lim ja ayonidagi o‘ ni beqiyosdi .
Quyidagi me odla alabala ning bilish ja ayonini aollash i adi:
• “Aqliy hujum” (B ains o ming) – yangi g‘oyala ya a ish a k ea i ik ni
i ojlan i ish;
• “Klas e ” – ma zuni man iqiy izimlash i ish a uzilma iy ik lashni
shakllan i ish;
• “Deba ” – ik ni asoslash, himoya qilish, dalillash a kommunika i
sa odxonlikni i ojlan i ish;
• “Mind-map” – konsepsiyala o‘ asidagi bog‘liqlikni izual i odalash;
• “Case-s udy” – eal aziya la asosida muammo yechish ko‘nikmasini
shakllan i ish;
• “Inse ”, “Baliq suyagi”, “6x6x6” – anqidiy ik lashni i ojlan i ish;
• Onlayn hamko lik osi ala i (Padle , Men ime e , Mi o, Quizizz, Kahoo ,
Wo dwall) – i ual jamoa iy a’limni ashkil e ish imkonini be adi.
280
Mazku usulla o‘qu chila ning kommunika i , anqidiy, k ea i , hamko lik
a media sa odxonlik kompe ensiyala ini i ojlan i adi.
Pedagogning aqamli sa odxonligi a kasbiy kompe ensiyala i
Zamona iy sha oi da o‘qi u chining aqamli sa odxonligi - aqa exnik bilim emas,
balki kasbiy maho a ning muhim mezoni hisoblanadi. O‘qi u chidan quyidagi
kompe ensiyala alab qilinadi:
• ishonchli axbo o ni izlash, ahlil qilish a anlay olish;
• aqamli a’lim pla o mala ida ishlash;
• a’lim kon en ini ya a ish ( ideo da s, in og a ika, elek on da slik, media
kon en );
• onlayn a’lim ja ayonini ashkil e ish a boshqa ish;
• aqamli baholash a moni o ing osi ala idan oydalanish.
Raqamli kompe ensiya a kibi:
Kompe ensiya u i
Izohi
Texnik kompe ensiya
AKT osi ala i, pla o mala , ilo a a das u la
bilan ishlash ko‘nikmasi
Axbo o li kompe ensiya
Ma’lumo ni izlash, sa alash, ahlil qilish a qay a
ishlash salohiya i
Kommunika i kompe ensiya
Onlayn muloqo , i ual hamko lik, maso a iy
o‘qi ishni boshqa ish
K ea i -inno a sion kompe ensiya
Yangi g‘oyala ilga i su ish, aqamli esu sla a
me odla ni a biq e ish
Mazku kompe ensiyala o‘qi u chining aqoba ba doshligini belgilaydi a
a’limda sama ado likni oshi adi.
Raqamli exnologiyala asosida a’lim sama ado ligini oshi ish
Ta’lim ja ayonida aqamli exnologiyala ni oqilona qo‘llash:
• a’lim si a i a na ijado ligini oshi adi;
• anga qiziqishni kuchay i adi;
• shaxsga yo‘nal i ilgan a’limni a’minlaydi;
• mus aqil o‘ ganish a ijodiy aoliya ni i ojlan i adi;
• o‘qu chi bilimini baholashni sha o qiladi;
• aq a esu sla ni ejashga yo dam be adi.
Na ijada, o‘qu chi passi bilim olu chidan aol bilim ya a u chi subyek ga
aylanadi.
Xulosa qilib ay ganda pedagogik a’lim sohala ida axbo o a aqamli
exnologiyala ni qo‘llash a’lim sama ado ligini oshi ish, zamona iy
kompe ensiyala ga ega kad la ni ayyo lash a o‘qu chila ni zamona iy mehna
bozo iga moslash i ishning eng muhim sha idi . Inno a sion a’lim exnologiyala i
281
a in e aol me odla dan oydalanish o‘qu chila ning in ellek ual, k ea i a
kommunika i salohiya ini i ojlan i adi.
O‘qi u chining aqamli kompe ensiyala ini i ojlan i ish, doimiy o‘qib-
o‘ ganish, aj iba almashish a o‘z us ida ishlashga ayyo bo‘lishi a’lim si a ini
belgilo chi asosiy omilga aylanmoqda. Shu bois aqamli pedagogika osi ala idan
sama ali oydalanish, inno a sion yondashu la asosida da s ja ayonini ashkil e ish
a aqamli a’lim madaniya ini shakllan i ish zamona iy a’limning us u o
azi ala idan bi idi .
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Abduqodi o , A. A. Pedagogik exnologiyala a pedagogik maho a . – Toshken : Fan a
exnologiya, 2021.
2. Xai o , A., & Jo‘ aye , M. Raqamli pedagogika: naza iya a amaliyo . – Toshken : TDPU
nash iyo i, 2022.
3. Qodi o a, D. Ta’lim ja ayonida axbo o -kommunika siya exnologiyala idan oydalanish. –
Toshken : Oliy a’lim, 2020.
4. Ka imo a, N. Zamona iy a’lim izimida aqamli exnologiyala ni qo‘llash. // Ta’lim a
inno a siyala ju nali, №4, 2023.
5. O‘ inboye a, M. Pedagogik ja ayonda axbo o exnologiyala ining o‘ ni a ahamiya i. –
Toshken : Yangi as a lodi, 2019.
6. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ–4699-son qa o i. “Raqamli O‘zbekis on – 2030”
s a egiyasini amalga oshi ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida. – 2020-yil 5-ok ab .
7. Jo‘ aye , B. Maso a iy a’limda axbo o exnologiyala idan oydalanish sama ado ligi. //
Pedagogika a psixologiya ju nali, №2, 2022.
8. Xodjaye a, D. Ta’limda sun’iy in ellek a aqamli pla o mala ning ahamiya i. – Toshken :
Inno a sion a’lim ma kazi, 2023.
