SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
36
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667156
QURILISH TASHKILOTLARIDA MATERIALLAR HISOBINING
XUSUSIYATLARI
Tu dinaza o a Mubo ak Si ojiddin qizi
Te miz da la uni e si e i “Buxgal e iya hisobi”
mu axassisligi 1-bosqich magis an i
mubo ak u dinaza o [email p o ec ed]om
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobi a ula ning o‘ziga
xos jiha la i yo i ilgan. Qu ilish sohasining ishlab chiqa ish ja ayoni uzoq mudda li,
ko‘p bosqichli a moddiy esu sla dan keng oydalanishni alab qilishi bois,
ma e ialla hisobi buxgal e iya hisobining eng muhim bo‘limla idan bi i hisoblanadi.
Maqolada ma e ialla ha aka i, ula ning hujja lash i ilishi, baholanishi hamda
hisobga olinishi bo‘yicha milliy a xalqa o s anda la ahlil qilingan.
Kali so‘zla : Qu ilish ashkilo la i, ma e ialla hisobi, o a -moddiy zaxi ala ,
buxgal e iya hisobi, ishlab chiqa ish xa aja la i, qu ilish ma e ialla i, hujja lash i ish,
baholash usulla i, BHMS, Moliya iy hisobo la ning xalqa o s anda la ,
in en a iza siya a hujja lash i ish.
ABSTRACT
This a icle highligh s he ea u es o ma e ial accoun ing in cons uc ion
o ganiza ions. Since he p oduc ion p ocess in he cons uc ion sec o is long- e m,
mul i-s age, and equi es ex ensi e use o ma e ial esou ces, ma e ial accoun ing is
conside ed one o he mos impo an sec ions o accoun ing. The a icle analyzes he
mo emen o ma e ials, hei documen a ion, alua ion, and he applica ion o na ional
and in e na ional accoun ing s anda ds in his p ocess.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
37
Keywo ds: сons uc ion o ganiza ions, ma e ial accoun ing, in en o ies,
accoun ing, p oduc ion cos s, cons uc ion ma e ials, documen a ion, alua ion
me hods, NAS (Na ional Accoun ing S anda ds), in e na ional s anda ds, in en o y-
aking.
KIRISH. Qu ilish sohasi iq isodiyo ning ye akchi a moqla idan bi i bo‘lib, unda
amalga oshi iladigan ishla ko‘p miqdo dagi moddiy esu sla — xom ashyo,
ma e ialla , yoqilg‘i, eh iyo qismla , ene giya manbala i bilan chamba chas bog‘liq.
Qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobining o‘g‘ i ashkil e ilishi baja ilgan
ishla ning anna xini aniqlash, oydani hisoblash a moliya iy na ijala ni ishonchli
shakllan i ishda muhim ahamiya kasb e adi. Qu ilish ashkilo la ining moddiy
a’mino bo‘limla i ma e ialla ni o‘z aq ida a ke akli miqdo da kelib ushishini
a’minlashla i, moddiy ja obga shaxsla ula ning si a ini buzmasdan saqlashla i
hamda qu ilish maydonla iga alab qilingan mudda la da a miqdo da ye kazib
be ishla i lozim.
Ma e ialla hisobini o‘g‘ i yu i ishning muhim shaklla idan bi i - ula qiyma ini
o‘g‘ i baholash hisoblanadi. O‘zbekis on Respublikasining “To a moddiy zaxi ala ”
nomli 4-son BXMS
1
ga mu o iq qu ilish ashkilo la ida ma e ialla ning hisob bahosi
bo‘lib ula ning anna xi hisoblanadi a u asosiy no ma i hujja bo‘lib hisoblanadi.
Ushbu s anda da quyidagi jiha la kel i ib o‘ ilgan:
-To a -moddiy zahi ala anna x yoki so ishning so qiyma idan eng kichigi
bo‘yicha baholanadi;
-Ma e ialla baholashda FIFO, AVECO (o‘ acha qiyma ) yoki iden i ika siya
usulidan bi i anlanadi;
-Ha bi ko xona anlangan baholash usulini hisob siyosa ida belgilab, yil
da omida izchil qo‘llashi sha .
1
Oʻzbekis on Respublikasi buxgal e iya hisobining milliy s anda i (4-sonli BHMS) «To a -moddiy zaxi ala » Toshken
sh., 2020 yil 28 may, 24-son.h ps://lex.uz/docs/4890446
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
38
Qu ilish ashkilo la ida oydalaniladigan ma e ialla quyidagi gu uhla ga
bo‘linadi:
-Asosiy ma e ialla – semen , g‘ish , qum, shag‘al, a ma u a, be on qo ishmala i;
-Yo damchi ma e ialla – bo‘yoqla , mixla , elek simla , pay andlash simla i;
- mashina a mexanizmla a’mi i uchun eh iyo qismla ;
-Yoqilg‘i a ene giya ashu chila – dizel, benzin, gaz, elek ene giyasi;
-Qadoqlash a yo damchi osi ala – idishla , o‘ ama ma e ialla .
Bu ma e ialla ishlab chiqa ish ja ayonida o‘liq is e’mol qilinadi a o‘z qiyma ini
o‘liq hajmda baja ilgan ishla anna xiga o‘ kazadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI.O‘zbekis on Respublikasining "Buxgal e iya
hisobi o‘g‘ isida"gi Qonuniga
2
mu o iq yu idik shaxsla ga mulk huquqida egishli
bo‘lgan To a -moddiy zaxi ala ni, ugallanmagan ishlab chiqa ishla ni, shuningdek
kelgusi da la xa aja la ini baholash aks e i ish a ibi belgilangan. O‘zbekis on
olimla idan S.V. Vaxido , A.T. Mahkamboye a F.T. Temi o la omonidan
ayyo langan “Boshqa a moqla da buxgal e iya hisobining xususiya la i” nomli o‘qu
qo‘llanmasida a’kidlanishicha, qu ilishda ma e ialla hisobi be osi a “qu ilish-mon aj
ishla ining anna xi”ni aniqlashda hal qilu chi o‘ in u adi. Ula ning no o‘g‘ i
baholanishi bu un obyek anna xiga a’si qiladi.
NATIJALAR. Qu ilish ashkilo la ida ma e ialla quyidagi bosqichla da
ha aka lanadi:
2
Oʻzbekis on Respublikasining Qonuni, 13.04.2016 Yildagi O‘Rq-404-Son h ps://lex.uz/uz/docs/-2931253
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
39
1-jad al
Ma e ialla ha aka i a ula ni hujja lash i ish a ibi
№
Ma e ialla ha aka ini hujja da
aks e i ish
Ke akli hisob hujja i nomi
1
Ma e ialla ni so ib olish
Ye kazib be u chila bilan uzilgan
sha nomala asosida amalga oshi iladi
2
Ma e ialla ni ombo ga ki im qilish
“Ma e ialla ni qabul qilish
dalola nomasi” o qali asmiylash i iladi
3
Ma e ialla ni ish joyla iga be ish
“Ma e ialla ni be ish na yadi” yoki
“Limi - ak u a” bilan amalga oshi iladi
4
Ma e ialla ni sa ni hujja lash i ish
“Ma e ialla ha aka i hisob ka ochkasi”
asosida yu i iladi
5
Ma e ialla ni in en a iza siya qilish
Hisobo yilining yakunida (1-ok ab dan
kechik i may), moddiy ja obga shaxs
almashganda yoki alo a , o‘g‘i lik,
abiiy o a la sodi bo‘lganda majbu iy
a zda amalga oshi iladi..
Ma e ialla ni so ib olish ja ayonida ye kazib be u chila bilan uzilgan
sha nomala asosiy hujja si a ida xizma qiladi a ula ma e ialla qiyma ini an olish
hamda hisobga olish uchun asos bo‘la oladi. Ombo ga ki im qilishda “Ma e ialla ni
qabul qilish dalola nomasi” o qali ma e ialla ning haqiqiy miqdo i a si a i asdiqlash
mumkin. Ish joyla iga ma e ialla be ilishi “Ma e ialla ni be ish na yadi” yoki “Limi -
ak u a” bilan asmiylash i ilib, ishlab chiqa ish eh iyojla i bo‘yicha sa lanishini
hujja lash i adi. Ma e ialla sa ini hisobga olishda “Ma e ialla ha aka i hisob
ka ochkasi” asosiy hisob hujja i hisoblanib, u ma e ialla ning ki im-chiqim ha aka i
a qoldiqla ini aniqlashda muhim ahamiya kasb e adi. Yil yakunida esa
ma e ialla ning ma judligi, miqdo i a qiyma i bo‘yicha o‘liq in en a iza siya
o‘ kazilgan bo’lib, bu ja ayon na ijala i moliya iy hisobo la da aks e i iladigan
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
40
ma’lumo la ning ishonchliligini a’minlaydi. Mazku a ib ma e ialla ha aka ining
sha o ligini, hisob ma’lumo la ining aniqligini hamda ula ning ichki nazo a izimi
o qali ekshi ib bo ilishini a’minlashga qa a ilgandi . Shu boisdan ma e ialla
ha aka ini hujja lash i ish ja ayoni ko xonaning buxgal e iya hisob siyosa ida muhim
o‘ in egallaydi a moliya iy hisobo la ning ishonchlilik da ajasini oshi ishga xizma
qiladi.
Bu shuni ko‘ sa adiki, qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobini yu i ish aqa
buxgal e iya masalasi emas, balki u iq isodiy ahlil, logis ika a moliya iy boshqa u
bilan chamba chas bog‘liqdi .
MUHOKAMA.Tadqiqo la imiz shuni ko’ sa adiki, 2025-yilga kelib
O‘zbekis onning ba’zi qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobi izimi ye a li
da ajada akomillashmaganligi ma’lum bo’ldi. Bu sohada ay im no ma i , exnik
a ashkiliy muammola saqlanib qolgan. Jumladan:
1. Ay im qu ilish ko xonala ida buxgal e iya a ombo hisobi hali ham qisman
qo‘lda yoki Excel jad alla ida yu i iladi. Na ijada ma’lumo la ning aniqligi pasayadi,
hisobo la kechikadi, inson omiliga bog‘liq xa olikla yuz be adi.
2. Bundan ashqa i in en a iza siya izimi sus ligi a in en a iza siya aqa yil
yakunida o‘ kazilishi,ma e ialla o‘g‘i lanishi, yo‘qo ilishi yoki o iqcha sa lanishiga
sabab bo‘ladi
Hozi gi kunga qada ba’zi qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobini
aqamlash i ish, s anda lash i ish a a oma lash i ish ishla i hali o‘liq baja ilmagan
bo’lib ushbu sohada BHMS alabla i asosida yagona elek on hisobo izimini ya a ish,
malakali kad la ayyo lash, hamda ichki nazo a ni kuchay i ish muhim s a egik
yo‘nalishla dan bi i bo‘lib qolmoqda.Aga :
1.Qu ilish ashkilo la ida “1C: Qu ilish uchun buxgal e iya”, ERP yoki Milliy
aqamli buxgal e iya izimini jo iy e ilsa ushbu izimla ma e ialla ki im-chiqimini
eal aq ejimida kuza ish, a oma ik ahlil qilish hamda buxgal e iya a ombo hisobi
o‘ asidagi in eg a siyani a’minlash imkonini be adi.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
41
2.Ma e ialla a ak i la ko‘pligi sababali ha cho akda majbu iy in en a iza siya
o‘ kazish izimini a ma e ialla ga QR-kod yoki RFID ( adio o‘lqinla yo damida
ma e ialla ,uskunala a ishchila ni a oma ik aniqlash a nazo a qilish exnologiyasi)
belgila ini jo iy e ish o qali ula ni ez a aniq o‘yxa ga olish mumkin.
XULOSA. Umuman olganda, qu ilish ashkilo la ida ma e ialla hisobi izimini
aqamlash i ish a in en a iza siya ja ayonla ini a oma lash i ish ula ning moliya iy
ba qa o ligini mus ahkamlash, hisob ma’lumo la ining ishonchliligini oshi ish a ichki
nazo a izimini yanada sama ali ashkil e ishning asosiy omili hisoblanadi. Bu akli la
amalga oshi ilsa, qu ilish sohasida moddiy esu sla dan sama ali oydalanish,
anna xni aniqlash a moliya iy sha o likni a’minlash mumkin deb hisoblaymiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI
1.O‘zbekis on Respublikasi “Buxgal e iya hisobi o‘g‘ isida”gi Qonuni. —
Toshken : O‘zbekis on Respublikasi Adliya azi ligi, 2016-yil (2023-yil ah i i bilan).
2.BHMS №4 – “To a -moddiy zaxi ala hisobi” O‘zbekis on Respublikasi
Moliya azi ligi omonidan 2020-yil 30-iyunda 110-son bilan asdiqlangan.
3.IFRS (IAS) 2 – “In en o ies” In e na ional Accoun ing S anda ds Boa d
(IASB), London, 2022.
4. Vaxido S.V., Mahkamboye A.T. a Temi o F.T la omonidan ayyo langan
“Boshqa a moqla da buxgal e iya hisobining xususiya la i” nomli o‘qu qo‘llanma.
