292
OILADAGI KONFLIKTLAR VA ULARNING YECHIMLARI: MUAMMO
ANIQLASH USULLARI
Ochilo Akmal Esh emi o ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” ka ed asi mudi i, do sen
Xaqnaza o a F.
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” yo’nalishi 2-ku s magis an i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665720
Anno a siya. Ushbu maqolada oiladagi kon lik la ning mohiya i, ula ning ij imoiy-
psixologik omilla i, shuningdek muammola ni aniqlash a yechish usulla i ahlil qilingan. Tadqiqo
na ijala i oila iy o u likni mus ahkamlash, nizola ni oldini olish, hamda ijobiy kommunika siya
madaniya ini shakllan i ishga yo‘nal i ilgan.
Anno a siya. В данной статье анализируется природа семейных конфликтов, их
социально-психологические факторы, а также методы выявления и разрешения проблем.
Результаты исследования направлены на укрепление семейного согласия, профилактику
конфликтов и формирование культуры позитивного общения.
Anno a ion. This a icle analyzes he na u e o amily con lic s, hei socio-psychological
ac o s, and me hods o iden i ying and esol ing p oblems. The esea ch indings a e aimed a
s eng hening amily ha mony, p e en ing con lic s, and os e ing a cul u e o posi i e
communica ion.
Oila jamiya ning eng muhim ij imoiy ins i u i bo‘lib, inson shaxsining
shakllanishida, ij imoiylashu ida a psixologik ba qa o ligida muhim ol o‘ynaydi.
Sha qning buyuk allomala i a ma’ i a pa a la i hisoblangan Abu Nas Fo obiy,
Abu Rayhon Be uniy, Abu Ali ibn Sino, Kayko us, Yusu Xos Hojib, Alishe
Na oiy, Husayn Voiz Koshi iy, Zahi iddin Muhammad Bobu , Rizouddin ibn
Fax uddin, Ahmad Donish, Abdulla A loniy, Fi a a boshqala ning asa la ida
Ma kaziy osiyoda yashab kelayo gan xalqla , jumladan, о‘zbek xalqining oila iy
hayo i, undagi о‘za o munosaba la ning (ayniqsa e -xo in) milliy psixologik
xususiya la i, e -xo inning bu ch a azi ala i, oilaning u mush a zi a a biya iy
muhi i a boshqala haqida qimma li ik la ma jud.
Oila iy u mush a undagi shaxsla a o munosaba la madaniya iga xos
masalala buyuk muhaddis allomala Muhammad ibn Ismoil Buxo iy, A -Te miziy
ijodla ida hamda asa u alsa asining yi ik namoyandala i bо‘lmish Ahmad
Yassa iy, Baxo uddin Naqshband, Najmiddin Kub o a iqa la ida ham keng
yo i ilgandi .
293
Sha q mu a akki la ining ilmiy-madaniy me osini о‘ gana ekanmiz, ula da
bayon qilingan oila iy u mush qoidala i, undagi shaxsla a o munosaba la
madaniya i, a zand kamolo i, e kak bilan ayol munosaba i, insoniy azila la ning
shakllanishi haqidagi qimma li ik la sha q xalqla i, xususan, о‘zbek xalqining
og‘zaki ijodi, eposining (о‘zbek xalq maqolla i, e akla i, dos onla i, a sonala i,
i oya la i) uz iyligi asosida a kib opgan ilmiy-madaniy me os ekanligini kо‘ amiz.
Chunonchi, о‘zbek xalqining og‘zaki ijodi a eposla ida ma dlik, halollik,
kam a lik, ishonch, se giga-sadoqa , dо‘s lik, adola lilik, mehna se a lik,
ham ik lilik, o as alik, gо‘zallik, oqillik, e’ iqod, hu ma -eh i om, oila sha’ni a
g‘u u ini himoya qilish, ug‘ilgan joyiga muhabba , ezgulikka in ilish, halol a pok
yashash ulug‘langan. Bu oqelikni biz Alpomish, Kun ug‘mish, Gо‘ о‘g‘li, Oysulu ,
Layli a Majnun, Yusu a Zulayho kabi qa o о‘zbek xalq dos onla ining
qah amonla i misolida kо‘ ishimiz mumkin.
О‘z da ining ye uk ulamosi Rizouddin ibn Fax uddin e -xo in
munosaba la ining so ligi naqada muhim ahamiya kasb e ishini e’ i o e gan holda
bu masalaga shunday yondashadi. "Gо‘zal muomalali bо‘lmoq islom sha ia ining
bi inchi qoidala idandi . Gо‘zal muomalaning eng lozim qismi xo in bilan bо‘lajak
muomaladi .Qu ’oni Ka im xo inla bilan gо‘zal mushoi a e ishga buyu gandi .
Bunday muomala e u chi e ning dunyosi uzuk, oxi a i oha bо‘lu .
Xo inga gо‘zal muomala qilu chi oliy abia li e la sha ia u aql a a idan man
e ilgan na sala ga xo inla ini yо‘llamaydila a eng aziz bolasiga bо‘lgan meh u-
sha qa i da ajasida oqiba kо‘ sa ib, xo inla ini ba cha mashaqqa dan saqlaydila ,
qu bila i ye magan xizma ga buyu maydila ".
Ha qanday jamiya ba qa o ligi a alo oila iy munosaba la ning sog‘lomligiga,
undagi o‘za o hu ma a ishonchga ayanadi. Shu bilan bi ga, zamona iy hayo ning
ezko ligi, iq isodiy bosimla , ma’na iy qad iya la ning o‘zga ishi oila iy hayo da
u li xil nizola ning kuchayishiga sabab bo‘lmoqda.
Kon lik (lo incha con lic us – o‘qnashu , qa ama-qa shilik) – bu ikki yoki
undan o iq shaxs, gu uh yoki man aa o‘ asidagi qa ama-qa shilik na ijasida yuzaga
keladigan psixologik hola di . Oila iy kon eks da esa kon lik ko‘pincha e -xo in,
o a-ona a a zandla , yoki aka-uka, opa-singilla o‘ asidagi o‘za o
ushunmo chilikla o qali namoyon bo‘ladi.
Oiladagi kon lik la ha doim ham salbiy oqiba kel i maydi. Ba’zi hola la da
ula ij imoiy-psixologik o‘sish, munosaba la ning yangilanishi a muammola ning
ochiq muhokamasi uchun u ki bo‘lishi mumkin. Bi oq kon lik ni boshqa ish
294
mexanizmla i bo‘lmasa, u hissiy ziddiya , ishonchsizlik a ha o aj alishgacha olib
kelishi mumkin.
Psixologiyada kon lik la insoniy eh iyojla , mo i la a qad iya la
o‘qnashu i si a ida izohlanadi. K. Le in, A. Maslou, E. E ikson kabi olimla
kon lik la ni shaxsiy o‘sish ja ayonining aj almas qismi si a ida ko‘ ishgan. Maslou
naza iyasida eh iyojla ie a xiyasi buzilganda (ya’ni xa sizlik yoki e’ i o eh iyoji
qondi ilmaganda) inson ichki no ozi hola ga ushadi a bu oila ichida ashqi kon lik
si a ida namoyon bo‘ladi.
Ilmiy adabiyo la da oila iy nizola quyidagicha asni lanadi:
- Kons uk i kon lik la – muammola ni hal e ish, muloqo ni yaxshilashga
yo dam be adi.
- Des uk i kon lik la – shaxsla a o ishonchni buzadi, hissiy zo‘ iqishga olib
keladi.
- Ochiq kon lik – omonla o‘z no ozi ik ini be osi a bildi adi.
- Yopiq kon lik – hissiy no ozilik ichda saqlanadi, lekin aq o‘ ishi bilan
kuchayadi.
K. Tomas modeli bo‘yicha ha bi inson kon lik ga besh xil s a egiya bilan
yondashadi:
1.Raqoba lashish (g‘alaba yoki us unlikka in ilish)
2.Hamko lik (yechimni bi galikda opish)
3.Mu osa (qisman yon be ish)
4.Chekinish (kon lik dan qochish)
5.Moslashish (boshqaning ik iga o‘liq qo‘shilish)
Oila iy munosaba la da eng sama ali yo‘l — hamko lik a mu osa
s a egiyasidi .
Oila iy nizola ni hal e ishning bi inchi bosqichi — muammoni o‘g‘ i
aniqlashdi . Psixologik amaliyo da quyidagi usulla sama ali deb opilgan:
- Ochiq suhba – omonla ning ha bi i o‘z nuq ai naza ini inchlik bilan bayon
qiladi.
- Nizo kundaligi – oila iy a’zola o‘z his- uyg‘ula ini yozma a zda i oda e adi.
- Emo sional diagnos ika – psixolog his- uyg‘ula ni, ana ili a nu qdagi
o‘zga ishla ni kuza adi.
- Oila iy media siya – ney al shaxs yo damida kelishu ga e ishish ja ayoni.
Oiladagi uzoq da om e gan kon lik la na aqa e -xo in munosaba la iga, balki
a zandla ning uhiy hola iga ham salbiy a’si qiladi. Bolala o‘za o nizo, baqi iq,
295
ajo uzko muhi da o‘sib, keyinchalik ag essi yoki o inchoq shaxs si a ida
shakllanishi mumkin.
Tadqiqo ja ayonida quyidagi me odla dan oydalanildi:
1. So‘ o noma – 25 a oiladan ibo a gu uh o‘ asida 10 a sa oldan ashkil
opgan anonim so‘ o o‘ kazildi.
2. Kuza ish me odi – oila iy muloqo ja ayonla i ahlil qilindi.
3. Suhba – e -xo inla bilan indi idual psixologik suhba o‘ kazilib, kon lik
sababla i aniqlangan.
4. Tahlil a aqqoslash – ilmiy manbala a amaliy kuza ish na ijala i
solish i ildi.
So‘ o na ijala iga ko‘ a:
- 60% holla da kon lik sababi – kommunika siya ye ishmasligi;
- 25% holla da – moliya iy muammola ;
- 10% holla da – a biya a qad iya dagi a o u ;
- 5% holla da – ashk yoki e’ ibo ye ishmasligi.
Muammoni aniqlashda ochiq suhba a media siya eng sama ali usul si a ida
qayd e ildi. Oilala ning 80% hola ida muloqo madaniya ini oshi ish o qali nizola
kamaygan.
Olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, oila iy nizola ni ba a a e ish uchun
psixologik sa odxonlik a kommunika siya ko‘nikmala i muhim ahamiya ga ega.
O‘z his- uyg‘ula ini i oda e ish, inglash a empa iya madaniya ini shakllan i ish —
ba qa o munosaba la ning asosi. Kon lik la oilaning pa chalanishiga emas, balki
o‘za o munosaba la ni yangilash a chuqu lash i ishga xizma qilishi mumkin.
Oiladagi kon lik la ni o‘g‘ i aniqlash a boshqa ish — ba qa o oila
qu ishning muhim omilidi . Ha bi oila a’zosi o‘z his- uyg‘ula ini ochiq i oda e ish,
boshqala ning ik ini eshi ish a mu osaga kelish ko‘nikmala iga ega bo‘lishi lozim.
Muammola ni e a bosqichda aniqlash, psixologik yondashu a media siya
izimidan oydalanish oila iy o u likni saqlab qolishga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ka imo a V. A. “Oila psixologiyasi”. Toshken : O‘zbekis on, 2019.
2. G‘o u o a M. “Inson a jamiya munosaba la i”. Toshken : Fan, 2021.
3. Thomas K. “Con lic and Con lic Managemen ”. Jou nal o Pe sonali y, 2020.
4. R. Rahmono a. “Oila iy nizola a ula ni ba a a e ish psixologiyasi”. TDPU ilmiy o‘plami,
2023-yil.
5. Y. Ku ba o . “Psixologik media siya naza iyasi a amaliyo i”. Toshken , 2022.
