282
TA’LIMDA FANLARARO INTEGRASIYALASHUVNING AHAMIYATI
Ochilo Akmal Esh emi o ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” ka ed asi mudi i, do sen
No xodjaye a Su ayyo
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” yo‘nalishi 2-ku s magis an i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665697
Anno a siya. Maqolada a’lim o‘qu ja ayonida anla a o aloqado likning a’lim si a ini
oshi ishdagi ahamiya i, in eg a sion da sla o qali alabala dunyoqa ashini kengay i ish usulla i
adqiq e ilgan.
Kali so‘zla : anla a o aloqado lik, mode niza siya, a’lim si a i, inno a sion o‘qi ish,
dunyoqa ashni kengay i ish.
Аннотация. В статье рассматривается значение междисциплинарности
образовательного процесса в повышении качества образования, методы расширения
кругозора учащихся посредством интегрированных занятий.
Ключевые слова: междисциплинарность, модернизация, качество образования,
инновационное обучение, расширение мировоззрения.
O‘qu ja ayonida anla a o aloqado likning amalga oshi ilishi a’lim si a ining
oshi ilishiga jiddiy a’si ko‘ sa ib, a’limni mode niza siyalash, inno a sion o‘qi ish
imkoniya la ini kengay i adi. In eg a siya ja ayonini o‘ ganishda didak ik olim Yan
Amos Komenskiy quyidagi ik la ni bildi gan: “Bi -bi i bilan bog‘liq bo‘lgan hamma
na sa, xuddi shunday holda o‘ ganilishi ke ak”. Fanla a o bog‘liqlik g‘oyasiga
keyinchalik juda ko‘p pedagogla yondashib, uni i ojlanishi a umumlash i ilishiga
hissa qo‘shdila . D.Lokk g‘oyasiga ko‘ a: “Ta’lim mazmuning aniqlanishida bi an
boshqa anla elemen la i a ak la i bilan o‘ldi ilishi ke ak”.
Xuddi shuningdek, I.V.Pes alossi o‘zining didak ik maqolasida o‘qu
da slikla idagi anla a o bog‘liqlik masalasiga keng o‘x alib o‘ a ekan: “Bi -bi i
bilan bog‘liq anla ni ongingga kel i , ula ni abia dagi uz iy bog‘liqlik hola ida
ekanini angla” -deydi. Pes alossi bi anning boshqa bi andan uzoqlashu i ha o
xa liligini a'kidlaydi. Fanla a o aloqa a in eg a siyaning OTM la da o‘qi ish a
a biyalashdagi ahamiya i juda ko‘p pedagog olimla omonidan ko‘ ib chiqilgan.
Jumladan, I.D.Z e no , M.A.Danilo , V.N.Maksimo a, S.P.Ba ano , N.M.Ska kin;
me odis olimla M.R.L o , V.G.Go eskiy, N.N.S e lo skaya, Yu.M.Kolyagina,
G.N.P is upa a boshqala . Bi qa o olimla T.L.Ramzaye , G.N.Ak ile ,
N.YA.Vinelkin, G.V.Bel yuko la ning ilmiy ishla i boshlang‘ich anla a o a anla
ichidagi bog‘liqlikla muammosiga bag‘ishlangan.
283
Hozi gi aq da ham in eg a siya muammosiga alohida e' ibo qa a ilmoqda.
In eg a siyani uslubiy hodisa si a ida e’ i o e gan I.Kaloj a i a L.Pechniko ala
«Qanday qilib in eg asiyalash i langan da sni ashkillash mumkin?» nomli
maqolasida a`kidlashla icha: «In eg a siyaning kelajagi po loq.
Bu usul na ijasida o‘qu chila ongida olamning aol a ko‘p omonli as i i
shakllanadi. Talabala olgan bilimla ini amalda aol oydalanishga boshlashadi.
Chunki bilimla i oson oq amaliyo ga xos xususiya la ni aniqlaydi, yangicha ik lay
boshlaydi, anni ez o‘zlash i adi, uning boshqa anla ga bo‘lgan munosaba ini
a shanlash i adi». O‘qu chila ini o‘qi ishda da s sama ado ligiga e ishish uchun
in eg asiyalashga e` ibo be ish sha . E.Smi no a «Bo‘lmasdan egalik qil»
maqolasida shunday deydi: «Bi inchi bosqichda quyidagi anla ni in eg i lash
mumkin: o‘qish, yozu , as i iy san’a a mehna . Faqa o‘qish a aqa yozish
alabani juda cha cha adi a unda salbiy uyg‘ula ni uyg‘o adi. 1-ku s alabasida
bi inchi da sla dayoq o‘qishga bo‘lgan is ak yo‘q bo‘lmasligi mumkin. Uning
ko‘zla idagi uchqun o‘chmasligi ke ak. Yuqo ida ay ib o‘ ilgan anla ni a iblashda
o‘qu chining o‘ ganish ja ayonini, qiziqishini ushlab u ish, aollash i ishga e’ ibo
be iladi». Ta`lim izimida ilga idan in eg i langan ku sla bo ligini unu maslik ke ak.
Sa odxonlik da sla i o‘qish a yozu K.D.Ushinskiy da idanoq in eg i lanib
o‘ iladi. Hozi ilk bosqichda ya im yillikda o‘qish a yozu ga o‘ ga iladi.
Audi o iyadan ashqa i o‘qish ham in eg i langan. Bunda bi bu un ja ayon: ki ob-
o‘qish jihozi si a ida, da sda olgan o‘qish ko‘nikmala ini i ojlan i ish, ma n – so‘z
san`a i si a ida, nu qning i ojlanishi, ki ob olami, suhba doshla doi asi si a ida.
Azaldan abia shunoslik in eg i langan: abia shunoslik a geog a iya. Ma ema ika
asli a i me ika, algeb aning elemen la i, geome iya, a i me ik ma e ialla yaxshi oq
o‘zlash i ishga ko‘maklashadi. Shu bilan bi ga algeb ani, geome iyani, mehna
a`limi o‘ ganishga asos soladi. Yuqo ida ay ilgan in eg a ku sla ni o‘qish - ona ili,
o‘qish - abia shunoslik, o‘qish - abia shunoslik, o‘qish - as i iy san’a , o‘qish -
abia shunoslik - as i iy san`a , ona ili – o‘qish - as i iy san`a , o‘qish -
abia shunoslik - mehna , ona ili - abia shunoslik - as i iy san`a kabila ga
bi lash i ish mumkin. Boshlang‘ich bosqichla da anla ni in eg a siyalash da s
sama ado ligini oshi adi, aq dan unumli oydalanishga olib keladi, da sni chuqu
o‘zlash i ishga yo dam be adi, bo‘sh aq o i iladi a o‘ga akla ga jalb e iladi.
Boshlang‘ich a’limda ona ili, o‘qish, abia , as i iy san’a da sla ini in eg a siyalash
mumkin. Masalan, O‘zbekis on mening Va anim ma zusini o‘ ishi uchun ma zu
ushun i iladi, abiiy boylikla i a ula ni qad iga ye ish ko‘ ib chiqiladi, ma zu
asosida asm ham chiziladi. Bu esa bolaning ma zuni yaxshi ushunib olishiga
284
yo dam be adi, keng oq a chuqu oq ushunishiga imkon o adi, uzoq aq yodda
saqlab qolishiga yo dam be adi. Bu esa da s sama ado ligini oshi adi.
Ona ili, o‘qish, ma ema ika, mehna da sla i in eg a siya qilinsa ham yaxshi
na ijaga e ishiladi. Bunda ham o‘qu chi da sni yaxshi ushunadi. Masalan, “Kuz”
ma zusi o‘ ilsa, ma zu o‘qiladi, ushun i iladi, hosil yig‘ib olishga doi masalala
yechiladi, mehna da sla ida me ala ni yasash mumkin. Shunda esa da sni
mukammal o‘zlash i ib olishla iga imkon ya a adi. Masalan; Bog‘da o‘qu chila
bi inchi kuni 35 kg, ikkkinchi kuni 45 kg olma e ishdi. Hammasi bo‘lib necha kg
olma e ishdi? 35+45=80 ja ob: 80 kg. Bu masala asosida me ala asmini chizishla i
mumkin. Bola bi da sning o‘zida kuz haqida o‘ gandi, me ala haqida bildi a asm
chizadila , kuz me ala i haqida masala yechadila . Shunday qilib, o‘qu chi bi gina
in eg a siya da sida juda ko‘p ma`lumo la ga ega bo‘ladi a uzoq aq esda saqlab
qoladi. Ma ema ika, jismoniy a biya, abia , musiqa da sla i mujassamlash i ilsa
oydadan holi bo‘lmaydi. Musiqa eshi ish, ma zu yuzasidan misol yechish, na sala
yasash - bula ning hammasi da s sama ado ligini oshi ishga xizma qiladi. Fanla ni
in eg a siya qilib da s o‘ ilganda quyidagila ga e’ ibo be ish ke ak:
- ha bi da s muayyan maqsadga yo‘nal i ilgan bo‘lishi ke ak;
- anla a o aloqala ga oid anlangan qo‘shimcha ma e ial o‘ iladigan ma zu
bilan bog‘lanishi sha ;
- an o‘qu chila i aolligini oshi ish maqsadida ula bilan ishlash yo‘lla ini
aniqlash mumkin.
Da s aqa a`limiy bo‘lib qolmasdan, o‘qu chila ni insonpa a lik jiha la ini
a biyalashga qa a ilgan bo‘lishi za u . Ma zu mazmunidan kelib chiqqan holda,
abia , jamiya , inson a akku i, a aqiyo i haqidagi bilimla espublikamiz kelajagiga
ishonch a e’ iqodni shakllan i ishga qa a ilgan bo‘lishi ke ak. Bu esa o‘qu chi
dunyoqa ashini kengay i adi. Umuman olganda in eg a siya da si bi - bi iga mos
kelishi (ma zu jiha dan) a pux a eja asosida uzilgan bo‘lishi ke ak. Boshlang‘ich
bosqich o‘qi u chisiga in eg i langan da sla ga o‘ ish oson, chunki bi o‘zi hamma
anla ni o‘qi adi. O‘qu chi qanchala yosh bo‘lsa, u shuncha kam biladi. Shuning
uchun boshlang‘ichda in eg a siya imkonla i chega alangan. Boshlang‘ich a’limda
amalda ichki a anla a o aloqala dan oydalanish a i ojlan i ish ke ak.
Boshlang‘ich a`limda in eg a siya «oz -oz hamma na sadan» usuliga ega. Bolala
boshlang‘ich a`limda juda ko‘p hodisa, ushuncha, anla bilan anishishadi, lekin
ula o‘g‘ isida elemen a ushuncha olishadi. Keyingi yilla da ma jud bilimla ini
o‘ldi ib a kengay i ib bo ishadi. Shuning uchun o‘qi u chi bi xillikdan qochishi a
ang-ba ang shakl a usulla da da s o‘ ishi alab e iladi. In eg a siyalangan da sla
285
cha choqni a a anglikni o‘qu chila dan oladi, aoliya ning bi u idan ikkinchisiga
o‘ ishi hisobidan ziy aklik a hozi ja oblikka o‘ ga adi. Lekin ilk bosqichla da
in eg a sion da sla ga uncha be ilmaslik a siya e iladi. Chunki bolaning bilim
zahi asi ko‘p emas, g amma ik, ma ema ik a exnik ko‘nikmala i shakllanib
ulgu magan. Chunki in eg a siya ma jud ma zuni kengay i adi, chuqu ahlil qilishni
alab qiladi, hodisala ni umumlash i adi, ula ning bilim doi asi boshqa anla hisobiga
kengayadi. O‘qu chila mus aqil a zda shuncha ishni baja ishga kuchi ye masligi
mumkin. O‘z na ba ida o‘qi u chiga juda ko‘p alabla qo‘yiladi. In eg i langan da s
o‘qi u chidan qo‘shimcha ayyo ga lik, ka a bilimdonlik, yuqo i kasb maho a ini
alab qiladi. Ta‘lim- a biya ja ayoni ha bi o‘qi u chidan ka a aql-zako a , sab -
ma ona , o‘qu chila ga a o‘z kasbiga yuksak meh -muhabba li bo‘lishni alab e adi.
O‘qi u chining doimo izlanu chan, bilim a aj ibasini o i ib bo u chan bo‘lishi,
o‘qu chila ni chuqu ushunish, ula ning ichki dunyosini payqay olishi, o‘sish a
i ojlanish da ajala ini nazo a qilib bo ishi a za u pay da yo dam be a olish
qobiliya i a‘lim a a biya ja ayonining mu a aqiya ini a‘minlo chi omilla di .
Xulosa qilib shuni ay ishimiz mumkinki, hikoyala il o‘ ganishda ideal
osi adi , chunki ula bu un hayo imiz da omida bizni boshqa adi. Demak, na aqa
ona ilimizni, balki boshqa anla ni ham hikoyala o qali o‘ ganish bizning sa’y-
ha aka la imizni yanada qiziqa li, qiziqa li a esda qola li qilish imkonini be adi.
Talabala mashg‘ulo la ula ga anish a yoqimli bo‘lsa, ilni o‘zlash i ishning ajoyib
qobiliya iga ega. Jumladan Ma ema ikani hikoya qilish asosida o‘ ga ish - bu anish
a qiziqa li mashg‘ulo . Hikoyala na aqa alabala uchun, balki ba chamiz uchundi ,
shuning uchun ula dan o‘smi la ni o‘qi ishda oydalanish yosh bolala ni o‘qi ishda
oydalanish kabi muhimdi . Hikoyala alabala e’ ibo ini jalb qilishi mumkin, chunki
ula se gi a do‘s lik kabi kundalik qiziqishla iga asoslangan qiyin ma zula ni
aqdim e adi. Ula , shuningdek, an aziya a ijodko lik uchun ka a maydonni
a'minlaydi. Ula o‘qu chila ni ik lashga o‘ ga adi. Ba cha ko‘nikmala , unk siyala
a uzilmala ni hikoyala o qali o‘ ga ish mumkin. So‘z boyligi, ala uzi a
ijodko ligi i ojlanishi mumkin. Ushbu adqiqo da biz haqiqiy ki obdan ko‘chi ma
asosida da s ejasini uzishga ha aka qildik a ha o uni amaliy mashg‘ulo da sinab
ko‘ ish imkoniga ega bo‘ldik.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Sayidaxmedo N.S. Oliy pedagogik a`limda in eg al exnologiyala . 2003 y.
2. Abdujaba o a, K. H. Q. . (2022). Use o Li e a u e in he De elopmen o Speech Ac i i y o he
Fu u e Jou nalis in P ac ical Lessons. Vi al Annex : In e na ional Jou nal o No el Resea ch in
Ad anced Sciences, 1(6), 57–59. Re ie ed om h ps://innosci.o g/IJNRAS/a icle/ iew/595
286
3. Ochilo .A.E. Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini di e ensial o‘qi ishga ayyo lashning
amoyilla i a ula ning xususiya la i ahlili. 2021 йил 3-maxsus son.Toshken . Xalq alim
ju nali, 39
4. Abdullaye a, M. R. (2022). TRANSLATION PROBLEMS OF VERB PHRASEOLOGISMS
EXPRESSING NATIONAL COLOR. O ien al enaissance: Inno a i e, educa ional, na u al
and social sciences, 2(Special Issue 25), 347-352.
5. O ipo a, N. V. K., & Rakhimo a, R. E. (2022). NEW PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES
AND THEIR APPLICATION IN FOREIGN LANGUAGE LESSONS. O ien al enaissance:
Inno a i e, educa ional, na u al and social sciences, 2(1), 604-609
